Jeffrey Bruma, de verstandigste jongen

'Als ik iets moest verbeteren, was het mijn mentale weerbaarheid.' Aldus Jeffrey Bruma (24), centrale verdediger van PSV. Hij verheugt zich op het duel met Atlético Madrid, woensdag in de achtste finale van de Champions League.

Jeffrey Bruma Beeld Guus Dubbelman

Zweven als een jonge, rijke, succesvolle prof, dat doet Jeffrey Bruma niet. Hij is zichzelf. Nuchter. Randzaken zeggen hem weinig. Met geld omgaan kan hij goed. Zijn moeder houdt hem bovendien in de gaten.

De jonge, succesvolle prof voelt bijna altijd druk. Woensdag voetbalt PSV in de tweede ronde van de Champions League tegen Atlético Madrid, dat op papier beter is, terwijl de verwachtingen hoog zijn. Het volk hunkert, het team verlangt. 'Je moet jezelf die druk ook opleggen. Dat maakt ons hecht als groep. Elke keer moeten we het maximale bij onszelf oproepen.'

Dat is moeilijk. Het maakt het vak van profvoetballer zwaar en jachtig. Rust vindt Bruma onder meer in de kerk. 'Geloof geeft me houvast. De voetballerij is een drukke, hectische wereld. Veel wedstrijden, moeten presteren. Naar die prestatiedrang ga je leven. Geloof haalt iets van die druk weg. Mijn oom, mijn moeders broer, heeft een kerk in Rotterdam. Hij is dominee. Daar ben ik geregeld te vinden, met veel Bruma's.'

Ontspanning is voor hem: kerk, bioscoop, vrienden of zijn vriendin, die rechten studeert en weinig geeft om voetbal. Ze komt af en toe kijken.

Bruma is de onverzettelijke centrale verdediger van PSV. Groot en sterk. Redelijk snel. Hij is een van de dragende spelers in het elftal, in zijn derde seizoen Eindhoven. Hij, eens een jongen uit Rotterdam bij Feyenoord, behoorde tot de voorhoede tieners die Nederland jong verliet, voor een grote club in Engeland. Als 15-jarige ging hij naar Chelsea. Daar leerde hij dat zweven geen pas geeft. Hij keek naar mannen als John Terry. 'Hoeveel geld ze ook hebben en hoeveel prijzen ze ook hebben gepakt, het zijn de normaalste gasten. Ze willen alleen maar meer winnen. Ik dacht: als zij al normaal blijven, wie ben ik dan...'

Het seizoen 2014-2015. PSV heeft gescoord tegen Go Ahead. Jeffrey Bruma (midden) zette de aanval op met een lange pass. Beeld Guus Dubbelman

Mentaal schild

Voor jonge spelers die in Nederland blijven, is het in feite moeilijker om normaal te blijven. Hier is een talent bijna meteen een ster. 'Al zo vroeg, zo jong, moeten ze een team dragen. Er komt kritiek. Maar als je 19 bent, gaat je spel gepaard met fouten, met mindere fases. Dan moet je het mentale schild opvoeren, anders ga je ten onder.'

Dus wat is wijsheid: jong vertrekken naar het buitenland of ontbolsteren in Nederland? Het recept voor de perfecte route naar de top bestaat niet. 'Het is een moeilijke keuze, die ik helemaal heb gemaakt op gevoel, omdat ik ervan overtuigd was dat ik mijn debuut kon maken bij Chelsea. Dat is ook gelukt, op mijn 17de. Ik was ontzettend zelfverzekerd. Maar ik zal het niet iedereen aanraden, omdat het ook vaak fout gaat. Het is ieder voor zich.'

Ze zullen in Londen wel hebben gedacht: wie is die krullenbol die zich op zijn 'verroeste' schoentjes vol aarde bij het eerste elftal meldde? Verroest, door de modder van de vorige training. 'Ik gaf mijn eerste crosspass over 40, 50 meter, op Joe Cole, en je zag ze kijken: oh, hij kan in ieder geval een bal trappen.'

Hij weet nog wat Terry zei tegen de kleine Jeffrey, die wilde verdedigen, scoren, schieten met links en rechts. 'Ik rende als een maniak. Terry zei: 'Hé Jef, je hebt talent, maar probeer het lekker bij verdedigen te houden.' Toen is het zakelijker spel er al ingeslopen.'

Met zijn moeder ging hij naar Engeland. Vader, twee broers en zijn zus bleven in Rotterdam. 'Dat is moeilijk. Je moet stabiel zijn, ook als gezin. Iedereen gunde me die kans. Ik moest het doen, zij hebben me gesteund. Maar het was een klap voor het gezin, dat in zekere zin uit elkaar viel. Moeder en ik weg, vader die eens per twee weken invloog. Gelukkig hebben ze mij die druk nooit laten voelen.'

prof

Hij leerde prof te zijn. Als jongen bij Chelsea verstopte hij zich in het struikgewas om de besloten training van het eerste elftal te bekijken, om Terry te bestuderen. 'Ik wilde zien wat hij deed, hoe hij zich opstelde.' Bruma maakte aantekeningen. Tegenwoordig noteert hij opmerkingen over zijn spel van, bijvoorbeeld, bondscoach Danny Blind.

Het debuut voor Chelsea was onbeschrijflijk mooi, als 17-jarige tegen Blackburn Rovers. Invallen voor Carvalho. Naast Terry voetballen. 'Altijd droomde ik ervan om dat te bereiken, maar het was zover weg. En dan gebeurt het. Ik was zo trots. Het voelde ook een beetje zo: mijn familie had veel opgeofferd voor mij, nu kon ik iets terugdoen. Een doel was bereikt. Maar dan begint het eigenlijk pas.'

Als de jonge voetballer niet wekelijks aan voetballen toekomt, moet hij weg. Via HSV in Hamburg ging het naar PSV. Bij HSV noemde technisch directeur Arnesen hem een 'ball watcher'. Later kreeg hij meer overzicht. 'Je moet én de bal zien, én de tegenstander. Dat leer je door ervaring. Maar dan nog blijft het moeilijk. Je speelt tegen sluipschutters als Lewandowski. Eén moment verslappen en het is klaar.'

Nooit tevreden

Zeg als criticus nooit te gemakkelijk dat de jonge prof gemakzuchtig is. Dat is een beetje mode tegenwoordig. Bruma kijkt beelden terug, van zichzelf en van anderen. Hij doet krachttraining, coördinatieoefeningen. Hij praat graag over voetbal. 'Als kind was ik nooit moe. Ik was nooit tevreden en wilde altijd meer doen, om mezelf te verbeteren. Ik zocht de grenzen. Ik moest echt vermoeid zijn, om te kunnen stoppen met trainen.'

Hij maakte extra uren, bij Chelsea, bij HSV, bij PSV. Sterker worden. Koppen. Passen. Video's terugkijken. Analyseren. Ook voetbal is een dagtaak. 'Bij PSV hebben we een systeem dat je eigen beelden laat zien. Laptopje open, kopje thee erbij. Je ziet waar je loopt, ten opzichte van de bal en van de spits.'

Van een speler die soms wat domme, onbesuisde acties maakte is hij een vrij zekere pion geworden. Ook bij PSV wilde hij meteen alles laten zien. 'Je moet jezelf afvragen wat er wordt gevraagd van een centrale verdediger. Je moet solide spelen. Ze moeten je kunnen vertrouwen, op je kunnen bouwen. Je hoort een rustpunt te zijn. Dat kan niet als je elke wedstrijd tien keer makkelijk balverlies lijdt. Als je dat door hebt, moet je je spel aanpassen. Dat kan door ervaring, door te ontdekken.'

De trucs van het pleintje in Rotterdam zijn verdwenen. 'Als je prof bent, moet je verder kijken. Dan gaat het om prijzen winnen, om resultaat. Van nature is Nederland een land waar je applaus krijgt als je een voetballende oplossing vindt. Maar ik ben grotendeels in Londen opgeleid. Als je daar soms een bal de tribune in rost, dragen ze je op handen.'

Bruma viert de overwinning op CSKA Moskou, op 8 december 2015. Beeld anp

Hulp

Zijn ouders, met wie hij een warme band koestert, waren overal bij betrokken. Zijn moeder deed zelfs zijn financiële zaken. Hij woont in Eindhoven, maar één of twee keer per week is hij bij zijn ouders in Rotterdam. Bruma heeft ook een mental coach. 'Soms bel ik haar, of ze belt mij.'

'Ik handelde snel uit emotie, vooral in mijn eerste seizoen bij PSV. Dan werd ik uit mijn concentratie gehaald en liet ik steken vallen. Even minder scherp zijn, een gele kaart krijgen, schelden tegen de scheidsrechter. Dat moest uit mijn spel. Als ik iets moest verbeteren, was het mijn mentale weerbaarheid. Als verdediger heb ik veel mee: mijn lichaam, mijn lengte, mijn snelheid. Ik heb een goed pakket voor een verdediger. Dus ging ik op zoek naar verbeterpunten, om uit te komen bij het mentale aspect.

'Nu kan ik mijn hoofd er meer bijhouden. Ik stond open voor haar lessen. Mezelf minder laten afleiden door randzaken. Energie sparen voor hoofdzaken, waardoor ik wel in de laatste minuut een bal van de lijn kan houden. Dat zijn beslissende details. Nu denk ik op moeilijke momenten: laat je niet gek maken. Ga je mee met het publiek, bij ruzies bijvoorbeeld, en is je man weg bij de volgende actie, of ben je de verstandige jongen die scherp is voor de volgende actie. Nu ben ik vaak de verstandige jongen. Ik kan het nog niet beloven, maar ik doe mijn uiterste best.'

Mens-voetballer

Zijn moeder is Surinaams, zijn vader Nederlands. Afgelopen zomer was hij voor het eerst in Suriname. Hij was met vrienden op vakantie in Curaçao. 'Hoelang is het vliegen naar Suriname?', vroegen ze zich plotseling af. 'Twee, drie uur. Echt? Met mijn broer en mijn neef gingen we naar het vliegveld. Is er nog een vlucht beschikbaar? Ja vanavond. Inpakken. Tante bellen. Kun je ons ophalen? Hotel geboekt. Spontaan. Het was top. We hebben een tour gemaakt, veel gegeten, mijn opa's begraafplaats gezien. Op een gegeven moment kwamen uit alle hoeken opgetrommelde Bruma's aangelopen.'

Hij is tevreden met de route door het proflandschap. 'Ik liet Chelsea achter me door mijn ambities bij te stellen, door realistisch te kijken. Bij Chelsea had ik Terry voor me, en Carvalho, en Ivanovic. Die gaan niet weg, die staan daar.'

De vraag is of hij verder was geweest als hij bij Feyenoord was gebleven. Dat weet je nooit. De jongere De Vrij kreeg eerder een kans, misschien omdat Bruma al jong was vertrokken. De Vrij heeft nu 30 interlands gespeeld en Bruma 14. Maar goed: Bruma was al kampioen, De Vrij niet. Wat is wijsheid? 'De weg is individueel.'

Bruma is Bruma. Zijn vader heet Van Homoet. Die naam staat in zijn paspoort. Pa werkte in de bouw. 'Ik heb hem vaak zien thuiskomen met brandwonden, van het lassen onder een boot.' In feite was Jeffrey al kostwinner voor het gezin toen hij naar Engeland ging. Op zijn eerste shirt stond Van Homoet. 'Ik schrok in de kleedkamer. In de voetballerij staan we bekend als Bruma. Dat staat sportiever. Bruma is krachtiger, het past beter bij me.'

Zo is dat. Bruma past bij Jeffrey.


'Dat er na negen jaar een Nederlandse club overwintert is speciaal'

Jeffrey Bruma is hersteld van een lichte achillespeesblessure, die hem de laatste weken tot voorzichtigheid maande. 'Opnieuw kampioen worden is het belangrijkst, maar in de Champions League willen we er zo lang mogelijk bijzijn.'

Vrijwel niemand gaf veel kansen voor PSV in de groepsfase, met Manchester United, Wolfsburg en CSKA Moskou als tegenstanders. PSV eindigde als tweede. 'Na de loting werd gezegd dat de derde plaats al fantastisch zou zijn. We hebben het uitgebreid met elkaar besproken. We zouden er vol voor gaan als underdog, zonder krampachtig te spelen, maar met vertrouwen. Dat er na negen jaar weer een Nederlandse club overwintert, is toch speciaal. Daarop zijn we trots, zeker omdat we vooraf al waren afgeschreven.

'We hebben telkens bij elkaar gezeten om een 'gameplan' te maken. Wat is per wedstrijd haalbaar? Thuis alles winnen dus. Moesten we bij Manchester United, in de voorlaatste wedstrijd, vol op de winst gaan, of juist solide spelen, met een gelijkspel in gedachten?

'De trainer geeft zaken aan. Als wij als groep iets willen toevoegen, iets dat beter voor het team kan zijn, dan doen we dat. De staf luistert. Als jongen van 18 ga je niet naar de trainer met de mededeling: we kunnen beter zo spelen. Dat schik je je in je rol. Maar als je langer bij het team zit, mag je zeggen dat het misschien anders kan.

'Het is mijn derde seizoen bij PSV en ik sta in de as. Wij, Luuk (de Jong), Andrés (Guardado), Hector (Moreno) of Isi (Isimat-Mirin) horen het voorbeeld te geven, bijvoorbeeld door jongens terecht te wijzen als we verzwakken. Dat hoort uit de groep te komen. Dan heeft het meer effect dan wanneer het altijd alleen van de trainer komt.

'Atlético Madrid is een heel sterk team, een machine. Op een goede dag kunnen we misschien iets bereiken, maar we moeten realistisch zijn. We kijken wat we maximaal kunnen bereiken thuis en zullen ons moeten wapenen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden