Ingebakken lucht maakt voetbal een tikje sneller

Adidas presenteert zijn officiële wedstrijdbal voor het komende EK als een wonder van vernuft. Het octrooi is heel wat bescheidener....

TOT IN HET Technisch Weekblad vorige week nog liet international Patrick Kluivert weten dat de fonkelnieuwe EK-bal van Adidas, de Silverstream, puik in orde is. 'De Silverstream is een snelle bal, hij voelt goed aan, vooral als ik in één keer moet schieten of koppen. Lekker balletje voor zo'n groot toernooi', zegt Kluivert in het lyrische publiciteitsmateriaal van de Duitse sportfirma. En menigeen schreef het netjes over.

Maar Kluivert wordt gesponsord door Adidas en wiens brood men eet, diens woord men spreekt. En dus blijft de vraag, wat maakt de Silverstream tot de beste voetbal ooit als hij dat al is?

Dat laatste is eenvoudig, zegt product-manager hardware Günther Pfau van Adidas International, balexpert: de Silverstream is niet wezenlijk anders dan de Tricolore-bal die in 1998 bij het Wereldkampioenschap in Frankrijk werd gebruikt. 'Komende zomer is een EK. Dat is belangrijk, maar de traditie wil dat we vooral voor WK's alles uit de kast halen.'

Voor dat kampioenschap, in Japan annex Korea in 2002, werken Pfau's ontwerpers in Scheinfeld (tussen Frankfurt en Nürnberg) aan 'iets heel nieuws'. Wát precies, is uiteraard staatsgeheim. Pfau: 'Als je denkt dat je niet meer beter kunt, moet je terug gaan naar af, naar de fundamentele vragen.' De vraag bijvoorbeeld, of het polyurethaan (PU) waarmee sinds de jaren zeventig de Adidas-wedstrijdballen zijn gemaakt, nu werkelijk zo onverbeterlijk is.

De nieuwe EK-bal is eigenlijk vooral een primeur in zijn uiterlijk, waarin voor het eerst in de geschiedenis geen wit voorkomt, maar alleen metallic-zilver, grijs en blauw. Op de Silverstream, officieel FIFA- approved, is verder precies hetzelfde octrooi van toepassing als op de Franse WK-bal: DE 19732824A1, op naam van huisuitvinder Otto Dobrounig van Adidas.

Dat document, ingediend in 1997, blijkt sinds vorig jaar februari openbaar. Daarmee krijgt het juichende reclamemateriaaI van de Duitse firma ('meer snelheid', 'beter voorspelbaar', 'perfect rond') de juiste proporties. Silverstream is een goeie bal, maar geen revolutie.

De bal bestaat uit drie lagen om een opblaasbare binnenbal. Vooral de buitenste PU-laag is speciaal, die is niet massief, maar vervaardigd uit een zogeheten syntactisch schuim. Dat is een kunststof waarin piepkleine gashoudende kogeltjes, allemaal precies even groot, zijn gemengd. Zulke materialen worden op brede schaal gebruikt in bijvoorbeeld de autoindustrie.

Wie normaal gesproken een trap tegen een bal geeft, schopt er een deuk in die zich als een golf over de bal verspreidt. De reactiekracht geeft de bal snelheid. Maar de bal is gedurende een deel van de vlucht niet rond en heeft dan tamelijk bizarre aerodynamische eigenschappen. Wat leidt tot onnauwkeuriger passes.

In oudere ballen van onder meer Adidas werden apart schuimlagen tussen de PU-buitenhuid en de binnenlagen gebruikt, in de hoop dat de veerkracht ervan de bal sneller weer netjes rond zou krijgen. Zulke klassieke, geblazen schuimlagen zijn volgens Pfau echter nooit echt homogeen zodat de bal onvoorspelbare afwijkingen kan vertonen.

De ingebakken belletjeshuid van de Tricolore en de Silverstream, geleverd door Bayer, is zelf samendrukbaar, omdat de piepkleine en zeer stevige gasbalonnetjes dat zijn. Direct na de inslag veren die terug en brengen de bal sneller in zijn normale ronde vorm. Meer van de energie van de trap gaat zo in de versnelling van de bal zitten en niet in de vervorming. En bovendien zal hij minder zwabberen.

Is de theorie, althans. In het Duitse octrooi worden resultaten vermeld van enkele laboratoriumtests bij Adidas zelf. De bal slijt minder snel en neemt nauwelijks meer water op, dat is buiten kijf.

Maar de dynamische eigenschappen zijn eigenlijk niet echt spectaculair. Hij stuitert anderhalve meter op als hij in een standaardtest van twee meter wordt losgelaten; klassiekere ballen vier centimeter minder, een paar procent. Bij lage temperatuur (vijf graden) is het verschil tussen de ballen nog iets groter.

De snelheid bij een standaardtrap – het Adidas-lab heeft daarvoor een robot in dienst – van de Silverstream is nergens meer dan een procent hoger dan van de klassiekers. Dat is maximaal een meter per uittrap, terwijl onduidelijk blijft hoe groot de meetfout überhaupt is. En ook het reactiegedrag aan de voet (Stossverhalten) blijkt nauwelijks meetbaar anders dan van bijvoorbeeld de WK-bal uit 1994, eveneens Adidas.

Over baanstabiliteit zwijgt het octrooi volledig. Onafhankelijke proefnemingen op dat punt van de FIFA, verricht in Zwitserland, zijn niet openbaar. In het lab is de placering 5 tot 7 procent nauwkeuriger, schat Pfau uit het hoofd. 'Op de details gaan we liever niet in.'

Ontnuchterend, al met al? Adidas-man Pfau waarschuwt vooral voor een al te exacte benadering van zijn handgenaaide Silverstream, die voor 169,95 gulden in de winkel ligt. Een bal, zegt hij, blijft altijd een compromis tussen techniek en waar de speler het best mee overweg kan. 'Voetbal is en blijft vooral gevoel, vergeet dat niet. Wij luisteren daarom erg goed naar onze spelers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden