'Ik vind dat het een mix moet zijn tussen acrobatiek en artistiek'

Nadia Comaneci, de beroemdste turnster aller tijden, is de officiële woordvoerder tijdens het WK turnen in Montréal. De soap die haar leven was, kent voorlopig een gelukkig einde.

Nadia Comaneci. Beeld EPA

In Montréal verschijnen voelt voor Nadia Comaneci nog altijd als thuiskomen. 'Alles is hier begonnen. Als ik hier ben, voel ik me gelukkig', sprak de beroemdste vrouw uit het turnen in een van de vele mediamomenten die zij de voorbije weken moest plannen.

Zondagmiddag was er weer een voor de matig Frans en strak Engels sprekende Comaneci (55), de officiële woordvoerder van de WK turnen in de Canadese stad. Voor de gelegenheid droeg ze in haar olympische stad, waar zij drie van haar vijf olympische gouden medailles veroverde, stilettopumps met gouden hakken. Zij, ooit een meisje van 14 dat 40 kilo woog en 1 meter 55 mat, presenteert zich sinds haar emigratie naar de Verenigde Staten als een dame met grandeur.

Montréal

Montréal is haar stad, al woont ze in het nietige Norman, in de Amerikaanse plattelandsstaat Oklahoma. De eerste keer in Montréal, bij de Spelen van 1976, was Nadia niet meer dan een onwetend kind. Ze kende de betekenis van de olympische competitie nauwelijks. Ze was de jongste Europees kampioen ooit geworden, als 13-jarig meisje.

Roemenië stuurde haar uit, aan de hand van het later zwaar bekritiseerde trainersechtpaar Bela en Martha Karolyi. De onverslaanbare Russinnen werden in Canada op twee toestellen en in de allroundcompetitie verslagen. Maar de drie gouden medailles van toen zouden allang vergeten zijn, als Comaneci niet zeven maal de perfecte score had geleverd: een 10.

'Iedereen wilde dat er bij de Spelen een 10 zou vallen. De wereld was er klaar voor', sprak de andere vrouw die in Montréal een 10 haalde, de Russin Nelli Kim. Een 10 was ook vergeten, meende Comaneci zondag in de architectonisch zo superieur vormgegeven toren van het Olympisch Stadion.

Nadia Comaneci in 2017. Beeld Getty

'Het moment is iedereen juist bijgebleven, omdat het cijfer (10,00) niet op het scorebord paste. Er stond 1,00', zo vertelde de Amerikaanse die ook haar Roemeense paspoort heeft behouden. Bij die woorden vroeg ze een tv-reporter uit haar geboorteland te gaan staan. Op het zwarte truitje van de vrouw prijkte het cijfer 1.00.

Die omissie had alles te maken met zekere onvoorzichtigheid van de wereldgymnastiekbond FIG. Een 10,00 zou niet vallen, wisten ze daar zeker. Waarna fabrikant Omega het scorebord op de gewone omvang (voor 9,99 maximaal) aanleverde. Het werd een beroemd moment. Coach Karolyi wilde verhaal halen bij de jury, Comaneci dacht dat het cijfer zou gaan oplopen van 1,00 naar 9plus, maar de werkelijkheid was dat de eerste 10,00 uit de olympische geschiedenis was gegeven en dat voor een oefening die de turnster zelf niet perfect wilde noemen. Het kon beter, hield ze altijd vol, over het zwaaien aan de brug ongelijk gedurende 23 seconden.

De naam Comaneci was voor eeuwig gevestigd. Zij werd in 2000 tot de belangrijkste sportvrouw van de twintigste eeuw gekozen. In eigen land werd het kind uit het gezin van een monteur die zichzelf geen auto kon permitteren geclaimd door de presidentiële familie Ceausescu. Comaneci werd het prestigeproject. Later werd ze een soort seksslavin van zoon Nicu Ceausescu. Dat was toen zij de zware jaren van topturnen achter de rug had.

10 punten scoorde Nadia Comaneci bij de Zomerspelen van Montreal (1976), een getal dat niet op het scorebord paste. Er stond: 1,00.

De drievoudig turnkampioen tijdens de Olympische Spelen in 1976. Beeld Getty

Ongelukkig leven

Het verhaal gaat dat Comaneci zo ongelukkig was met de staatsbemoeienis dat zij een zelfmoordpoging waagde. Ze dronk, afhankelijk van de geciteerde bron, bleekwater, shampoo dan wel wasmiddel. Pas toen ze weer mocht terugkeren naar de Karolyi's in het internaat van Deva werd ze weer zichzelf en tweemaal olympisch kampioen (Moskou, 1980).

Het leven van Comaneci werd een (nog niet verfilmde) soap toen ze was gestopt en het reisverbod van de Ceausescu ervoer. Ze vluchtte in 1989 over de Hongaarse grens en kwam via Wenen in de Verenigde Staten. Daar werd ze geëxploiteerd door een manager, Constantin Panait, die deed voorkomen alsof hij een relatie had met de beroemdheid die elk honorarium voor tv-optredens in andermans zakken zag verdwijnen.

Comaneci had het geluk dat zij in 1990 werd gevraagd naar Montréal te komen, waar de familie Stefu, Roemeense expats, zich over haar ontfermde. Ze kon bij het stel inwonen. Op haar verjaardagsfeest kwam de Amerikaanse turner Bart Conner, tweevoudig olympisch kampioen van 1984, op verrassingsbezoek. In 1991 vertrok zij uit Montréal naar Oklahoma, waar ze ging werken in de turnschool van Conner. Het werd een liefdesverhaal, bekroond met een huwelijksvoltrekking in Roemenië en de geboorte van een zoon, Dylan, uit 2006.

Het huwelijk in 1996. Beeld EPA

De voorbije twee jaar was Montréal weer de droomstad voor Nadia Comaneci, zo vertelde zij zondag aan een volgepakte zaal. Ze is een geoefende spreker die pr-riedels over het 'inspireren en motiveren' van jonge meisjes uit het hoofd kent. Ze zei best jaloers te zijn op al het geïnnoveerde materiaal dat heden ten dage beschikbaar is voor het vrouwenturnen. De sprongtafel pegases in plaats van het oude sprongpaard. De vloer die zo meegeeft. Alles is anders in een sport die vooral is gaan rusten op acrobatiek.

'Ik vind dat het een mix moet zijn tussen acrobatiek en artistiek', zo plaatste ze nog een vraagteken bij de huidige ontwikkelingen. Zij was een ongeëvenaard talent in haar jaren. De harde aanpak van de Karolyi en de vernederingen door de familie Ceausescu heeft ze verwerkt. Ze zei het al vaak in haar leven, ze zou het zo nog een keer overdoen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.