'Ik moet meer aan de overwinning denken'

Donderdag begint in Reykjavik het EK schaken voor landenteams. De Nederlandse kopman, Anish Giri, wil wereldkampioen Magnus Carlsen uitdagen. 'Op sommige gebieden ben ik beter dan hij.'

De Nederlandse schaker Anish Giri wil op het EK wereldkampioen Magnus Carlsen naar de kroon steken. Beeld Jiri Buller

Het is nagenoeg zeker dat Anish Giri volgend jaar in Moskou mag aanschuiven bij het kandidatentoernooi, dat de nieuwe uitdager van wereldkampioen Magnus Carlsen moet opleveren. Precies 25 jaar geleden verloor Jan Timman de finale van de toenmalige kandidatenmatches van Anatoli Karpov. Zet de karakters van Timman en zijn opvolger Giri naast elkaar en je ziet de metamorfose van de schaaksport.

'De levensstijl van de schakers is totaal veranderd', zegt de 21-jarige Giri. 'Ik voel me topsporter, ik word ook ondersteund door sportkoepel NOCNSF. Timman was professioneel als schaker. Maar hij was meer bohémien dan sportman. Ik drink geen alcohol en ik rook niet, ik zit zelfs in het krachthonk.'

Met zelfspot: 'Ik ben een dunne jongen, ik moet niet te veel met de gewichten stoeien. Een bodybuilder word ik niet. Maar het helpt me wel om fit te blijven tijdens een toernooi. De nachtbrakers zijn een uitzondering geworden. Alleen de Georgiër Jobava beleeft het schaken nog als Timman vroeger. Hij is dan ook te gezellig voor de top.'

De moderne grootmeester is als Carlsen het gezicht geworden van reclamecampagnes, hij is tevens zichtbaar in sociale media als Twitter en Facebook. 'Ook ik wil graag de mens achter het schaakbord laten zien', zegt Giri. 'En de topspelers vinden het leuk om elkaar te dollen op Twitter.'

de schaakmachine

Na het EK voor landenteams speelt Giri het toernooi in de Grand Chess Tour in Londen, waarna hij het jaar afsluit bij het open toernooi in Qatar. In januari 2016 is Giri het boegbeeld van de Tata Steel Masters in Wijk aan Zee, al vreest de directie soms dat hij te veel schaakt. Als een machine rijgt Giri de partijen aaneen.

'Het is een extreem schema, maar ik voel me goed bij dit ritme', aldus Giri. 'En voor Wijk aan Zee heb ik een paar weken rust. Daarna heb ik een maand om me voor te bereiden op het kandidatentoernooi, het is bijna te veel voor me. Ik houd niet van lange pauzes.'

De resultaten in 2015, met als hoogtepunt zijn halve finale bij de World Cup in Bakoe, ondersteunen zijn visie. Alleen de Grand Prixtoernooien vielen tegen. Giri, met milde zelfspot: 'Ik hoop dat die toernooien niet meer worden georganiseerd, bovendien was het prijzengeld sterk gedaald. Ik heb ondanks mijn halve finale bij de World Cup ook pech gehad, want ik verloor bij dat toernooi tien ratingpunten.

Giri tegenover Carlsen op het schaaktoernooi in Wijk aan Zee. Beeld anp

'Ik won vier ronden in een tiebreak, terwijl alleen de klassieke partijen meetelden voor de Elo-rating. Het was een bizar gevoel. Speel je een goed toernooi en verlies je toch. Daarna had ik in de European Club Cup tegen de Georgiër Babula last van een oude kwaal. Ik raakte mijn concentratie kwijt en verloor na een blunder van een veel zwakkere speler.

'Het mag me niet overkomen, want zo leverde ik nog eens acht Elo-punten in. Je zou er depressief van kunnen worden, maar in Bilbao heb ik vorige week weer wat punten gewonnen met mijn eerste zege in een klassieke partij tegen Anand.'

Een slechte dag bij de World Cup werd hem fataal. In de halve finale tegen de Rus Peter Svidler forceerde Giri in een stelling, waarin hij remise had moeten accepteren. 'Veel spelers zeggen dat ik niet ambitieus ben. Dat is niet waar, een van mijn sterkste punten is juist dat ik een stelling objectief kan beoordelen. Mijn systeem raakte even in de war, het overkomt me soms.'

Spelen of schaken

Giri: 'Ik zoek als Karpov naar strategisch voordeel, maar ik bereid me voor als Kasparov. Ik heb een analytisch brein, in dat opzicht lijk ik meer op Kasparov en Kramnik dan op Karpov, Carlsen en Anand. Ik noem hen 'gebruikers', je kunt het als reactieschaak omschrijven. Ze zijn creatief tijdens de partij, maar krijgen ideeën van hun secondanten. Zelf werken ze niet. Ze toetsen alles in de praktijk, het ontwikkelen van openingsvarianten vinden ze niks.'

'Carlsen zal meer punten verdienen met zijn creativiteit achter het bord dan dat hij verliest door een te gebrekkige voorbereiding. Als het loopt, hoeft Carlsen niets te verbeteren. Het is niet zoals ik schaak. Het is niet goed of slecht, maar een andere stijl.

Anatoli Karpov tegenover Garry Kasparov in 2009. Beeld afp

'Het schaken kende uiteenlopende wereldkampioenen. Ik vind het grappig dat zowel Karpov als Carlsen graag andere spelletjes doet. Ze willen spelen en winnen. Kramnik is meer schaker dan speler. Carlsen heeft passie voor het schaken, maar nog meer voor het spel. Magnus is de spelende wereldkampioen, maar hij zou me ook kunnen uitdagen met biljarten of Monopoly.

'Carlsen is ook gek van voetbal, maar hij doet het om te winnen. De onderlinge voetbalwedstrijdjes in Wijk aan Zee zijn berucht. Nee, ik doe zelf nooit mee. Ik hou het bij een strandwandeling, wel zo veilig. Ik laat het voetballen tegen Carlsen graag over aan Loek van Wely. Loek heeft iets anders nodig dan schaken om de competitie aan te gaan met Magnus.

'Carlsen staat bekend om zijn fanatisme. Hij voetbalde ooit tegen een team met een 80-jarige schaakarbiter uit Azerbeidzjan. Die man was nog topfit, maar Magnus ging te ver door hem te tackelen. Hoewel hij zijn excuses aanbod, was het typerend voor zijn beleving. Magnus doet niets voor de lol.'

De uitdager

Ze prikkelen elkaar ook buiten het bord, met provocerende uitspraken of plagerijtjes op Twitter. Zo zei Carlsen dit jaar in Wijk aan Zee dat Giri gedurfder moest spelen, als remiseschuiver zou hij nooit wereldkampioen worden. Giri, glimlachend: 'Ik maak te veel onnodige opmerkingen over Carlsen, ik begrijp dat hij soms wil terugslaan.'

Toch beschouwt Giri zichzelf als een serieuze uitdager van de regerend kampioen. 'Ooit was ik een schaker met een goede score tegen Carlsen. Nu ben ik een toptienspeler, mijn progressie is tastbaar. Schaaktechnisch heb ik voldoende kwaliteiten, op enkele gebieden ben ik duidelijk beter dan Carlsen. Natuurlijk is hij de beste van allemaal, maar maakt hem dat ook favoriet in een partij tegen mij?'

Het is geen grootspraak van Giri, hij hoeft slechts te wijzen op het magere seizoen van Carlsen. De Noor worstelde met zijn vorm en leverde tientallen Elo-punten in, hoewel hij met 2.850 nog altijd de ranglijst aanvoert voor Topalov en Anand.

'Carlsen heeft geen echte concurrent', zegt Giri, bij de presentatie van het deelnemersveld van het toernooi in Wijk aan Zee. 'Ik zie nog geen duidelijke nummer twee. Nakamura leek op weg, maar hij is iets gezakt en heeft bovendien een Carlsen-complex. Nakamura speelt alleen goed als Carlsen niet in de buurt is. Niemand is echt stabiel dit jaar, daarom staat Carlsen nog comfortabel op 1.'

President Vladimir Poetin van Rusland feliciteert Carlsen met zijn wereldkampioenschap vorig jaar. Beeld epa

De titelhouder wacht op een uitdager uit zijn eigen generatie. Giri: 'Carlsen heeft zijn top al bereikt, ik zie hem niet echt meer beter worden. Het was enger om tegen Kasparov te spelen of zelfs met hem te trainen, hij kon je al verpletteren in de opening. Garry was intimiderend, daar ben ik bij Carlsen nooit bang voor. Bij hem moet je pas oppassen na de opening.

'Zodra Carlsen probeert om scherp te spelen, wat niet zijn stijl is, gaat het mis. Neem zijn partij op de Sinquefield Cup in Amerika tegen Topalov. Magnus probeerde een stuk te offeren, zo moet hij het niet doen. Hij probeert zijn spel wel te ontwikkelen, maar het leidt tot slechte resultaten.

'Carlsen is vooral nog nummer 1 door zijn zelfverzekerdheid. Hoe slecht hij een toernooi ook begint, hij denkt altijd aan de overwinning. Ik ben nog niet zo ver. Ik probeer na een valse start de schade beperkt te houden. Sta ik op min-2, probeer ik eerst op nul te komen. En dan hoop ik door een zege weer op plus 1 te staan. Alleen Carlsen kijkt verder, het geeft hem een groot voordeel.

'Daarom was dat slechte toernooi van Carlsen in Noorwegen zo'n verrassing. Ik ben benieuwd of het zijn vertrouwen heeft aangetast. Hij begon met -2 en wist het niet om te draaien. Voor het eerst maakte Carlsen geen comeback in een toernooi. Het kan een litteken hebben achtergelaten. Ik denk dat Magnus de Masters in Wijk aan Zee wil gebruiken om zijn autoriteit te herstellen.'

De smeltkroes

Zijn Nepalese vader Senjay kwam in 2008 als waterbouwkundig ingenieur te werken op de Technische Universiteit in Delft. Moeder Olga is een Russin en Anish trouwde in juli met de Georgische schaakster Sopiko Guramishvili. 'We kennen elkaar ruim drie jaar, het huwelijk kwam bijna vanzelf. En in Rusland en Georgië is het normaal om vroeg te trouwen.'

Vorig jaar vertelde Giri dat het hem soms moeite kostte zijn identiteit te duiden. Nu hij op eigen benen staat, is zijn profiel meer uitgekristalliseerd. 'Ik heb mijn eigen, nationalistische gevoel ontwikkeld. Het is in Nederland anders zichtbaar dan in China of Rusland, hoewel ook de Nederlander stiekem denkt dat zijn land het beste is. Je voelt het als je met Nederlanders spreekt.

Giri op het schaaktoernooi in Wijk aan Zee. Beeld anp

'Ik ben een uitzondering, ik sta niet aan een kant. Ik heb diverse culturen in mezelf verenigd. Met interesse volg ik de discussie over de vluchtelingen, hoewel ik mezelf nooit zo heb gevoeld. Mijn vader kreeg een baan in Nederland, ik ben hier gekomen als buitenlander. Maar als schaker voel ik me zeker Nederlander. Ik ben trots om het Nederlandse team te mogen aanvoeren op het EK.'

Giri spreekt als de gerijpte, natuurlijke leider van het team. 'Ik ben benieuwd hoe de jonge spelers zich zullen ontwikkelen.' En met gevoel voor ironie: 'Ik vind het jammer dat Jorden van Foreest de jongste, Nederlandse grootmeester wordt genoemd. Ik was jonger, maar ik ben nu eenmaal niet geboren in Nederland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden