Reportage In het spoor van ‘Jaap Stam’

Is-ie het of is-ie het niet? Op pad met de lookalike van Jaap Stam

Tom van den Busken in zijn rol van Jaap Stam voor de Kuip. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nu Jaap Stam, de trainer van Feyenoord druk is met het duel tegen Ajax van zondag, gaat verslaggever Jaap Stam op pad met Tom van den Busken, de dubbelganger van Jaap Stam. 

Op straat, in de supermarkt, in het café, op vakantie in China, de Filipijnen, Thailand, waar Tom van den Busken ook komt, mensen denken met Jaap Stam van doen te hebben en hij laat ze in die waan. Toen Stam nog voetbalde, werd Van den Busken bijna dagelijks aangesproken, sinds Stam trainer van Feyenoord is een paar keer per week.

‘Mensen willen beetgenomen worden’, zegt Van den Busken (57), in het dagelijks leven beveiliger bij een Amsterdams ziekenhuis, met een brede grijns. Hij is er de lol van gaan inzien en speelt het spelletje onverstoorbaar mee. Zodra hij wordt aangeklampt, fronst hij zijn wenkbrauwen, gaat hij nors kijken, deelt hij handtekeningen uit en gaat hij met fans op de foto. ‘Je blijft toch een acteur.’

Op een druilerige maandagmiddag wordt Van den Busken overal herkend in het centrum van Rotterdam, maar niemand schiet hem aan voor een handtekening of een selfie. Mensen stoten elkaar aan, kijken hem na, zeggen tegen elkaar ‘Het is ’m’ en blijven op afstand.

Mogelijk weerhoudt de treurige tiende plaats van Feyenoord het winkelend publiek ervan op hem af te stappen. Jaap Stam heeft wel iets anders aan zijn hoofd na het gelijkspel tegen Heracles de dag ervoor en met de kraker van zondag in Amsterdam tegen koploper Ajax in het verschiet.

Op het Stadhuisplein, bijna onder het balkon waar Feyenoord zich in betere tijden laat toejuichen, herkent Feyenoord-fan Daan van Leeuwen Jaap Stam onmiddellijk. Ze raken in gesprek over de sores van de Rotterdammers en de Klassieker van zondag. Van Leeuwen houdt de moed erin en voorspelt 2-2. Van den Busken, Amsterdammer en Ajacied, houdt het op 4-1.

Laat die waterkoude middag staan op Varkenoord, het opleidingscentrum van Feyenoord, kijken twee moeders naar hun zonen die aan het trainen zijn met de D-pupillen. ‘Ze zullen vereerd zijn dat u komt kijken. Ze kunnen niet wachten tot ze in het eerste spelen’, zeggen ze tegen Van den Busken.

In de maling?

Het duurde even voordat Van den Busken reageerde op het verzoek om contact op te nemen met Jaap Stam van de Volkskrant. ‘Ik dacht: ik neem altijd iedereen in de maling, nu ben ik aan de beurt.’

Zelfde schedel, zelfde diepliggende ogen, zelfde neus, de gelijkenis is bijna griezelig. Een zwager was ervan overtuigd Jaap Stam te zien op een foto waarop Van den Busken staat in het tenue van AC Milan. Op zijn werk noemen sommige collega’s hem Jaap, ze kennen zijn echte naam niet eens.

Vorige week zaterdag ging Van den Busken zijn startbewijs halen voor de marathon van Amsterdam. ‘Je zult me wel niet meer herkennen’, zei de beveiliger aan de deur, ‘ik was suppoost bij Cambuur’. Stam voetbalde van 1993 tot 1995 bij de Friese club. (Van den Busken liep een vijfde marathon en klokte 47.16.)

Ook bij voetbalprofs valt de dubbelganger in de smaak. Van den Busken, zelf geen onverdienstelijke amateurvoetballer, mocht een keer meespelen met de oud-internationals. Een benefietwedstrijd voor de Fun Founation, die de leefomstandigheden van kinderen in de Gambiaanse dorpen Aljamdu en Salikenni wil verbeteren. Laatst stond hij te kijken bij de veteranen van Ajax. Ze kennen hem en konden zijn opmerking dat hij versterking zocht voor Feyenoord wel waarderen.

Ooit wandelde hij hotel Huis ter Duin binnen, waar het Nederlands elftal bij elkaar kwam in aanloop naar een interland tegen Moldavië. Stam zat op een bank in de foyer, Van den Busken stond in de buurt. Bondscoach Dick Advocaat kwam binnen en keek verbaasd van de een naar de ander. Van den Busken wees naar Stam en zei: ‘Hij de eerste helft, ik de tweede.’

Hilarisch is een filmpje van de Amsterdamse tv-zender AT5 waarop Van den Busken wordt gevolgd in en rond de Arena. ‘Japie, Japie, Japie, Japie Stam, Japie Stam, Japie Stahaham’, zingen bier drinkende supporters als hij voorbij loopt. Als een beveiliger bij de hoofdingang aanstalten maakt Van den Busken de doorgang te versperren, zegt die ‘Hallo, je kunt mij toch niet tegen houden’ en krijgt vrij baan.

Jaap Stam-lookalike Tom praat met een Feyenoordfan op de Coolsingel. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Beveiliging

Op een open dag van Ajax dreigden Van den Busken en zijn zoontje onder de voet te worden gelopen en moesten beveiligers hen ontzetten. Ook die verkeerden in de veronderstelling met Jaap Stam van doen te hebben en loodsten vader en zoon Van den Busken naar het parkeerdek, waar de Ajacieden hun bolides parkeren. ‘Ik vind het verder wel’, zei Van den Busken, die met het openbaar vervoer was gekomen.

In tegenstelling tot de trainer, is de lookalike vrolijk en ontspannen. Voor Van den Busken is het leven een spel, hij geniet ervan als hij voor Jaap Stam wordt versleten en er fans blij mee kan maken. Ze geloven hem niet eens als hij zegt dat hij Jaap Stam niet is.

Zelfs de douanebeambte die zijn paspoort had gecontroleerd, riep tegen een collega dat hij Jaap Stam had doorgelaten. ‘Die doet zijn werk niet goed’, dacht Van den Busken.

Vervelende opmerkingen krijgt hij nooit naar zijn hoofd geslingerd. Komt doordat Jaap Stam nooit controversieel is geweest, vermoedt Van den Busken. ‘Hij is een rustige jongen, nooit gedoe. Hij heeft bij PSV en Ajax gevoetbald en traint nu Feyenoord. Hij wordt overal geaccepteerd en ik dus ook.’

Een keer heeft Van den Busken getwijfeld of hij in zijn rol moest blijven. Een man vroeg of hij een bericht wilde inspreken voor zijn broer die was getroffen door een herseninfarct. ‘Ik heb bemoedigde woorden gezegd in de hoop dat zijn broer er kracht uit zou putten.’

Was getekend Jaap St.

Hij signeert met Jaap St., zodat hij geen fraude pleegt. De paar keer dat Van den Busken Jaap Stam heeft ontmoet, is het nooit tot een gesprek gekomen. ‘Dat doe je goed’, zei Stam tegen zijn dubbelganger en daar hield hij het bij.

Zou Van den Busken Jaap Stam willen zijn? ‘Nee, het heeft hem erg veel energie gekost om zo ver te komen. Moet je kijken hoe getekend hij is, en het wordt alleen maar erger sinds hij trainer van Feyenoord is’, zegt Van den Busken, die tevreden vaststelt dat hij elf jaar ouder is.

Van den Busken staat ingeschreven bij een castingbureau, maar dat zet geen zoden aan de dijk. Toen Jaap Stam nog voetbalde heeft hij eens een kledingwinkel geopend en op beurzen gestaan. ‘Ik doe het niet voor het geld. Als je mij te eten geeft en de reiskosten betaalt, kom ik. Zeker als het voor een goed doel is.’

Een moeder bij de training van de D-junioren op Varkenoord zegt tegen Van de Busken: ‘U moet morgen komen kijken. Dan spelen ze een oefenwedstrijd en kunt u ze beter beoordelen.’

Nomen est omen

Daags na het bericht dat Jaap Stam trainer van Feyenoord wordt, knikt de collectant van Amnesty naar het naamplaatje naast mijn voordeur en vraagt wanneer ik naar Rotterdam verkas. ‘Ik had een kale, boos kijkende man verwacht’, lacht de fietsenmaker dezelfde dag.

Net als bij Tom van den Busken speelt Jaap Stam een rol in mijn leven vanaf het moment dat hij een bekende voetballer werd. Toen ik Stijn, mijn oudste zoon, aanmeldde bij de voetbalclub Geuzen-Middenmeer in Amsterdam, werd ik meteen gestrikt als leider van de F’jes. ‘Een vader met zo’n naam willen we er graag bij hebben’, zei de jeugdcoördinator van de club.

Het is me nooit gelukt Jaap Stam te spreken te krijgen. Vier keer heb ik een interview aangevraagd (Jaap Stam interviewt Jaap Stam); Stam en woordvoerders van de clubs waar hij werkt(e) reageerden niet of hielden me aan het lijntje.

In de week dat Jaap Stam voor 35 miljoen gulden door PSV werd verkocht aan Manchester United, belde ik de hypotheekverstrekker met de mededeling dat ik heb zitten plussen en minnen en dat we 50 duizend gulden meer kunnen lenen. Later hoorde ik dat ze daar op kantoor hartelijk om hebben gelachen.

Jongetjes die kinderpostzegels verkochten keken verwachtingsvol toen mijn vrouw de deur opende. ‘Woont hier echt Jaap Stam?’ ‘Zeker’, zei zij, ‘maar hij is er niet.’

In de tijden dat Jaap Stam met het Nederlands elftal op een WK of EK speelde, noemde ik enkel mijn achternaam als ik onbekenden aan de lijn had. Als ik ook mijn voornaam zei, kwam er geheid een lollige opmerking over het spel, het uiterlijk of de bankrekening van mijn naamgenoot.

Op een feest riep een man, die niet wist hoe ik heet, dat hij Jaap Stam een hand ging geven en verdween. Toen hij terugkwam, vroeg ik waar Jaap Stam was. Nu was het zijn beurt verbaasd te kijken. ‘Ik ben naar de wc geweest. Jaap Stam, groot, kaal en kopsterk.’

Hans Hoekstra van Het Parool schreef in zijn rubriek Nomen est omen: ‘De Volkskrant liet een artikel over een tentoonstelling in het Letterkundig Museum over literatuur en voetbal schrijven door Jaap Stam.’

GeenStijl: ‘Ik wist niet dat Jaap Stam een redactionele positie ambieerde.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden