InterviewSchaker Viswanathan Anand

‘Ik zal niet meer spelen om de wereldtitel, die tijd is geweest’

Hij is pas 50 en toch wordt Viswanathan Anand gerekend tot de oudere generatie schakers. Hij is van voor de opkomst van de computer en ook de tijd dat Anand de wereldtop zijn wil oplegde, is voorbij. Maar de Indiër kan echt nog wel schaken.

Viswanathan Anand tegen Jeffery Xiong tijdens Tata Steel Chess.Beeld Getty

Zijn twintigste bezoek aan het schaaktoernooi in Wijk aan Zee stemt weemoedig. De 50-jarige Viswanathan Anand is niet langer de tovenaar van weleer. De oudste deelnemer eindigt met 6,5 punt uit 13 partijen in de middenmoot. Wereldkampioen Magnus Carlsen moest nog worden geboren, toen Anand in Wijk aan Zee al op het podium stond.

Het blijft bizar hoe een schaker uit een vervlogen tijdperk zich staande houdt bij Tata Steel Chess, vertelt commentator Hans Böhm bij zijn analyse in café De Zon. ‘Het biedt hoop aan alle mensen die nog 50 moeten worden.’

In 1989 behoorde de 19-jarige Anand bij zijn debuut in dorpshuis De Moriaan tot de vijf grootmeesters die de eerste plaats deelden. Achter het schaakbord etaleerde ‘Vishy’ de bravoure van de aanstormende jeugd. ‘Ik wist niet wat me overkwam, ik mocht meedoen in Wijk aan Zee en plotseling behoorde ik tot de winnaars. Ik had geen idee hoe ik me moest presenteren bij de sluitingsceremonie.’

Anand klopte beleefd op de deur bij Pedrag Nikolic, een van de andere winnaars. ‘Ik ging naar de hotelkamer van Nikolic en vroeg hem hoe ik een stropdas moest strikken. Ik vond dat ik er als een van de kampioenen netjes moest uitzien. Nikolic moest lachen, maar hij hielp me wel.

‘Ik denk niet dat een jonge speler nu naar mij toekomt om zoiets te vragen. Ze dragen geen stropdassen meer, alleen nog sneakers en spijkerbroeken. Je zag het al bij de opening van het toernooi, bijna iedereen was casual gekleed. Het was vroeger ondenkbaar.’

Thee of wijn?

In dertig jaar onderging de schaaksport een metamorfose, aldus Anand. ‘Ik groeide op met idolen als Anatoli Karpov en Jan Timman. In die tijd vond de voorbereiding op een partij in je hoofd plaats. Je keek naar een stelling en dacht: ik ga die zet proberen. Maar voor een grootmeester als Timman was ik misschien al te serieus. Hij dronk een glas wijn na zijn partij, ik een kop thee.

‘Nu is het werk veranderd door de computer, de machine is de onderliggende kracht van elke grootmeester. Ik weet nog dat ik in 1987 mijn eerste computer kreeg, het betekende een radicale verandering van het spel. Je weet dat je tegenstander al jouw partijen in de database heeft bestudeerd. Het leek even alsof het schaken langzaam doodbloedde, omdat de theorie stagneerde. Nu zie ik nieuwe ontwikkelingen, het schaken blijft zich vernieuwen.’

Anand won alles in zijn carrière en verdedigde zijn wereldtitel in matches tegen Kramnik, Topalov en Gelfand, tot hij in 2013 door Magnus Carlsen werd onttroond. ‘Ook in dat jaar had Magnus al een hoge rating, het was duidelijk dat hij was voorbestemd om wereldkampioen te worden. 2019 was zijn beste jaar ooit, zeker nu hij alle wereldtitels in zijn bezit heeft.’

Ziet hij een nieuwe kroonprins die het tijdperk van Carlsen kan beëindigen? Anand, na een korte denkpauze: ‘Nee. Caruana en Ding Liren zijn de favorieten bij het kandidatentoernooi in maart. Maar Carlsen verkeert in de kracht van zijn leven en hij weet als geen ander zijn krachten te verdelen in een match over 14 partijen.

‘Ik weet dat Magnus niet gelukkig is met het format van een tweekamp om de wereldtitel. Toch moeten we die traditie koesteren. En wie weet, Kasparov regeerde het schaken ook toen hij in 2000 door Kramnik werd verslagen in een match om de wereldtitel.’

Integer

In het recent verschenen The Anand Files, The World Championship Story 2008-2012 beschrijft schaakliefhebber Michiel Abeln diens gewonnen tweekampen om de wereldtitel. ‘Ik heb honderd uur gesproken met zijn secondanten en beschrijf hoe Anand in elke tweekamp kon wisselen van strategie. Hij paste zich als een kameleon aan zijn tegenstander aan.

‘Ook de ruzies in Team Anand als Vishy fouten maakt in zijn partijen geven inzicht in de voorbereiding van een grootmeester. Het is een boek, waarin de secondanten geheimen hebben onthuld. Anand was een wonderkind, niemand kon zo snel spelen als hij. In een door corruptie geteisterde sport bleef Vishy integer. Bovendien heeft hij van India een schaakland gemaakt.’

Anand is nog steeds een bron van inspiratie voor de nieuwe generatie, zegt Abeln. ‘Anish Giri bestudeerde twee overwinningen van Anand die hem karakteriseren in zijn tweekamp tegen Kramnik. Bij die partijen stond het bord in brand. Giri was verrast dat de openingen van Anand in 2008 ook nu nog speelbaar zijn.’

Het gaf de Indiër voldoening om het gedurfde aanvalsspel van de jongste grootmeester in Wijk aan Zee te ontrafelen. De 16-jarige Alireza Firouzja had eerst bijles gekregen van Carlsen en Caruana, de nummers 1 en 2 van de wereld, waarna hij ook door Anand van het bord werd gezet. Soms ontwaakt de ‘Tijger van Madras’ nog in hem.

Anand: ‘Ik word geregeld met mijn leeftijd geconfronteerd, maar ik geloof niet zo in een botsing van generaties. Zodra je nadenkt over je leeftijd ben je in feite al gestopt. De laatste jaren verliepen niet geweldig, ik ben gezakt op de wereldranglijst en ook dit toernooi heb ik geworsteld met mezelf.

‘Ik zal niet meer spelen om de wereldtitel, die tijd is geweest. Toch zeg ik niet dat ik alles heb bereikt. Anders is het zinloos om op dit niveau mee te blijven doen.’

Abeln: ‘Na zijn onnodige nederlaag tegen Caruana was Anand drie dagen niet aanspreekbaar. Hij haat het om te verliezen. En zelfs tijdens de avondmaaltijd volgt hij op zijn telefoon de partijen die nog bezig zijn. Zijn passie voor het spel is enorm.’

Anand, glimlachend: ‘Wat mij betreft was het niet mijn laatste deelname in Wijk aan Zee. Ik reken in april of mei weer op het jaarlijkse telefoontje van de toernooidirecteur.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden