wk voetbal 2018 Engeland

In 1966 vierden de Britten een voetbalfeest - in 2018 de Engelsen

Hoe dichterbij de finale voor de Engelsen komt, des te meer vergelijkingen er worden getrokken met 1966, toen Engeland zich de beste voetbalnatie van de wereld kon noemen. Net als nu won Real Madrid in dat jaar de Europese beker, kwalificeerde Burnley zich voor Europees voetbal en werd Manchester City kampioen (van de tweede divisie, weliswaar). Gareth Southgate is al vergeleken met de toenmalige bondscoach Sir Alf Ramsey. Wie voetbalfoto’s van toen en nu met elkaar vergelijkt ziet evenwel een opvallend verschil: de vlag.

Een Engelse fan in Rusland Foto Getty

Waar de tribunes van Wembley in 1966 een zee van Union Jacks vormden, daar wapperen de Engelse supporters nu massaal met de witte vlag met het rode kruis van s lands beschermheilige St. George. Bij het wereldkampioenschap van toen was zelfs de mascotte Willie, een leeuw gedrapeerd in de Britse vlag. De naam Willie zelf is Schots. Nadat Engeland wereldkampioen was geworden, feliciteerde de Schotse voetbalbond de Engelse bond met ‘het grote Britse succes’.

‘De Engelsen zagen zichzelf destijds primair als Britten’, zegt sporthistoricus Neil Carter, verbonden aan De Montfort University in Leicester. ‘De spanningen in de Britse unie kwamen pas met de de-industrialisering en het verlies van het wereldrijk. Vanaf de jaren zeventig begonnen Britten zich Iers, Welsh, Schots en later Engels te voelen.’ Dat Engeland het enige Britse team was dat deelnam, versterkte het gevoel dat Engeland Groot-Brittannië vertegenwoordigde.

Sommige inwoners van de Keltische landsdelen zagen dit als een vorm van al dan niet bewuste arrogantie. Van Denis Law, de Schotse aanvaller van Manchester United, is bekend dat hij een potje ging golfen terwijl Engeland de finale speelde tegen Duitsland. Schotse voetballiefhebbers beweren graag dat hun land in 1967 wereldkampioen werd, na de 3-2-zege op Wembley. In datzelfde jaar was Celtic het eerste Britse team dat de Europa Cup 1 won.

In de jaren zeventig begon het idee dat Engeland de vaandeldrager van de Britse natie was. Op de wereldkampioenschappen van 1974 en 1978 waren de Schotten wel en de Engelsen niet van de partij. ‘De Engelsen steunden Schotland bij die eindronden’, aldus Carter. ‘Dat vonden ze moreel gezien de juiste handelwijze, wat mogelijk als paternalistisch werd opgevat door de Schotten. Dat zou nu in zeker het geval zijn.’

De grotere zelfstandigheid die Schotland eind jaren zeventig verwierf, versterkte het patriottisme dat een hoogtepunt zou bereiken met het onafhankelijkheidsreferendum van 2014. Een reactie op de herrijzenis van Scottishness was Englishness. Het Europees voetbalkampioenschap van 1996 in Engeland, het enige toernooi waarop Schotten en Engelsen tegen elkaar speelden, zag de wedergeboorte van de vlag van St. George, die voorheen met extreemrechts werd geassocieerd.

Op Twitter sprak de Conservatieve politicus Oliver Cooper, een Londenaar met Ierse, Schotse en Libanese voorouders, de hoop uit dat de Union Jack terugkeert bij wedstrijden van de Britse naties. ‘Yves Leterme zei eens dat België een natie is die bijeen wordt gehouden door koning, voetbalteam en bepaalde biermerken. In het Verenigd Koninkrijk is dat juist andersom. We hebben dezelfde taal, kijken naar dezelfde programma’s en hebben gelijksoortige politieke visies. Sport verdeelt ons juist.’

Onderzoeken hebben uitgewezen dat het gevoel van Britishness eens in de vier jaar toeneemt, wanneer Team Great Britain medailles verzamelt op de Olympische Spelen. ‘Dat is de reden waarom de Schotten hun referendum per se niet in een Olympisch jaar wilden houden’, zegt Cooper. ‘Sterker, ze kregen het voor elkaar het kort na de Gemenebestspelen in Glasgow te houden, waar geen Brits team deelneemt, maar Engelse, Schotse en Ierse ploegen.’

Bij dat referendum stemde de Schotse publicist en voetballiefhebber Gerry Hassan voor onafhankelijkheid, maar hij zegt Engeland te steunen tijdens het WK. ‘Er is hier in Schotland een luidruchtige Anyone But England-beweging, die zelfs voor Rusland zou zijn als ze tegen Engeland spelen, en helemaal voor Frankrijk, de oude bondgenoot. Ik zie niet in waarom ze geen goede buren kunnen zijn. Er zijn toch ook genoeg Nederlanders die België nu steunen.’

Hassan, auteur onder meer van Scotland, the UK and Brexit, heeft wel een goed idee voor de saamhorigheid op de Britse eilanden, zeker nu Brexit een nog bredere kloof slaat tussen de Engelsen en de rest. ‘Als Engeland het WK van 2030 mag organiseren, zou verstandig zijn om ook wedstrijden in Schotland, Wales en Ierland te houden.’ 

Van verbondenheid is vooralsnog geen sprake, getuige de Schotse nationalisten die plagerig een Lagerhuisstemming bedongen tijdens Engeland – Colombia.

Meer over