In het spoor van Hedrick bloeit de verbeelding

De schaatssport is opgeschud door onbevangen pioniers als de Amerikaan Chad Hedrick. De trend: van asfalt naar ijs, van wieltjes naar ijzers....

Mark van Driel

Het bord spreekt tot de verbeelding. The fastest ice on earth - hetsnelste ijs ter wereld.Soms stelt Chad Hedrick zich verdekt op om hetbetoverende effect van de vijf woorden op nieuwkomers te zien. Ze drentelenlangs de baan en kijken om zich heen. Dan, als ze zich onbespied wanen,leunen ze vliegensvlug over de stootkussens. Ze willen het ijs van SaltLake City aanraken.

Hedrick herkent zijn eigen fascinatie voor ijs in het gedrag van deFranse, Italiaanse, Colombiaanse en Nieuw-Zeelandse atleten die, net alshij, afkomstig zijn uit het inline skaten - in Nederland ook wel skeelerenof rolschaatsen genoemd.

Asfalt was hun speelterrein. Zij streden in een wereldwijd circuit omhoge geldprijzen, zonder te beseffen dat ze ook op een bevroren ondergronduit de voeten zouden kunnen. IJs associeerden ze met kunstrijden ofijshockey, niet met hardrijden. Maar Hedrick, de vijftigvoudigewereldkampioen inline skaten, heeft ze de weg gewezen.

Hij stapte in de herfst van 2002 op het ijs. Hij droeg een helm, om zijnijzers had hij beschermers. Tot hilariteit van ervaren schaatsers ging hijmeteen onderuit. Maar slechts anderhalf jaar later, veel sneller daneerdere skeeleraars die zich op ijs waagden, was hij wereldkampioenallround. Zijn machtsgreep veroorzaakte een siddering in de schaatswereld.

Hedrick: 'Ik heb mensen de ogen geopend.'

Plattelandshotel

In het vlakke land rondom Gieten, een dorp in de buurt van Assen, isHedrick heilig. Zijn naam valt onophoudelijk in De Biester, hetplattelandshotel dat in rap tempo een pleisterplaats is geworden voorvrijbuiters uit de skeelersport. Er zijn drie Fransen neergestreken, af entoe duikt er een Oostenrijker op, en de eigenaar hoopt binnenkort een stelColombianen te verwelkomen.

Tristan Loy (32) en Pascal Briand (29) uit Bretagne prijzen zichgelukkig met de hulp van de hoteleigenaar, die ze voor een habbekrats vankost en inwoning voorziet. Ze zijn nu beter af dan vijftien maandengeleden, toen ze voor het eerst naar het noorden trokken om te lerenschaatsen. Ze huurden een goedkope caravan nabij de ijsbaan van Dronten.

Achthonderd euro hadden ze elk op zak. Genoeg, dachten ze, om het vanoktober tot december uit te zingen, schaatsen te leren, en naam te maken.Dat bleek al snel een verkeerde inschatting. Ze moesten een noodplanverzinnen.

Briand: 'In Seoul was een grote skeelerwedstrijd met veel prijzengeld.Als we daar goed zouden rijden, konden we langer in Nederland blijven omte schaatsen. Maar we moesten wel in de top eindigen. We hebben de gokgenomen. We hebben geld voor tickets bij elkaar gesprokkeld, zijn naarZuid-Korea gevlogen en hebben het prijzengeld gepakt. Konden we tochblijven schaatsen.'

Loy: 'Dat was een mooi avontuur.'

De gedrevenheid van de twee Fransen bleef niet onopgemerkt. Met steunvan hun landgenoot Cédric Michaud, die de overstap van het skeeleren naarhet marathonschaatsen in de jaren negentig al maakte, kregen ze debasisbeginselen vlot onder de knie. Loy veroverde vorig jaar, vier maandennadat hij zich in Nederland had gevestigd, als eerste buitenlander eenpodiumplaats bij de alternatieve Elfstedentocht.

Loy en Briand kregen in september gezelschap van hun landgenoot AlexisContin. De 19-jarige Breton deed de kenners helemaal versteld staan. Eenpaar weken na zijn kennismaking met het ijs won hij drie marathons op rijin de B-categorie. Hij werd toegelaten tot de A-groep, waar vedetten alsElfstedentochtwinnaar Henk Angenent rijden. Het duurde niet lang of detiener won opnieuw.

Contin sloot onlangs een contract dat hem in staat stelt vanaf juni bijHedrick te trainen in Salt Lake City, met het oog op de Winterspelen van2010. 'IJs, het is grappig spul.'

De Fransen zijn minder verbaasd over hun aanleg voor schaatsen dan demeeste Nederlanders. Zij zijn gekomen om te slagen. Ze hebben financiëleen emotionele offers moeten brengen. En ze genieten van de kans om eennieuwe sport onder de knie te krijgen. Schaatsen is voor hen een manier vanleven. Briand: 'Je laat je vriendin niet maandenlang alleen om een slechteschaatser te worden.'

De geheimen van de klapschaats hebben ze, naar hun smaak, nog lang nietweten te doorgronden. Slijpen, ronden en buigen, het blijft raadselachtig.De schaatstechniek mag dan lijken op de skeelertechniek, er zijn kleine,cruciale verschillen. Ze weten dat sommige inliners gefrustreerd afhakenomdat ze geen grip krijgen op het gladde ijs.

Briand: 'In het skeeleren moet je snel bewegen om snel te gaan. Inschaatsen moet je de slagen juist de tijd geven. Anders werkt het helemaalaverechts.' Loy: 'Er is geen sport waar je zo langzaam moet bewegen om zohard te kunnen gaan.'

Tegelijkertijd denken de Fransen dat hun achtergrond hun een voorspronggeeft op schaatsers die nooit iets anders hebben gekend dan ijs. Alsskeeleraars niet op asfalt racen, rijden ze op pistes van 200 meter tegenelkaar. Ze zijn behendig, onbevreesd en gewend aan tempowisselingen. Zeparen uithoudingsvermogen aan sprinttalent, want ze rijden wedstrijdenvariërend van 300 meter tot 42 kilometer. Het zijn pure allrounders.

Briand: 'We hebben geleerd het zelf te doen. Toen we jong waren haddenwe geen trainers. We trokken met elkaar op, keken de kunst van elkaar af.We zijn onafhankelijk. Als je altijd een coach hebt gehad, heb je niet zelfleren nadenken.'

Loy: 'Ik verwacht dat schaatsen een echte internationale sport wordt.Er zijn heel veel sterke inliners in Colombia, Australië, Zwitserland enzelfs Nieuw-Zeeland. Maar in skeeleren zijn geen olympische medailles teverdienen. Waarom zouden ze niet kunnen schaatsen?'

Contin: 'Wij zijn echte vechters. Dat is onze kracht. Al kun je geen vanons met Hedrick vergelijken. Hij is een categorie van zichzelf. Op skeelerswas hij jarenlang onverslaanbaar, nu doet hij zijn ding op ijs.'

Ontwikkelingshulp

Zo inspirerend als Hedrick voor de Franse inliners is, zo bedreigend ishij voor Nederlandse schaatsers. Tot de WK allround van twee jaar geledenbehoorde het ijs aan hun toe. Winnen was bij de mannen zo vanzelfsprekenddat in alle ernst werd besproken of coaches hun expertise niet terbeschikking moesten stellen aan het buitenland: een vorm vanontwikkelingshulp om het voortbestaan van de schaatssport te garanderen.

Sinds de doorbraak van Hedrick - hij won de wereldtitel bij zijn debuut- is de verbeelding aan de macht. Het zindert langs het ijs als in dehoogtijdagen van Eric Heiden. Net als eind jaren zeventig staan deongeschreven regels van de sport ter discussie. De Nederlandse manier vanwerken zet niet langer de toon.

Heiden, tegenwoordig arts van de Amerikaanse schaatsploeg, geniet vande omwenteling. 'Veel atleten ontwikkelen vaste gewoonten, ze roesten vast.Nu zijn er allerlei mensen uit een andere sport gekomen, met nieuwe ideeënen andere trainingsmethoden. Nieuwkomers hebben geen angst voor reputaties,ze doen wat hen goeddunkt. Dat is heel verfrissend.'

Techniek gold ten tijde van de Nederlandse suprematie als hetvoornaamste aandachtspunt van schaatsers. De sublieme stijl van sprinterJan Bos was voor velen het ideaal. Aan skeeleren deden langebaanrijdersmondjesmaat, in een laag tempo. Wedstrijden afwerken op asfalt zou, zo wasde heersende gedachte, ten koste gaan van de schaatstechniek.

Met Hedrick heeft rauwe agressie, brute kracht en zelfs psychologischeoorlogsvoering zijn intrede gedaan - onlangs sneed hij opzettelijk met zijnschaats in zijn vinger om de start van een wedstrijd uit te stellen.Wilskracht gaat boven verfijnde techniek.

'Als mijn benen moe zijn, gebruik ik gewoon mijn kont en mijn schoudersom tempo te maken. Daar heb ik ook hele sterke spieren', zegt de 28-jarigeTexaan, die als inliner alle afstanden beheerste. In Turijn waagt hij eenpoging om net als Heiden vijfmaal goud te winnen (met dit verschil: hijrijdt geen 500 meter, maar neemt deel aan het nieuwe onderdeelploegenachtervolging).

Hedrick heeft de internationale schaats- en skeelergemeenschap latenzien dat de luxe waarin de Nederlanders verkeren geen voordeel hoeft tezijn. Een hoog inkomen, een riant reisbudget, lease-auto's en de hulp vaneen medische staf leiden niet automatisch tot prestaties. Persoonlijkegedrevenheid, hartstocht, is belangrijker dan luxe.

'Dat kost je 3000 dollar', was het eerste dat Hedrick te horen kreegtoen hij de Nederlander Bart Schouten vroeg of hij bij hem in Salt LakeCity mocht trainen. Hij aarzelde niet. Hij besefte dat zijn olympischedroom offers zou vergen. 'Ik ging ervan uit dat schaatsen me geld zoukosten. Ik had nooit kunnen denken dat ik al snel genoeg sponsors zouvinden om van schaatsen te kunnen leven.'

Vooral in Noorwegen, Canada en Italië heeft de doorbraak van Hedrickeen mentaliteitsverandering teweeg gebracht. Er wordt harder en intensievergetraind. De skeelers hebben in korte tijd de rol van de fiets, van oudshereen belangrijk trainingsattribuut van schaatsers, overgenomen. Oprolschaatsen kan ook 's zomers in schaatshouding worden getraind.

De prestaties van die landen liegen er sinds die koerswijziging niet om.Ze doen mee om de medailles.

Trainingsfilosofie

In Nederland is de invloed van Hedrick beperkter. De meeste coacheshouden vast aan de trainingsfilosofie die in het verleden succes heeftgebracht. Zij wijzen er graag op dat de Amerikaan een zeldzaam talent is.

Hedrick is de enige skeeleraar die snel succes heeft weten te boeken.Olympisch kampioen Derek Parra en de wereldkampioenen sprint Joey Cheek enJennifer Rodriguez hebben veel meer tijd nodig gehad. De Italiaansedebutant Sanfratello, die een jaar na Hedrick met schaatsen begon, wordtin Turijn slechts als een outsider gezien.

En de Fransen Loy en Briand hebben zich weliswaar in recordtempo wetente plaatsen voor de Spelen, maar zij zouden, ook als de ongeïnteresseerdeFranse bond hen wel had afgevaardigd, door hun gebrek aan ervaring niethebben meegedaan om de prijzen.

De opmars van Shani Davis voedt de aarzeling bij de Nederlandsetrainers. De zwarte schaatser kon Hedrick de afgelopen twee jaar als enigeallrounder partij bieden, maar heeft een radicaal andere werkwijze. Hijdoet niet aan skeeleren, maar aan shorttrack. Dat roept de vraag op welkeaanpak de juiste is. Die van Hedrick of die van Davis? Of misschien deNederlandse met enkele kleine wijzigingen?

De Nederlandse twijfel is ook tot de Verenigde Staten doorgedrongen.Bart Schouten is in Salt Lake City door diverse rijders benaderd. Zij warenbenieuwd of ze bij hem terecht konden. Ze wilden trainen met Hedrick.Schouten: 'Ik kan niet zeggen wie mij hebben benaderd, maar het ging omwereldkampioenen.'

Rintje Ritsma, de verpersoonlijking van de Nederlandse schaatstraditie,was een van de nieuwsgierigen.

Kruisbestuiving

Vermoedelijk is het geen toeval dat juist een Nederlandse trainer vanbuitenlandse afkomst de opmars van inliners ziet als een ontwikkeling dievraagt om een antwoord. Kosta Poltavets, de genaturaliseerde Oekraïner,staat buiten de gevestigde orde. Hij heeft shorttrackers en skeeleraarsgetraind, voordat hij sprinters als Gerard van Velde en Beorn Nijenhuisonder zijn hoede kreeg. Hij gelooft niet in een rigide scheiding vandisciplines.

Volgens Poltavets heeft kruisbestuiving de toekomst. Schaatsers zullenook moeten trainen op skeelers. 'Maar het moet wel met verstand. Als je metje rechterhand schrijft, moet je ook niet in een keer willen overstappenop links. Maar je kunt wel twee handen gebruiken om te typen.'

Poltavets acht het waarschijnlijk dat de professionele inline-ploegenzich na de Spelen op het schaatsen zullen storten, zeker als Hedrick succesheeft. Olympische roem werkt als een magneet op sporters en sponsors. 'Wijmoeten de vinger aan de pols houden om de slag niet te missen. Er speeltbij de inliners iets soortgelijks als vroeger bij Eric Heiden. Hij had geenlast van de schaatstraditie. Hij ging gewoon sprinten en allrounden, ookal vond iedereen dat raar. En het kon. Misschien herhaalt de geschiedeniszich.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden