Columnpaul onkenhout

In zekere zin is Johan Cruijff waarschijnlijk onsterfelijk, anders krijgt hij geen eigen musical

null Beeld

Met een opvallende poster in een abri om de hoek werd ik er twee weken geleden van op de hoogte gebracht dat de ‘wereldpremière’ van 14 de musical aanstaande is. Het grootste deel van de poster was gevuld met het gezicht van Johan Cruijff, tegen een felroze achtergrond. De makers waren er vroeg bij, de wereldpremière vindt pas plaats op 25 september, in Leusden. Dat ligt niet ver van Amersfoort.

Die posters bleken overal te hangen, kosten noch moeite waren gespaard. In een radiospot hoorde ik later een man met een vettig Amsterdams accent de musical aanprijzen. Op 14demusical.nl kunnen alvast tickets worden geboekt.

De wereldpremière en ook de daaropvolgende voorstellingen zijn te zien in het AFAS Theater. AFAS Theater, Leusden: veelbelovend klinkt het niet, maar laten we niet op voorhand een oordeel uitspreken over de ‘brutale ode’ waarin wordt verteld hoe ‘een eigenwijze, gevoelige Amsterdamse jongen uitgroeit tot een wereldster’.

In zekere zin is Johan Cruijff waarschijnlijk onsterfelijk, anders krijgt hij geen eigen musical. Een eigen biografie (Johan Cruijff van Auke Kok), film (Nummer 14 van Maarten de Vos), documentaire (En un Momento Dado van Ramón Gieling), biografie in citaten (Johan Cruijff - uitspraken van Sytze de Boer) en foundation (Johan Cruyff Foundation) had hij al. ‘Johan Cruijff is zo onsterfelijk als hij zelf al voorspelde’, was woensdag de kop boven een stuk in de krant waarin bewonderaars hem eerden.

Het was deze week vijf jaar geleden dat Cruijff overleed. Er werd massaal bij stilgestaan. Voetbal International bracht een special uit over zijn ‘nalatenschap’ waarin de rode draad was dat zijn ideeën nog steeds springlevend zijn. Een verslaggever, Iwan van Duren, naderde in een stuk over het ‘Cruijff chromosoom’ de kern met één zin: ‘Hij is altijd de zoon van een groenteboer gebleven.’

Ook hier ontbrak het citaat niet dat na zijn dood in 2016 zo vaak is gebruikt om zijn erfenis te duiden: ‘In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk,’ Het is ook het motto van de biografie van Kok. De herkomst is in de loop der jaren vergeten, niemand noemt de bron. Gelukkig bleek Kok het nog te weten.

In 1997 werd Cruijff ter gelegenheid van zijn vijftigste verjaardag voor het Ajax Magazine geïnterviewd door Raymond Bouwman. Op het laatst vroeg Bouwman aan Cruijff of hij werkelijk onsterfelijk is.

Niet letterlijk, antwoordde Cruijff. ‘Maar ik begrijp wat je bedoelt. In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk. Ik denk niet dat men uiteindelijk niet meer zal weten waar je het over hebt als je Cruijff zegt.’ Ook zei hij dat hij het een raar idee vond. ‘Maar ik heb er langzaam aan kunnen wennen’.

De mate van iemands onsterfelijkheid is moeilijk te meten. Diego Maradona is wereldwijd waarschijnlijk onsterfelijker, maar ook Cruijff scoort hoog. Er is nog iets anders aan de hand. Vijf jaar na zijn dood gaat het niet meer over zijn tekortkomingen en onhebbelijkheden, die zijn volledig naar de achtergrond verdwenen.

De scherpe kanten zijn er vanaf, concludeerde biograaf (en bewonderaar) Auke Kok deze herdenkingsweek in een stuk in NRC Handelsblad. De nadruk ligt nu op zijn autonomie en originaliteit, volgens hem. Dat is terecht, concludeerde hij. Nog een stap verder ging Kok toen hij Cruijff een ‘uitvinding’ toeschreef, namelijk ‘van voetbal een behendigheidsspel maken, een denksport haast’.

Hier overdrijft de biograaf. Het is verleidelijk om te denken dat vóór Johan Cruijff het spel wereldwijd werd gespeeld door houten klazen zonder techniek die maar wat aanklooiden met hun leren knikker met een veter, maar dat is onzin. The modern game was al eerder begonnen, met Brazilië op het WK in 1970 - over behendigheid gesproken.

Het zegt wel iets over zijn status. Mede door een dosis chauvinisme is Johan Cruijff vijf jaar na zijn dood groter dan hij ooit is geweest.

null Beeld Mirjam Touw
Beeld Mirjam Touw
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden