‘Ik staar me niet blind op de Spelen’

De bondscoach heeft drie petten op...

Het loopt al tegen middernacht als bondscoach Tommie Hartogs in een jas van ijshockeyclub Amstel Tijgers de uitschakeling in het bekertoernooi door Destil Trappers analyseert. Enkele dagen later ziet hij als technisch directeur van Eindhoven Kemphanen hoe zijn ploeg binnen 24 uur een 4-3 nederlaag tegen HYS The Hague compenseert met een 6-1 zege op Geleen.

Het is alsof Bert van Marwijk naast zijn baan bij het Nederlands elftal zaterdagavond in Feyenoord-kostuum in De Kuip plaatsneemt en de volgende dag de regie voert bij PSV. In de Amsterdamse Jaap Edenhal fungeert de 39-jarige Hartogs dit seizoen naast de schaatsbaan als ‘personal coach’ van de internationals. En hij zou in Amsterdam assistent van hoofdcoach Ron Berteling zijn gebleven als Hartogs in zijn geboortestad Eindhoven geen nieuw project was begonnen.

Hoe verwarrend zijn de drie petten van de gelouterde ex-prof?

Hartogs: ‘Met een aantal mensen kreeg ik in Eindhoven de kans na twaalf jaar weer een ploeg in de eredivisie op te starten. Voor de naaste betrokkenen is het niet verwarrend. Alleen als coach van het Nederlandse team zit ik op de bank, bij Amsterdam en Eindhoven heb ik een andere rol. Die taken zijn volstrekt gescheiden.’

Hoewel ook de voorzitter van Eindhoven zijn bedenkingen uitte, is Hartogs niet bang voor belangenverstrengeling. ‘Een journalist schreef laatst dat ik Reinier Staats voor het Nederlandse team had geselecteerd, omdat hij bij Eindhoven zat. Hij was niet goed geïnformeerd. Ik haalde Staats al bij de nationale selectie toen hij nog in het tweede team van Tilburg speelde.’

Het is spijkers zoeken op laag water, aldus Hartogs. De bescheiden status van het Nederlandse ijshockey vereist nu eenmaal inspanningen op diverse fronten, zegt hij. ‘Als ze in plaats x een eredivisieclub willen oprichten en ze vragen: Tommie, wil je helpen, dan sta ik daar voor open.’

Twee keer binnen vier dagen verliest Amsterdam thuis met 3-2 van Tilburg. Ook Hartogs constateert dat de buitenlanders van de titelhouder het verschil maken. ‘Tilburg is een extreem geval. Die drie buitenlandse spelers in de eerste lijn geven de toon aan. Ik zou ook liever meer Nederlanders op het ijs zien. Maar ik begrijp ook dat een club als Tilburg zijn titel wil prolongeren.’

De Nederlandse ijshockeykeepers hebben onlangs de noodklok geluid. Voor de belangrijkste positie kiezen clubs bij voorkeur een goalie met een Canadese achtergrond. Bij Amsterdam profiteert de Nederlandse doelman Zonneveld momenteel van een blessure bij zijn Duitse collega. In het bekerduel met Tilburg maakt juist Zonneveld het beslissende foutje.

Als een missionaris is Hartogs bij de clubs langsgegaan om de ijshockeycompetitie terug te geven aan de Nederlanders. ‘Heerenveen heeft al twee talentvolle, Nederlandse keepers. Zonneveld breekt door bij Amsterdam. De eerste stappen zijn gezet om de Nederlandse keepers meer speeltijd te geven. Maar ik kan de clubs niet verbieden een buitenlander op te stellen.’

Hartogs is allang blij dat het Nederlandse ijshockey een wedergeboorte beleeft. Met NIJB-voorzitter Joop Vullers geldt hij als de architect van een mini-revolutie. ‘De eredivisie bestaat nu uit negen teams, al kan ik niet ontkennen dat Utrecht het moeilijk heeft. Met slechts vier clubs in de eredivisie hadden we geen toekomst. We hebben een combinatie geprobeerd met de Belgische competitie, maar dat werkte niet.

‘Nu trachten we de krachten te bundelen en kijken de clubs niet alleen naar zichzelf. Het is een eerste stap op weg naar volwassenheid van een kleine sport. Ik hoop dat Zoetermeer of Leeuwarden binnenkort ook een eredivisieteam kunnen formeren.’

De Nederlandse ijshockeybond (NIJB) onderhandelt met SBS over een wekelijks programma, waarin tevens samenvattingen van wedstrijden zullen worden uitgezonden. Hartogs: ‘Liever vandaag dan morgen. Mensen die komen kijken, zeggen: wauw, wat gaat het snel, ik kan de puck niet eens volgen. Via de tv kunnen we een breder publiek bereiken. Kijk waar het darten nu staat in vergelijking met tien jaar geleden.’

Hartogs had ook profvoetballer kunnen worden. Hij doorliep de jeugdopleiding van PSV met de later wél doorgebroken spits Eric Viscaal. ‘Ik combineerde het voetbal toen al met ijshockey. Als kind keek ik op de Duitse televisie naar het ijshockey. In een schriftje hield ik de uitslagen bij.’ En in zijn dromen was hij toch liever Wayne Gretzky dan Romario.

Ook als coach bleef deelname aan de Olympische Spelen buiten zijn bereik. In oktober werd Nederland bij het pre-olympische kwalificatietoernooi in Estland voor de Spelen van Vancouver in 2010 uitgeschakeld. Hartogs hield er rekening mee. ‘We hebben het Nederlandse team drastisch verjongd. Dat proces is nog niet voltooid. Degradatie naar de C-groep was niet denkbeeldig geweest.

‘De Nederlandse jeugdploegen spelen in de tweede divisie. Het eerste team handhaaft zich nog steeds in de eerste divisie, terwijl ik zeventig procent van de selectie heb gewijzigd. De gemiddelde leeftijd is teruggebracht tot ongeveer 22 jaar, dat is heel jong voor een ijshockeyploeg. Met deze jongens kunnen we tien jaar vooruit.’

De deelname van Nederland aan de Spelen van 1980 in Lake Placid is een magische norm voor de ijshockeyers en tevens een mentale barrière. ‘Als je in dertig jaar vijf keer aan de Olympische Spelen hebt meegedaan, mag je het een norm noemen’, zegt Hartogs. ‘Maar de Nederlandse ijshockeyploeg heeft welgeteld één keer in de geschiedenis op het olympische podium gestaan. Ik staar me dus niet blind op de Spelen, al willen we er ooit weer aan deelnemen.’

Als aanvoerder van het Nederlandse team verloor Hartogs zowel met bondscoach Mason als de omstreden Van Gerwen de beslissende kwalificatiewedstrijd voor de Spelen. ‘Frustrerend was het niet. Ook als speler heb ik de realiteit onder ogen gezien.

‘Na de val van de Sovjet-Unie en de tweedeling van Tsjecho-Slowakije zijn er elf landen bijgekomen, waar ijshockey traditie is. Het is dus niet vreemd dat we zijn uitgeschakeld door Kazachstan. In Nederland wordt de vijver met talenten langzaam groter. Maar we kunnen nog niet tippen aan het reservoir ijshockeyers in de voormalige Sovjet-Unie.’

De NIJB wil verder met Hartogs, maar de kloof met de wereldtop lijkt onoverbrugbaar. ‘Het stemt me niet moedeloos. Ik ben pas twee jaar bezig met de wederopbouw van het Nederlandse team. Geef me de tijd.

‘Ik ga ook niet zeggen dat we ons in 2014 wel kwalificeren voor de Spelen in Sotsji. Ooit willen we ook de A-poule bereiken. Maar pas als ik een duidelijke progressie zie, zal ik mijn doelen formuleren.’

Tien jaar speelde de Brabander als prof in Frankrijk en Duitsland. Hartogs combineerde de Franse frivoliteit – ‘het ging er altijd relaxed aan toe’ – met de Duitse discipline. ‘Je ziet dat Duitse coaches altijd dominant aanwezig zijn, Franse trainers zijn vaak onzichtbaar. Tussen die uitersten beweeg ik me nog steeds.’

Hartogs werd al vergeleken met de voetballers Marco van Basten en Frank Rijkaard, die zonder veel ervaring zijn doorgestoten naar het ambt van bondscoach. ‘Als aanvoerder van het Nederlandse team hield ik me al bezig met systemen. Nu zie je jonge coaches doorbreken als Leo van den Thillart, Frank Versteeg, Chris Eimers en ik. We behoorden als spelers tot de top en zijn nu in een nieuwe functie nog steeds ambassadeurs van het Nederlandse ijshockey.’

Hij leerde het vak van Ron Berteling, een van de iconen uit de wonderploeg van 1980. Hartogs: ‘Eerst was ik zijn verlengstuk op het ijs, later werkten we samen als coaches. Ron kan spelers op diverse manieren raken, met zijn sarcasme, maar ook met zijn passie.’

Hartogs herkent de soms moeizame transformatie van speler naar coach in een collega als Frank de Boer. ‘Aanvankelijk wilde ik graag meedoen met een training, die drang is nu minder. Diep in mijn hart ben ik speler gebleven.’

Zoals hij ook als coach ‘Tommie’ is gebleven, aaibaar voor iedereen. ‘Je moet dicht bij jezelf blijven. Ik was als speler niet erg aanwezig op het ijs. Ik trachtte me te onderscheiden door mijn acties en mijn effectiviteit. Zo ben ik dus ook als coach. Het zou raar zijn als ik op de bank een ander mens ben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden