Jan Jongbloed vindt het wel prettig zo

Jan Jongbloed was doelman in de twee belangrijkste interlands die het Nederlands voetbalelftal speelde. Het zijn indrukwekkende herinneringen, maar Jongbloed leeft niet graag in de herinnering voort....

DE WAARHEID van Jan Jongbloed is eenvoudig verpletterend.

Bijvoorbeeld in zijn antwoord op de vraag of hij niet te vroeg geboren is, gezien de huidige verdiensten in de voetballerij. Natuurlijk niet, zegt Jongbloed dan. 'Anders had ik mijn vrouw en mijn latere vriendin niet ontmoet.' Of op de vraag of hij nog herinneringen aan het roemrijke verleden bezit. Dan zegt hij: 'Waarom? Ik heb het toch allemaal zelf meegemaakt.'

Toch staan er twee dozen met knipsels en foto's in het huis van de man die Neerlands doel bewaakte in de twee belangrijkste interlands: de WK-finales van 1974 en 1978. Die verzameling is dan ook niet door hem zelf aangelegd.

Nadat zijn oudste broer was overleden, kwamen de dozen tot Jongbloeds stomme verbazing tevoorschijn. 'Ik wist wel dat hij trots op me was, maar dit was een enorme verrassing.' De dozen hebben door hun herkomst extra betekenis. 'Door mijn broer ben ik eigenlijk gaan voetballen.'

Jongbloeds broer stierf ruim vijf jaar geleden aan een hartinfarct, een familiekwaal. Hijzelf heeft er nu twee overleefd. Sindsdien moet Jongbloed zichzelf in acht nemen en om de zoveel tijd moet hij terug naar het ziekenhuis om gedotterd te worden. 'Zoiets zet je hele leven op z'n kop.'

We spreken af de grote drama's uit zijn leven onbesproken te laten. 'Anders had ik je meteen buiten de deur gezet', zegt hij bij de eerste kennismaking in het trainingscentrum op Papendal.

De scheiding, de tragische dood van zijn zoon (als doelman tijdens een voetbalwedstrijd getroffen door de bliksem) en de hartproblemen zijn ook al vaak genoeg aan krantenpapier toevertrouwd.

'Ik ben daarin ook vrij nuchter', zegt hij. Alle hoogte- en dieptepunten hebben hun plekje in zijn geheugen gevonden. 'Wat kan ik er meer van zeggen? Het is allemaal gebeurd, ik ben erbij geweest en sommige ervaringen neem je mee. Dat is het.'

Hij is nu 59 jaar en al ruim tien jaar assistent-trainer bij Vitesse. Samen met Edward Sturing nam hij de afgelopen maanden de honneurs waar voor de ontslagen Herbert Neumann. Vier jaar geleden deed Jongbloed al eens hetzelfde met Frans Thijssen, nadat Ronald Spelbos moest vertrekken.

In een decennium Vitesse heeft hij zeven hoofdtrainers zien passeren. Na de winterstop neemt Ronald Koeman de verantwoordelijkheid op zich. 'Ik ben benieuwd', zegt Jan Jongbloed.

- Meer niet?

'Wat zou ik er verder van moeten zeggen? Ik ben altijd benieuwd naar een nieuwe trainer. Wat zijn z'n ideeën, hoe brengt hij die over? Ieder doet het op z'n eigen manier, al zal Ronald wel het een en ander van Van Gaal hebben opgestoken.'

Als het hart hem niet zo lelijk in de steek had gelaten, was Jongbloed zelf graag eens leidinggevend geworden. 'Je wilt toch je ideeën toetsen aan wat er in de voetballerij gebeurt. Die macht heb je als assistent niet en dat is soms best wel eens jammer.'

Aan de andere kant: vormen de hartproblemen ook geen prachtig excuus om op de achtergrond te kunnen blijven? Hij werpt de vraag zelf op om zelf ook het antwoord te geven. 'Misschien ben ik er ook wel niet geschikt voor. Anders zou ik het vast wel een keer gedaan hebben.'

Kennelijk ontbreekt de drang daartoe. 'Als ik nou naar Ronald Koeman kijk: die heeft dat dus wel. Hij leidt een mooi leventje in Barcelona, werkt bij een grote club, heeft er een mooie toekomst. Maar hij zegt toch: nee, ik wil het zelf doen, op mijn eigen manier.'

Eerlijk gezegd heeft Jongbloed dat nooit gehad, die onblusbare behoefte om zichzelf te bewijzen. Wel eerzuchtig, nooit zo ambitieus. 'Ook niet als speler destijds, zelfs niet voor die wereldkampioenschappen. Ja, als ik er dan eenmaal ben, dan denk ik wel: en nu het maximale eruit halen.'

Maar Jongbloed kan de slaap ook best vatten als hij er niet is. 'Ik vind het wel prettig zo. Je hebt je inbreng, je werkt lekker in de voetballerij. Meer verlang ik eigenlijk niet. Kijk, als ik alleen de pylonen mag neerzetten, dan ben ik weg. Dat doe ik niet. Maar zo is het nooit geweest, onder geen enkele trainer.'

Zijn tweede carrière in de voetballerij begon destijds bij Haarlem. 'Ik moest vanwege hernia stoppen als keeper bij Roda JC. Hans van Doorneveld vroeg of ik zijn assistent wilde worden.'

Toen lijf en leden het weer enigszins toelieten, belandde Jongbloed op 41-jarige leeftijd toch weer onder de lat. 'Go Ahead had voor elf wedstrijden nog een doelman nodig. Daar ben ik nog drie seizoenen gebleven, als keeper en als assistent.'

Het eerste hartinfarct maakte definitief een einde aan zijn actieve loopbaan. Bert Jacobs, die hem nog kende uit hun beider Roda-tijd, vroeg of Jongbloed al plannen had voor de toekomst. Het antwoord luidde ontkennend, sindsdien is ze geel-zwart gekleurd.

De eerste jaren waren het succesvolst. In hun eerste jaar promoveerden Jacobs & Jongbloed met Vitesse naar de eredivisie. Het jaar daarop werd de vierde plaats bereikt met als beloning Europees voetbal. Over de onlangs overleden Jacobs zegt hij: 'Bertus was een fantastische gozer. En een man met heel goede ideeën over voetbal.'

Toch kan hij niet zeggen dat de samenwerking met Jacobs het prettigst was. Eigenlijk was het altijd wel in orde. 'Ook met Neumann kon ik prima overweg, zelfs die tweede keer toen het een stuk minder ging. We waren het lang niet altijd eens, maar dat is een heel ander verhaal. Met Spelbos was het niet zo leuk, maar we zaten toen ook met Vitesse in een vervelende periode en dan is het nooit zo leuk.

'Ik wil ook eigenlijk helemaal niet nadenken over zo'n vraag. Zoals ik ook niet kan zeggen bij welke trainer ik de meeste inbreng had. Inbreng is wat een trainer ermee doet. Kijk, het is genoegzaam bekend dat ik best een aardige kijk op voetbal heb. En een trainer moet maar kijken wat-ie daarmee doet.

'Ik heb nooit tegen een trainer gezegd: ik vind dat je ongelijk hebt. Ik zeg alleen: ik zou het zo en zo doen. En ik raak echt niet gefrustreerd als hij besluit toch zijn eigen zin te doen. Ik hoef mijn gelijk niet te halen. Maar als ik iets constateer, moet ik het wel kunnen zeggen.

'Ik ben een hartpatiënt die geen zin heeft om thuis te zitten, dat is eigenlijk het hele verhaal. Maar ik laat me ook niet over de kop jagen. Ik ben nooit gestresst. Dat ben ik lang genoeg geweest. Als speler al, iedere wedstrijd. Ik heb faalangst, daar komt het eigenlijk op neer. Maar op de een of andere manier presteerde ik daardoor op de dag van de wedstrijd juist beter. Alleen scheet ik twee, drie dagen van tevoren, ordinair gezegd, wel in mijn broek. Zelfs toen ik al 44 jaar was.

'Ik heb daar dus geen zin meer in. Ik bedoel, als spelers niet brengen wat ze moeten brengen, dan kan ik me wel suf piekeren over de vraag wat ik fout kan hebben gedaan. Maar wat schiet ik daarmee op? Niets toch? Ik neem meer afstand, bekijk het wat klinischer misschien, maar ik doe wel mijn best.

'Het gaat me niet eens zozeer om Vitesse, maar om de mensen met wie ik werk, om de arbeidsomstandigheden. Toen ik nog het tweede elftal coachte, keek ik vooral naar hoe er werd gespeeld. Winnen op zich was voor mij niet goed genoeg. Je kunt niet zeggen dat dat strookt met de ambities van Vitesse.

'Toch heb ik hier altijd met plezier gewerkt. Alleen de laatste tijd denk ik wel eens: moet dat nou zo? Dat heeft niets met Vitesse zelf te maken, maar de manier waarop we door de buitenwacht worden benaderd. Het wordt je bijna kwalijk genomen als je als club zijnde iets wilt presteren, althans je mag het niet uitspreken.

'Twente staat er nu aardig voor en dacht je soms dat ze daar geen Europees voetbal willen spelen? Kom nou. Alleen houdt Twente zich gedeisd. Vitesse komt er voor uit, maar daarom zijn die ambities toch niet minder?'

J ONGBLOED heeft zelf wel eens op de rem getrapt toen voorzitter Aalbers na de eerste successen al te hoog van de toren blies. 'Het was in het eerste jaar dat we Europa Cup speelden, we waren net gepromoveerd. Toen heb ik gezegd: laten we niet te hard van stapel lopen, want hieronder zit niets. We hadden geen masseur, geen fysiotherapeut, geen jeugd. We konden nergens op terugvallen. Als je iets wilt bereiken, moet eerst de organisatie er staan.

'Nu zijn we tien jaar verder. Onze jeugdopleiding staat op dezelfde hoogte als die van Ajax en Feyenoord. Het tweede elftal doet altijd mee in de top. Met andere woorden: het is beslist niet zo dat er alleen maar een mooi stadion is neergezet. Hier is goed nagedacht. Deze club zit structureel goed in elkaar.'

Hij maakt zich daarom ook geen zorgen over de mindere prestaties van nu. 'In alle geledingen gaat het prima, alleen het vlaggenschip doet het nu wat minder. Maar op termijn komt het echt wel weer goed. Daarvoor zit deze club te goed in elkaar. Vitesse zal nooit de status krijgen van Ajax of Feyenoord. Maar op den duur kan het wel een club worden als Parma in Italië is, een vaste subtopper.'

We spreken elkaar een tweede keer na afloop van de wedstrijd tegen Willem II, de voorlaatste voor de winterstop. Na de pijnlijke nederlaag tegen FC Den Bosch wordt gelukkig weer gewonnen, zij het met pijn en moeite.

Het wordt 3-1 en de opluchting is groot in het spelershome. Jongbloed is blij dat de veranderde tactiek haar vruchten heeft afgeworpen. 'Zo speel ik het liefst met diepgaande middenvelders. Als het goed wordt uitgevoerd, werkt het perfect.' In zijn eerzucht lijkt hij deze woensdagavond haast ambitieus. 'Het is zo jammer dat je niets kunt opbouwen.'

V OOR hartpatiënten moet het een enerverende avond zijn geweest. Collega Sturing: 'Niet alleen voor hartpatiënten. Toen Willem II 2-1 scoorde, zei ik tegen Jan: gaan we weer de bietenbrug op.'

Jongbloed neemt zichzelf bepaald niet in acht langs de lijn. Loopt juichend een ererondje na de verlossende derde treffer. Gebaart naar de achterhoede als er niet snel genoeg wordt opgeschoven bij balbezit. Wendt het hoofd woedend en in wanhoop af wanneer spelers verlamd lijken door de angst iets fout te doen.

'Waar ik me aan erger, is dat jongens met zoveel kwaliteiten zo angstig voetballen. Niemand durft het initiatief te nemen. Ik snap het wel. Het heeft allemaal te maken met een gebrek aan zelfvertrouwen. Maar zelfvertrouwen kun je alleen maar opbouwen door het initiatief te nemen.

'Hoe vaak heb ik de afgelopen weken niet de training moeten stilleggen: verdomme, het is te statisch. Vraag die bal! Zoek de ruimte! Maar het is geen kwaadheid, hoor. Ik wil ze alleen maar helpen.

'Het is een beetje symptomatisch voor deze generatie. Er wordt keihard gewerkt, daar kun je niets van zeggen. Maar ik ga wel eens in Zeist kijken bij een oefenwedstrijdje van jeugdelftallen. Het is allemaal zo saai. Niemand durft initiatief te nemen, dus gaan die ballen steeds terug.

'Om daarin verandering te brengen, zouden jongens van onder de twaalf het eigenlijk zonder trainer moeten doen. Gooi een paar ballen op het veld en laat ze hun gang maar gaan. Geen trainer erbij, geen scheidsrechter erbij. Laat ze het maar lekker onderling uitvechten. Zo kweek je leiders, jongens die het initiatief durven nemen.

'Het klinkt misschien een beetje opschepperig, maar als ik vroeger zei dat de bal uit was, dan was-ie ook uit. En ik ben wel vanaf mijn twintigste aanvoerder geweest. Dat zal toch geen toeval zijn.

'Deze generatie accepteert onderling geen leiderschap, met als gevolg dat de verantwoordelijkheid steeds wordt afgeschoven. Ze proberen het spel van Ajax te imiteren, maar ze doen dat met spelers die dat niet kunnen. Daarom gaat die bal steeds terug en wordt het uiteindelijk zo hopeloos voorspelbaar.

'Speel die bal eens naar voren. Probeer hem voorin eens een tijdje vast te houden. Ik neem altijd het Engelse voetbal als voorbeeld. Niet dat ik vind dat het puur opportunistisch moet zijn. Maar een beetje opportunistischer mag wel, zeker als het niet lukt. Dat is dus het grote probleem: het Nederlandse voetbal kan niet omschakelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden