'Je ziet aan me dat ik pijn heb geleden'

Athene is haar einddoel, woede en wraak zijn haar stimulans. Leontien van Moorsel (33), 's werelds snelste vrouw op de fiets, Wielrenster van het jaar en genomineerd Sportvrouw van het jaar, wil nog één keer 'haar poten laten spreken', tijdens de komende Olympische Spelen....

Onverbiddelijk is echtgenoot en trainer Michael Zijlaard. Talloze discussies hebben ze erover gevoerd. Maar als zijn vrouw Leontien er niet een paar kilo's bij eet, gaat hij in januari niet mee op trainingskamp in Zuid-Afrika. Hij meent het echt hoor, benadrukt ze. 'Mike vindt het fietsen allemaal leuk en aardig, maar hij vindt mij veel belangrijker.' Als haar steun en toeverlaat thuisblijft, dan gaat de wereldkampioene ook niet. En dat terwijl ze heel graag naar de training wil.

4 Kilo aankomen. Ze heeft er zo'n moeite mee. Twee lange jaren heeft ze zichzelf afgebeuld om het werelduurrecord te verbreken. Twee lange jaren is ze het gevecht met elke gram vet aangegaan en heeft ze zich alles moeten ontzeggen om niet meer dan 58 kilo te wegen. 'En dan verlangen ze nu weer van me dat ik vette sauzen en grote stukken vlees eet, zodat ik met voldoende reserves het trainingsseizoen in ga. Dat voelt zo onnatuurlijk. Daarbij houd ik van een afgetraind lichaam', zegt ze en kijkt naar haar blote gespierde armen. 'Ik vind dit mooi, maar Mike vindt me te mager.' Haar schoonouders, bij wie ze al jaren inwonen, vinden hun schoondochter nu ook aan de dunne kant. Goed, ze geeft toe, haar gezicht oogt moe. Rimpels en groeven zijn zichtbaar. De wangen zijn ingevallen.

Maar Leontien van Moorsel is ook moe. Sinds de zwaarste beproeving uit haar wielercarrière op die woensdag 1 oktober heeft ze nauwelijks rust gehad. Er was een weekje vakantie op Curaçao met Michael en sponsorfamilie Van der Valk. Beetje snorkelen met hun kinderen en luieren in de zon. Eenmaal thuis waren er de huldigingen, de eeuwige pers en de feestjes. Zoals nu: de grootscheepse verjaarspartij van haar schoonvader in zijn Rotterdamse restaurant.

Dikke zoenen

Afgeladen is Kaat Mossel, tout Rot ter dam is in feesttenue aanwezig. Al zit ze in de verste uithoek van het restaurant, iedereen weet haar te vinden. Dikke zoenen van Corrie van Gorp ('Corrie is zo'n lieverd, zo'n knuffelbeer'). Felicitaties en grapjes van mannen in pakken ('Leontien, wil je me Koga Miyata zien'). Veel 'hallo's, doei doei's en we belluh'. Ook verzoekjes. Of ze Frans Bauer, 'een groot fan van je en tegenwoordig fietst ie ook', alsjeblieft kan strikken voor een optreden. Zal ik proberen, zegt Leontien. Ze loopt wel even naar Lee Towers, die verderop aan een tafeltje zit, om een en ander te regelen.

Van die dingen, zucht ze. 'Door dat getrek aan me vliegen de kilo's er vanzelf af. Een boller koppie zoals ik vroeger had, staat me inderdaad beter.' Ze blaast haar wangen op, duwt de kin naar voren. 'Kijk, nu zie je al die lijnen niet zo. Maar naarmate ik ouder word, kun je steeds meer van mijn gezicht aflezen. Je ziet aan me dat ik pijn geleden heb.'

Pijn is onlosmakelijk verbonden met de wielercarrière van Leontien van Moorsel. Elke rit gaat over helse pijnen. Pijn hoort erbij. Pijn is fijn. Het is de dood of de gladiolen en Van Moorsel rijdt altijd voor de gladiolen.

Er zijn twee soorten pijn, legt ze uit. 'Pijn als ik goede benen en pijn als ik slechte benen heb. En dat laatste is ondraaglijk, onmenselijk. Zoals in Manchester twee jaar geleden toen ik voor het eerst het werelduurrecord aanviel. Na vijftien minuten wist ik dat het niets zou worden. Mijn benen waren niet goed, ik ging draaien, harken. Kon niet meer door de verzuring heen trappen, mijn lichaam was één grote kramp. Met zulke ondraaglijke pijnen moet je afstappen, maar opgeven past niet bij me. Ik ga altijd maar door.'

Optater

Ook tijdens trainingen gaat Van Moorsel geregeld door alle pijngrenzen heen. Dat kan niet anders, zegt ze stellig. 'Mijn hart en longen moeten wennen aan de optater die ze tijdens een wedstrijd krijgen. Michael kan er niet tegen als hij me helemaal stuk ziet gaan. Dan krijg ik een heel strak koppie met diepliggende ogen en zit ik tegen het kotsen aan. Moet ik mijn ontbijt terugslikken terwijl ik uren daarvoor gegeten heb. Ik bedoel maar, dan komt het van heel diep. ”Je bent helemaal gestoord, Leontien”, zegt hij dan als ik zo op de hometrainer bezig ben. Dan vlucht hij de slaapkamer uit, kan het niet aanzien dat ik m'n lijf zo'n pijn doe. Ik moet hem er echt van overtuigen dat ik af en toe compleet stuk moet gaan. Dat ik anders geen schijn van kans zou hebben om het werelduurrecord te verbreken, omdat het nou eenmaal het zwaarste onderdeel in de wielersport is.'

Nu het einde van haar carrière nadert, maakt ze zich zorgen. Vijftien jaar topsport is niet goed voor een lichaam, zegt ze. 'Ik heb roofbouw gepleegd. De laatste acht jaar zorg ik goed voor mezelf, maar daarvoor heb ik rare dingen met m'n lichaam gedaan. Ik woog perioden 45 kilo, maar ook 85 kilo. Ano rexia is heel slecht voor je gezondheid, het veroorzaakt botontkalking. En ik heb jaren niet gemenstrueerd.

'Daarbij is mijn vader zwaar hartpatiënt, heeft twee keer een open hartoperatie gehad. Hartproblemen zitten bij ons in de familie, dus ik moet ook uitkijken.' Wat vijftien jaar topsport met haar lichaam heeft gedaan, weet Van Moorsel niet.

Maar zoals ze eerder verkondigde dat 'de kinderen er al in Athene ingaan', zo stellig zegt ze nu te willen wachten met voortplanten. 'Ik wil mezelf eerst goed laten onderzoeken. Alles nalopen. Trouwens, ik moet ook lichamelijk bijkomen. Ik verlang hevig naar rust en kinderen zijn belastend, veeleisend. Dat ken ik helemaal niet. Ik ben gewend om altijd alleen met mezelf bezig te zijn.'

Propje

Leontien wil geen meisje zijn. Tinus moet iedereen haar noemen, of Ties, anders luistert ze niet. Dus plast Leontien staand als een echte jongen wat natuurlijk niet gaat en moet vervolgens met een natte broek de klas in. De afgedankte racefiets van broer Jan is een uitkomst. Ze wordt met 8 jaar lid van de Ren en Tourclub Buitenlust in Helmond. Lek ker met de jongens fietsen. Lachen is het dan nog. Er is geen haat en nijd, geen wedstrijddruk, er zijn geen perskritieken. Leon tien houdt de jongens tot haar eigen verbazing met gemak bij. Sterker nog: Leontien rijdt ze eruit en beseft dat ze met doorzettingsvermogen heel ver kan komen.

Het komt haar niet aanwaaien, ze moet er keihard voor werken. Een atletische bouw heeft Leontien niet. Net als haar moeder is ze een gezellig propje dat dol is op lekker eten. Maar ze heeft van haar moeder wel die oersterke pootjes, van die Russische sprintbenen, gekregen. En haar doorzettingsvermogen lijkt ook genetisch bepaald. Haar moedertje stond met 40 graden koorts nog te koken voor man en vijf kinderen. Op haar vijftiende wordt Leontien voor het eerst Ne der lands juniorenkampioen.

Wereldbenen

In Mexico-City had ze 'wereldbenen'. Alles zat mee. Zij was na twee jaar voorbereidingen in absolute topvorm. Haar wielerpak waar Nike anderhalf jaar op had gestudeerd, zat als een tweede huid. De nieuwe helm en fiets waren in windtunnels gemeten, getest en doorberekend. Haar begeleidingsteam was in goede conditie, ouders en schoonvader waren mee. De lange bruine haren waren geknipt en zelfs de menstruatie werkte mee. Alle keren dat Van Moorsel 'boven zichzelf uitsteeg', deed ze dat op de derde dag van haar cyclus. Kortom: de omstandigheden waren ideaal. 'En nu moest ik het in dat ene uur afmaken. Da's een druk die op je schouders ligt, ongelooflijk. Iedereen is zo met mij bezig geweest. M'n begeleiders lagen midden in de nacht nog te discussiëren wat voor mij de beste bandbreedte was. En Michael heeft er honderdduizend grijze haren bij gekregen om alles te regelen.'

Tijdens dat lange uur, terwijl René Fro ger haar door de speakers toezong en zij 'duizend dooien stierf', dacht Van Moorsel aan alles en aan niets. Ze dacht gek genoeg niet aan haar rivaal en voormalig werelduurrecordhouder Jeannie Longo, de Française die in het voorbijgaan hoogstens merde tegen haar sist.

Ze dacht wel aan mecanicien Jaap van der Wolf die in 2001 overleed aan kanker en altijd voor haar klaarstond. Door dik en dun. 'In m'n slechte periode, toen ik 85 kilo woog, zat ie uren op de brommer. Of ik nou in de vrieskou honderd kilometer achter de brommer wilde rijden of in de bloedhitte wilde fietsen. Het maakte hem niet uit. Op zijn sterfbed heb ik aan lieve Japie beloofd het werelduurrecord te verbreken. Dat wilde hij zo graag. Tijdens die zestig minuten ging dat steeds door mijn koppie. Op een gegeven moment liep mijn rondetijd flink op en zag ik opeens een heel grote grijze wolk verschijnen en dacht: hé, daar zit ie. Japie kijkt toe. Toen kon ik meteen weer versnellen.'

Ze geeft toe, veel gunt ze zichzelf niet. Hooguit één keer in de maand staat ze zichzelf een Mars of een ijsje toe. 's Ochtends eet ze enkele boterhammen, vervolgens trapt ze honderd kilometer weg, om tussen de middag nog eens een paar boterhammen te eten. Dan weer trainen en 's avonds eet ze met de pot mee.

De grootste overwinning uit haar lange wielercarrière vierde ze met een ijscoupe. Toen de strijd eenmaal was gestreden, waren enkele bolletjes de ultieme traktatie. En de vakantie op Curaçao. Van Moorsel had plechtig beloofd een week niet te fietsen, maar al was ze lichamelijk 'compleet naar z'n donder', het kostte haar de grootste moeite. Haar verplichte dag rust in de week vindt ze soms al een bezoeking. De laatste keer dat ze zeven dagen niet had getraind was in '95, toen ze twee jaar lang herstellende was van anorexia.

Leontien is 20 jaar en behaalt onverwacht twee gouden medailles op het wk wielrennen in Japan. Anoniem vakken vullen in de Albert Heijn is er niet meer bij. Opeens is ze in haar geboortedorp Boekel een beroemdheid en wil iedereen iets van haar. Een handtekening, een foto, een praatje. Wild vreem de jongens bellen haar op om een avondje te gaan stappen. Nou ja, zeg. Leon tien heeft helemaal geen tijd om feest te vieren. Leontien wil alleen maar fietsen.

Om zes uur begint haar dag die geheel in het teken van het wielrennen staat. Fietsen, opdrukken, buikspieroefeningen, fitness. Le on tien is ook 11 kilo afgevallen, twee vetrollen zaten haar vooral tijdens het klimmen in de weg. Op advies van coach Piet Hoek stra ging ze drastisch lijnen. 's Ochtends een halve liter yoghurt met wat banaan en appel. 's Avonds een kilo groenten.

Het strenge dieet kost haar veel moeite, thuis staat er altijd wel een taart in de Brabantse koelkast. Maar als Leontien dan in de gang de poster met 'wereldkampioen' ziet hangen, weet ze weer waarvoor ze het doet. En hup, dan gooit ze er nog een paar extra buikspieroefeningen tegenaan.

Vuile tut

Genoten van haar overwinning in Mexi co heeft ze niet. Dat zit ook niet in haar. Zo dra ze wint, moet de volgende strijd worden gestreden. Schoonmoeder Ans zou willen dat ze wat meer ontspannen door het leven gaat. 'Eigenlijk wil ik dat ook', bekent ze. 'Het kost me steeds meer moeite om de discipline en opofferingen op te brengen. Om elke dag weer op mijn voeding te letten en op tijd naar bed te gaan. Om nooit eens op een feestje te blijven hangen.

'Ik krijg steeds meer heimwee naar het andere leven, naar de gewone dingen. Mijn hart zegt steeds vaker nee tegen dit bestaan.'

Toch wil Van Moorsel per se naar de Olym pische Spelen in Athene. Het moet de allerlaatste keer worden, iets wat ze al veel vaker heeft verkondigd, maar nu toch echt definitief is. 'Vooropgesteld, er valt voor mij niets meer te bewijzen. Ik heb alles gewonnen wat er te winnen valt. Goud, zilver, behalve brons. Misschien ga ik wel voor een derde plaats. Maar ik wil d r mijn carrière afsluiten. Als ik geen Leontien van Moorsel heette, was ik vast langer doorgegaan met topsport. Maar waar ik steeds slechter tegen kan, is de enorme druk van buitenaf. Neder land is niet tevreden meer met mijn prestaties. Het is inmiddels zo vanzelfsprekend dat ik ”wel even zal winnen”. Maar voor mij is het helemaal niet vanzelfsprekend. Ik moet er ontiegelijk veel voor doen. Daarom blijf ik zo onzeker over mijn prestaties, omdat ik als geen ander weet hoe weinig talent ik heb.'

Zeker, haar wielercollega's zullen ervan smullen als ze straks in Athene geen goud haalt. Er zijn vrouwen, zegt ze, die zien mij het liefst onderuit gaan. 'De haat en nijd is groot, ze gunnen mij helemaal niets. De wielerwereld zit zo verrot in elkaar. Zeker de helft van de felicitaties over mijn werelduurrecord was niet gemeend. Geven ze een handje en dan denk ik: ”Vuile, vuile tut, je hebt zo gehoopt dat ik erdoorheen zou zakken. Toen ik in een dal zat, keken jullie ook niet naar me om.”

'Aan de andere kant, ik ben ook dankbaar als mensen me onderuit proberen te halen. Ik put enorme kracht uit woede en wraak. Ik reageer nooit op rotopmerkingen. Ik hou mijn mond en denk: ik laat mijn poten straks wel spreken. Tijdens wedstrijden staan Michael en ik via een koptelefoontje in contact met elkaar. 'Laat iedereen die jou liet vallen maar zien dat je het wel kan!', roept ie dan. Dan geef ik geheid een trap extra. Dat weet Mike ook.'

Varken

Het is 1995 en Leontien heeft ruim anderhalf jaar niet gefietst. Ze kon niet meer, was helemaal op. Haar lichaam is geen suikers en vetten meer gewend. Nu ze niet sport en weer gewoon eet, komt ze in korte tijd 40 kilo aan. Ze weegt 85 kilo. Sommige collegawielrenners zeggen tegen haar man: 'Zet dat varken toch aan de kant, ze ziet er niet uit.' En als ze in Schijndel voorzichtig haar rentree wil maken, lachen de toeschouwers haar uit. 'Dikzak!', schreeuwen ze. 'Vette koe!' Dat zijn dingen, die doen iets met je. Ze wordt er harder van, cynischer.

Voorbeeldfunctie

Iedereen vraagt steeds aan haar of ze niet bang is om volgend jaar in een diep gat vallen. Maar toen ze lange tijd herstellende was van anorexia, heeft ze zich geen dag verveeld. Van Moorsel blijft sowieso fietsen, puur voor de lol. 'Dat fietsen zit zo diep, dat zal ik m'n leven lang doen.' Ook blijft ze de dames uit haar eigen ploeg begeleiden. Daarnaast wil Van Moorsel anorexiapatiënten helpen. Heeft ze ervaring mee. Bijvoorbeeld dat wielrennende meisje dat nog maar 34 kilo woog en in kritieke toestand was opgenomen in het ziekenhuis. Haar ouders hadden per brief aan Van Moorsel gevraagd om te helpen.

Zij ging naar haar toe, en eerlijk gezegd: 'Ik schrok me rot. Ze had nauwelijks nog haar, was meer dood dan levend. Ik ging op vakantie en heb toen beloofd haar bij terugkomst te begeleiden als ze 4 kilo was aangekomen. Vervolgens stelde ik haar in het vooruitzicht mee te gaan op trainingskamp, mits ze ten minste 50 kilo woog. Zo is ze stapje voor stapje aangekomen en weer een gezonde meid geworden.'

Toen die piepjonge wielrenner zo ziek was, voelde Leontien van Moorsel zich schuldig. 'Er zijn heel wat meiden in de wielersport geweest die mij na gingen doen en niets meer aten. Ook daarom moet ik nu op gewicht blijven. Gewoon luis teren naar de mensen die het beste met me voor hebben. Ge woon eten. Want ik heb wel een voorbeeldfunctie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden