Analyse Vertrek Jaap Stam

Jaap Stam stapt op bij besluiteloos Feyenoord

Jaap Stam in juli, toen nog net nieuw als trainer in de Kuip. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In juli werd Jaap Stam gepresenteerd als de nieuwe trainer van Feyenoord. Drie maanden later al gooit hij de handdoek. Wat is er mis bij de club die in 2017 nog kampioen was?

In het donker ontkwam de trainer van Feyenoord aan de woedende meute. Jaap Stam had zondagavond laat geen trek in een verhit gesprek met Feyenoord-supporters op het trainingscomplex, een paar uur na de 4-0- nederlaag bij Ajax, en liet het aan zijn spelers over. Waarschijnlijk had de voormalige topverdediger toen al bedacht dat hij ermee zou stoppen, zoals een dag later wereldkundig werd. De clubleiding van Feyenoord deed geen moeite hem nog over te halen. ‘We wilden met hem door, maar Jaap komt uit Kampen,’ zei tijdelijk technisch directeur Sjaak Troost gisteravond een paar keer. ‘Wat hij in zijn hoofd heeft, krijg je er niet uit.’

Dat klopt. Als speler stopte Stam nog tijdens het seizoen plotsklaps bij Ajax. Als trainer-in-opleiding ontbrak hij ineens, want ‘het klassikale’ sprak hem niet aan. En vorig seizoen maakte hij na een paar maanden bij PEC Zwolle al zijn vertrek wereldkundig, omdat Feyenoord wenkte.

Met zo’n voorgeschiedenis was de zomerse aanstelling van Stam, die verder slechts de Engelse eerstedivisionist Reading trainde, al een groot risico. Een hoofdcoach bekleedt een cruciale positie in een profcluborganisatie, zeker als die aan alle kanten rammelt, de spelersgroep op zijn zachtst gezegd onevenwichtig is en de verwachtingen bijna structureel niet stroken met de mogelijkheden. Bij Feyenoord is dat allemaal het geval.

Komende zondag tegen VVV zal zich de tamelijk unieke situatie voordoen dat zowel de directie als de trainer(s) op interim-basis zijn aangesteld. In een enkel geval, Troost, zelfs door zichzelf.

Het vreemde is dat ditzelfde Feyenoord zich in medio 2017 nog liet kronen tot blakende landskampioen. Waar ging het mis?

Het aankoopbeleid

Het fijne van een landstitel is dat het a) de aantrekkingskracht op spelers en sponsors vergroot en b) ook direct geld oplevert via de Champions League, in Feyenoords geval zo’n 25 miljoen euro. Aan transferinkomsten incasseerde de Rotterdamse club in de zomer van 2017 nog eens dik 30 miljoen euro. Eindelijk was Feyenoord niet armlastig meer. Technisch directeur Martin van Geel, architect van het niet al te dure kampioenselftal, kon serieus de boer op.

Hoe besteedde Feyenoord dit geld? Het hoogde hier en daar salarissen op en kocht voor een kleine 30 miljoen euro zeven spelers. Ruim twee jaar verder kan geconcludeerd worden dat geen van hen een dragende, stabiele kracht is geworden, dat spelers die bleven stil zijn blijven staan in hun ontwikkeling en dat er amper investeringsruimte meer is. Feyenoord won nog de beker en tweemaal de Johan Cruijff-schaal, maar in de competitie moest het telkens voortijdig afhaken bij Ajax en PSV. Onder Stam, eveneens binnengehaald door de inmiddels opgestapte Van Geel, gaat het nóg slechter, Feyenoord staat momenteel twaalfde.

Vooral Ajax en ook PSV hebben het financiële gat flink vergroot. Zelfs subtopper AZ haalde de laatste jaren op de transfermarkt meer geld op. AZ moderniseerde bovendien de organisatie duchtig. De huidige ranglijst mag wat vertekenen, maar Feyenoord dreigt structureel van plek 1 naar plek 4 te glijden.

De jeugdopleiding

Waren alle investeringen slecht? Nee, het kakelverse jeugdcomplex van Feyenoord is prachtig en past bij deze tijd. Ook trainingscomplex ‘1908’ ademt professionaliteit, grandeur en voetballiefde uit. Het zijn belangrijke voorwaarden om (jeugd-)spelers te lokken en beter te maken. Op zelfopgeleide spelers zijn de grootste rendementen te behalen.

Het was ook een symbolische nieuwe start nadat op het vorige verouderde jeugdcomplex een machtsstrijd woedde tussen nieuwlichters en oude getrouwen, waarna de eerste groep kon vertrekken. Daardoor hangt er nog steeds de zweem van old school over de jeugdtak van Feyenoord. De laatste jaren blijken de doorgestroomde talenten vaak niet fit, vaardig en verstandig genoeg om het eerste direct beter te maken, oordeelde zowel de vorige trainer Giovanni van Bronckhorst als Stam.

Jonge Feyenoordspelers missen als het ware de examenklas in hun opleiding doordat Feyenoord geen beloftenelftal in de eerste divisie heeft spelen, zoals Ajax, PSV, AZ en FC Utrecht. Nog altijd is niet helemaal helder hoe Feyenoord dit nijpende probleem wil oplossen. Het is tekenend voor de besluiteloosheid.

De leegloop

Je kunt niet zeggen dat niet wordt gepoogd het zinkende schip schoon te vegen. Eerder vertrokken hoofd opleiding Richard Grootscholten, technisch directeur Martin van Geel en algemeen directeur Jan de Jong, allen op aandringen van de Raad van Commissarissen. Directeur commerciële zaken Mark Koevermans is nu tijdelijk algemeen directeur. Naast Troost ontfermt ook president-commissaris Toon van Bodegom zich nadrukkelijk over de organisatiestructuur en inkomstenbronnen.

Gesteld kan worden dat ze zich verkeken hebben op het aantal dossiers en de zwaarte ervan. Op gebied van jeugdopleiding, commercie, scouting, faciliteiten, branding, begeleiding en directie; alles moe(s)t anders, maar om dat snel en kundig uit te voeren, blijkt een hels karwei. Er is bovendien een kluwen aan mensen en groeperingen die inspraak eisen (aandeelhouders, supporters, investeerders, coryfeeën, commissarissen).

Troost stelt dat er ‘binnen enkele weken’ eindelijk een nieuw directieteam gepresenteerd zal worden. Of dat hoop biedt, is de vraag. De reflex bij alles en iedereen bij Feyenoord is om bij tegenslag te grijpen naar oude kernwaarden en tradities. Stanley Brard werd weer hoofd jeugdopleiding, Dick Advocaat wordt genoemd als interim-coach, terwijl de ‘gewoon de mouwen opstropen’-analyses van oud-trainer Rob Jacobs door veel fans worden omarmd.

Slechts hier en daar klinkt een tegengeluid dat helemaal zo gek nog niet lijkt: bouw de club helemaal opnieuw op, maak van innovatie en vernieuwingsdrang speerpunten, stel techniek eens boven mentaliteit en kijk bij een trainer eens wat hij kan als trainer in plaats van wat hij kon als speler.

Feyenoord-fans likken hun wonden: ‘Best hopeloos, maar wat moet je? Je moet gewoon door’
Rotterdam likt zijn wonden, de ‘day after’. Feyenoord-fans zijn in mineur, maar ze blijven hopen op betere tijden. En ze blijven naar de Kuip gaan. ‘De spelers weten dat ze nooit in de steek zullen worden gelaten.’

Fans koelen woede op spelersbus Feyenoord
Terwijl trainer Erik ten Hag na de Klassieker Ajax prees voor de beste helft van het seizoen, dacht collega Jaap Stam hardop na over de houdbaarheid van zijn positie als trainer van Feyenoord. En toen was nog niet eens officieel bekend dat woedende supporters zich verzamelden bij de Kuip, de spelersbus bekogelden en in discussie gingen met diverse spelers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden