Interview De familie Vos

In het spoor van Marianne, wat er ook gebeurt

Vader Henk (achter het stuur), moeder Connie en Anton. Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

Marianne Vos (32) start bij de WK wielrennen in Yorkshire, die zondag beginnen, als een van de titelfavorieten. Haar familie is erbij. Zoals altijd. Na jaren van vreugde en zorgen.

‘Weet je wat het is’, zegt Henk Vos, terwijl hij de Fiat Hymermobil B674 aan een laatste inspectie onderwerpt voor vertrek naar Frankrijk, waar dochter Marianne de laatste voorbereidingswedstrijd rijdt voor de WK in Yorkshire. ‘We zijn gewoon niet zo van die hotelmensen.’

Al vijftien jaar lang reizen vader Henk (71), moeder Connie (70) en broer Anton (36) Marianne Vos achterna in een camper. ’s Winters naar de cross, de andere maanden van het jaar naar wegwedstrijden. Wat ooit begon als een noodgedwongen kostenbesparing, groeide uit tot een manier van leven. ‘Het is totale vrijheid’, zegt Henk.

Steevast gaat hun eigen koffie mee, net als de bakken bami voor de eerste dagen en de puzzels uit het Brabants Dagblad. En Sjekkie natuurlijk, de zwart-witte poes, ooit overgenomen van de familie Tabak. Henk: ‘In Engeland, tijdens de Ronde van Groot-Brittannië, kwamen mensen speciaal naar de camper om haar te aaien. Marianne interesseerde hen niet.’

Het is een stralende dinsdagmorgen. Op de oprit van hun vrijstaande woning in Babyloniënbroek staat de camper te schitteren in de zon. In de keuken schenkt Connie een rondje koffie in. Henk en Connie zijn gepensioneerd. Anton werkt als wielerfotograaf. Dankzij Marianne hoeven ze zich financieel geen zorgen te maken.

‘Mensen zeggen altijd over ons: wat hebben jullie het goed voor elkaar’, zegt Henk. ‘Maar dat er eentje toevallig een kunstje kan, betekent niet dat wij bijzonder zijn. Of een zorgeloos leven leiden. Ook wij hebben onze ups en downs.’

Die ‘ups’ zijn genoegzaam bekend. Marianne Vos (32) werd drie keer wereldkampioen op de weg, zeven keer wereldkampioen in de cross, olympisch kampioen op de weg in 2012 en in 2008 won ze olympisch goud op de puntenkoers. In Engeland hoopt ze volgende week voor de vierde keer wereldkampioen te worden. Maar de downs?

Anton Vos was in zijn jeugd een verdienstelijk renner. Met een Brabantse selectie reed hij eens een juniorenwedstrijd in België. In een deelnemersveld met renners als Tom Boonen en Philippe Gilbert werd hij 43ste. ‘Voor mij was dat prima.’ Hij had niet de drive, laat staan de klasse van Marianne. Moeder Connie: ‘Anton was blij als hij een wedstrijd uitreed, Marianne pas als ze een wedstrijd won.’

Voor Marianne was Anton haar oudere broer, iemand aan wie ze zich kon spiegelen en optrekken. Een voorbeeld. Zeker in het wielrennen. Maar op een gegeven moment draaiden de rollen om. Hoe beroemder zijn zus werd, hoe lastiger hij het kreeg. De mediabelangstelling raasde als een orkaan op het gezin af. Hun kalme, overzichtelijke leventje veranderde snel. In het hoofd van Anton stormde het, hij kon al die veranderingen niet aan en raakte in psychische nood. In 2007 kreeg hij een psychose.

‘Waarschijnlijk lag die al jaren op de loer’, zegt hij, ‘maar de WK-titel van Marianne in 2006 was de druppel’. Er ontstond wat zijn vader ‘kortsluiting in zijn hoofd’ noemt. ‘Ik verbeeldde me de gekste dingen. Ik was aan het daten met Paris Hilton en aan Bill Gates vertelde ik hoe hij Microsoft moest leiden. Voor mij was dat de werkelijkheid.’

‘Het ging allemaal te snel voor Anton, hij kreeg al die aandacht voor Marianne niet verwerkt’, vult Henk aan. ‘Geen jaloezie hoor. Het was gewoon te veel voor Anton.’

Oorlog in Babyloniënbroek

Drie weken lang deed hij geen oog dicht. Anton: ‘Na anderhalve week dacht ik dat de oorlog was uitgebroken in Babyloniënbroek. Al het slechte in de wereld was mijn schuld. Marianne voelde zich er verschrikkelijk onder. In 2007 heeft zij ook mindere resultaten behaald. Nu weet ik wat er komt als ze wint. Al die camera’s, die aandacht van fans. Maar toen had ik daar totaal geen weet van. Ik sloeg op tilt en wilde maar één ding: mezelf opsluiten, weg van de hectiek.’

In die periode ging het gezinsleven gewoon door. Ook de wedstrijden van Marianne bleven ze bezoeken. Henk: ‘We zijn er nooit voor thuisgebleven.’ Anton: ‘Als ik me niet goed voelde, dan dook ik de camper in, ging ik op bed liggen. De camper was mijn veilige haven.’

Vanuit de keuken is er vrij zicht over de Brabantse polder. Babyloniënbroek is een dorp met 425 inwoners, in het land van Heusden en Altena, een strook in de Bijbelgordel. In de verte is het silhouet van de 140 meter hoge woontoren van Tilburg te zien, links staat de kerk van Waalwijk en daartussen steekt om de tien minuten de Pagode, de zwevende tempel van de Efteling, boven de horizon uit. Anton is er na zijn psychose weer bovenop. ‘Ik slik nog wel medicijnen, maar als placebo. Het is meer voor het idee.’ In 2009 ging hij voor de website van Marianne foto’s maken. Het gaf hem structuur. Wielerfotograaf Cor Vos − geen familie − bood hem een fotoworkshop aan en een baan als fotograaf.

In het begin was hij nog te zenuwachtig bij de wedstrijden van zijn zus. Dan waren de foto’s onscherp, omdat hij stond te bibberen van nervositeit. Hij was nog te veel fan. Maar gaandeweg vond hij zijn weg met het toestel dat hij eens zo verfoeide. In 2014 werd Anton genomineerd voor de Zilveren Camera met een foto van zijn zus, uitgeteld liggend op de stoep na een etappe in de Ronde van Noorwegen. Dat hij de broer van Marianne Vos is, is een voordeel. ‘Rensters kennen me, weten dat ik geen misbruik van ze maak. Zo krijg ik net iets meer voor elkaar dan een ander.’

De foto van Anton, in 2014 genomineerd voor de Zilveren Camera. Beeld Anton Vos

Het huis waarin het gezin woont is van Marianne. Ze heeft het in 2015 zelf laten bouwen, met het oog op de toekomst. Henk: ‘Toen het af was, zei ze: waarom gaan jullie niet mee? Anders zit ik hier toch maar in mijn eentje. We hebben vroeger al ons geld in Marianne en Anton gestopt. Nu krijgen we waardering terug in de vorm van dit huis. Ze weet hoe moeilijk we het hebben gehad.’

Henk Vos had in zijn werkzame leven een rits aan baantjes: van schoonmaker bij McDonalds tot conciërge op drie scholen. Voor de geboorte van Marianne was hij eigenaar van een aannemersbedrijf. Maar in de jaren tachtig, op het hoogtepunt van de economische crisis, gingen de zaken slecht. ‘Het ene gat moest met het andere worden gedicht’, vertelt hij. ‘Ik ging steeds meer geld lenen. Tot het niet meer ging.’

Het ging mis bij de opdracht voor een villa. Aanvankelijk werden alle rekeningen keurig betaald. ‘Maar toen wilde die man er nog een zwembad bij. Daarvan heb ik nul euro teruggezien, terwijl ik wel mijn onderaannemers moest betalen. En dat in een economische crisis. Dat was de doodsteek.’

Het faillissement liet zich nog jarenlang voelen, zeker nadat Henk ook met rugklachten te maken kreeg. Het gezin ging wonen in een salonwagen, op het erf van de moeder van Henk. In die periode werd Marianne geboren.

‘Ik heb jaren geen gulden in mijn zak gehad. Maatschappelijk waren dat magere jaren. Marianne heeft die armoe ook meegemaakt. Of armoe… We hebben er altijd voor gezorgd dat de kinderen niets tekortkwamen. Om dure kleding of luxe auto’s hebben we nooit iets gegeven.’

Scharrelen

Anton: ‘Mijn papa ging voor Marianne een fiets bij elkaar zoeken. Een frame hier, een zadel daar. Dat werd dan op elkaar geplakt.’ Henk: ‘Het was scharrelen. Des te meer waarderen we het leven dat we nu hebben.’

Tot 2015 was Marianne Vos ongenaakbaar in het vrouwenwielrennen. Ze won álles. De gemeente Aalburg, waartoe Babyloniënbroek behoort, wist zelfs niet meer hoe ze haar beroemde inwoonster nog moest huldigen. Werkelijk alles was al eens bedacht: van een olympisch kunstwerk tot een Marianne Vos-fietsroute langs de zeven dorpskernen. Er werden Marianne Vos-rustbankjes langs de route geplaatst. Toen ook dat niet meer genoeg was, kwamen er Marianne Vos-tafels bij de bankjes.

Maar toen raakte ze geblesseerd. Eerst waren er kleine pijntjes. Aan de hamstring, haar rug. Tot ze helemaal niets meer kon. Ze was volledig opgebrand.

‘Wat we toen dachten?’ Henk haalt zijn schouders op. ‘Niks eigenlijk. We zijn simpele mensen, geen doktoren. Nee, we hadden geen angst dat het zou ophouden. Dat gaat toch een keer gebeuren. We hoopten gewoon dat Marianne snel weer gezond zou worden.’

Na een lange revalidatieperiode is Vos dit jaar weer de schier onklopbare renster van weleer. Ze won dit jaar vier ritten in de Giro Rosa, de Ronde van Yorkshire en domineerde in La Course, de eendaagse wedstrijd voor vrouwen tijdens de Tour de France. Anton: ‘Ze viel aan op het punt dat iedereen verwachtte. En toch had niemand een antwoord. Dat was echt ouderwets.’

Ze leven met de dag, zeker sinds Henk vier jaar geleden een aneurysma in de buik kreeg en door het oog van de naald kroop. Zo’n vier maanden per jaar zijn ze weg met de camper. De Fiat Hymermobil B674, met bijna twee ton op de teller, is hun tweede huis. ‘Vakantie is als we een keer twee weken achter elkaar thuis zijn’, aldus Henk.

Soms gaan ze gewoon ergens staan met de camper, zoals twee jaar terug op het WK in Bergen, toen de auto op dertig meter van het startpodium stond. Henk: ‘De organisatie kneep een oogje toe. Zij mochten de afbeelding van Marianne gebruiken voor hun poster, wij kregen die parkeerplek. Zo help je elkaar een beetje, toch?’

Ze zijn hecht, de familie Vos. Alles, het leven van pa en ma, dat van haar broer, hangt samen met dat van Marianne. Kun je ook te hecht zijn? Henk: ‘We zijn close, maar laten elkaar vrij. We hebben Marianne nooit gestuurd. Als ze morgen stopt, dan is het ook goed. Misschien dat ik nog één of twee keer vraag of ze het zeker weet. Maar als het antwoord ja is, dan gaan we iets anders verzinnen om onze tijd mee te vullen.’

Er zijn plannen voor een Marianne Vos Museum, met haar trofeeën. Die staan nu in een boerderij in de buurt opgeslagen. Alleen de recentste exemplaren staan thuis op de schoorsteenmantel.

Anton is bezig andere takken van de fotografie onder de knie te krijgen, zoals landschapsfotografie, productfotografie en citymarketing, zodat hij zich ook zonder zijn zus kan redden mocht dat nodig zijn. ‘Al denk ik niet dat Marianne helemaal uit het wielrennen zal verdwijnen. Mijn zus zal me nooit laten vallen.’

Alles is goed, is hun motto. Henk: ‘We hebben nooit extra druk op haar gelegd. Natuurlijk zijn we trots. Maar dat zijn we ook op Anton, helemaal na wat-ie heeft meegemaakt. Hij spreekt zijn talen, reist in zijn eentje, heeft zich goed ontwikkeld. Zoals ik altijd meeging naar de wedstrijden van Marianne, ging ik met hem mee naar psychologen en artsen. Ik hoop dat we het goed hebben gedaan.’

Marianne Vos viert haar overwinning na de eendaagse wedstrijd voor vrouwen tijdens de Tour de France. Beeld AP

Programma

WK wielrennen Engeland

Zondag 22 september: ploegentijdrit (mixteams), Harrogate, Yorkshire, start 14.10 uur

Dinsdag 24 september: tijdrit vrouwen, Ripon, Yorkshire, start 14.10 uur

Woensdag 25 september, tijdrit mannen, Northallerton, Yorkshire, start 14.10 uur

Zaterdag 28 september, wegrace vrouwen, Bradford, Yorkshire, start 12.40 uur

Zondag 29 september, wegrace mannen, Leeds, Yorkshire, start 9.40 uur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden