Schaken Internationale dag tegen racisme

In de 19de eeuw gold zwart als de gelukskleur

Magnus Carlsen en Anish Giri vroegen op bijzondere wijze aandacht voor 21 maart, de internationale dag tegen racisme en discriminatie. Om te benadrukken dat kleur geen enkel voordeel mag opleveren speelden de grootmeesters in het Good Knight schaakcafé in Oslo een partij waarin zwart de eerste zet uitvoerde. In de Volkskrant schreef Robèrt Misset afgelopen woensdag een mooi artikel over het initiatief dat wereldwijd aandacht trok.

Anish Giri (Nederland) speelt tegen Magnus Carlsen (Noorwegen) in de laatste ronde van de 81e editie van het Tata Steel Chess Tournament in januari 2019. Beeld ANP

De ijzeren regel dat wit begint, heeft niet altijd gegolden. Voor 1870 was het gebruikelijk voor aanvang van een informele schaakpartij tweemaal te loten, om de kleur en om de beginzet. In tweekampen golden alternatieve regels. Zo speelden de Fransman De la Bourdonnais en de Engelsman McDonnell in hun lange match in 1834 steeds met dezelfde kleur. Het recht om de eerste zet uit te voeren wisselde nadat een partij was gewonnen.

Volgens de Oxford Companion to Chess werd in de 19de eeuw zwart gezien als de gelukskleur. Om de minder fortuinlijke witspelers te compenseren stelde de ­Engelse schaakpropagandist George ­Walker al in 1835 voor hen voortaan de eerste zet te gunnen. Hij moest geduld hebben, pas 35 jaar later werd zijn suggestie breed omarmd.

Carlsen en Giri constateerden na hun ­exhibitiepartij dat ze met andere ogen naar de gebruikelijke openingspatronen hadden gekeken. Met verwisselde kleuren leken die een andere dynamiek te hebben gekregen. Voor de 19de-eeuwse aartsvaders van het spel maakte het niets uit. De Duitser Adolf Anderssen, in 1851 winnaar van het eerste moderne schaaktoernooi in Londen, speelde ongeacht de kleur met dezelfde flair zijn twee favoriete openingen, het Koningsgambiet en het Evansgambiet.

Carl Mayet, de verliezer van de volgende partij, was een sterke amateur uit Berlijn die goed opgewassen was tegen Anderssen. Ditmaal kwam hij er niet aan te pas.

Mayet – Anderssen

Berlijn 1855

1 ...e5 2. e4 f5 3. exf5 Lc5 4. f4

Met verwisselde kleuren wordt deze zet tegenwoordig terecht niet meer gekozen. Indertijd werd er druk mee geëxperimenteerd.

4 ... Pc6 5. Dh5+ Kf8 6. Pf3 Pf6 7. Dh4 d6 8. fxe5 dxe5 9. Dc4

Een slag in de lucht. Van de geplande zet 9. g4 zag wit af vanwege het antwoord 9 ... Dd5.

9 ... De7 10. g4?

Diagram links

Rampzalig. Met 10. d3 Lxf5 11. Le2 kon wit de schade beperken.

10 ... e4 11. Pg5 Pe5 12. Pe6+

Ook na 12. De2 h6 13. Ph3 Pfxg4 heeft zwart groot voordeel.

12 ... Lxe6 13. Dxe6 Pf3+ 14. Kd1 Pxg4 15. Dxe7+ Kxe7 16. Lg2

Kwaliteitsverlies is het kleinste kwaad. Wits onderontwikkelde stelling zal snel in een mataanval onder de voet worden gelopen.

16 ... Pf2+ 17. Ke2 Pxh1 18. Lxh1 Thf8 19. Pc3 Pd4+ 20. Kd1 Txf5 21. Lg2 Taf8 22. d3

Diagram rechts

22 ... Tf1+ 23. Lxf1 Txf1+ 24. Kd2 Pf3+ 25. Ke2 Te1

Mat.

Dit is de man achter de Volkskrant-schaakrubriek

Wie is de man achter de schaakrubriek die al 36 jaar in de Volkskrant te lezen is? De schoonheid van het schaken heeft ex-topschaker, Groninger en schaakjournalist Gert Ligterink al 55 jaar niet losgelaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden