Interview

'Ik moest mijn demonen verjagen'

2015 was een rampjaar. Carlsen speelde niet vrijuit, maar berekenend. Na een lange weg zijn de demonen verslagen. Tijdens het Tata Steel-toernooi tankt de Noor vooral vertrouwen.

Magnus Carlsen in een modereportage voor G-star Beeld G-star

Lachend neemt Telstar-voorzitter Pieter de Waard een trek van zijn sigaret. Of hij vrijdag wellicht nog een grootmeester kan gebruiken in het degradatieduel met Almere City? 'Die nummer 5 mag zo meedoen', zegt De Waard. Dat rugnummer behoort woensdag op sportpark Schoonenberg toe aan Magnus Carlsen, wereldkampioen schaken en fervent voetballiefhebber. Al heeft Noorwegen nog geen opvolger voor de schakende profvoetballer Simen Agdestein.

In een oefenpotje voor de deelnemers aan het Tata Steel Chess Tournament en voetballers van Telstar valt Carlsen meteen op. Hij draagt het shirt van de 'Witte Leeuwen' met flair en toont een fluwelen traptechniek met zijn linkerbeen. Bijna achteloos schiet hij de bal vanaf de rechterflank links in de kruising achter Blake Horton, de derde keeper van Telstar.

Magnus Carlsen (witte shirt) in duel met Loek van Wely. Beeld anp

De nummer 1 van de wereld kan er niet van genieten. Achter het schaakbord of op het kunstgras in Velsen-Zuid; Carlsen wil winnen. En dat lukt hem nog niet. Loek van Wely kraait van plezier als hij drie keer scoort.

Toch heeft de voetballer Carlsen al meer laten zien dan de schaker met vier remises in dorpshuis De Moriaan. De 25-jarige titelverdediger erkent dat hij in 2015 voor het eerst in zijn stormachtige carrière een crisis doormaakte. 'Zo mag je het wel noemen. Min twee op een toernooi is zo onder mijn niveau! Ik dacht: als dit mijn nieuwe norm wordt, kan ik er net zo goed mee ophouden. Ik wist dat ik mijn motivatie zou verliezen als ik zo slecht bleef spelen.'

Wat doe ik nog achter een schaakbord?

Carlsen, in het spelershotel in Wijk aan Zee: 'Het was exact de vraag die ik mezelf stelde. Ik kan nederlagen tegen concurrenten als Caruana, Aronian, Grisjoek of Kramnik nog accepteren. Nu verloor ik met wit van veel zwakkere schakers. Het was echt gênant, dit kon echt niet. Why the hell am I losing to this guys? De juiste focus ontbrak.

'Al die nederlagen ondermijnden mijn zelfvertrouwen. Als ik een snelle zet deed, was het telkens een blunder. Ik ging stellingen dubbelchecken, terwijl ik altijd op mijn inzicht en intuïtie vertrouw. Meestal vind ik een uitweg in slechte posities. Nu ging ik forceren. Ik raakte geregeld in vreselijke tijdnood en ging nog zwakker spelen.

'Ik trachtte telkens iets speciaals te doen en dat mislukte. Ik raakte gefrustreerd, het was een vicieuze cirkel. Sommige mensen verloren het vertrouwen in mij. Ik heb de lat nu eenmaal hoog gelegd.'

Carlsen leverde een vracht Elo-punten in en was kwetsbaarder dan ooit. Bij het EK voor landenteams in Reykjavik gaf hij een stuk weg tegen de Zwitser Pelletier. Het was alweer zijn tiende nederlaag in een klassieke partij in 2015. 'Het was lastig om hulp te zoeken. Ik heb de demonen zelf moeten bezweren. Na mijn nederlaag tegen Pelletier zei ik tegen mezelf: zo kan het niet langer. Ik heb mijn verwachtingen bijgesteld. Voor het eerst verscheen ik op een toernooi zonder het doel om te winnen. Ik koos voor simpel schaken. Ik zocht naar veilige posities en vermeed gecompliceerde stellingen. Ik probeerde niet langer om elke partij te controleren.'

Alsof tennisser Roger Federer besluit zich in te graven op de baseline. Je verloochende je spel?

'Ik moest overleven, vertrouwen herwinnen. In Londen was de tactiek: rustig aan, eerst goed komen te staan en dan zie ik wel. Het werkte goed, het lukte me zelfs om het toernooi te winnen na een barrage. Ook tijdens Tata Steel zal ik calculerend te werk gaan.'

Bij het Open toernooi in Qatar, eind december, hervond Carlsen zichzelf. 'Ik speelde weer vrijuit.' En glimlachend: 'Het voordeel van zo'n matig seizoen is dat ik eindelijk weer Elo-punten kon verdienen. Met mijn beste rating was dat in Doha niet gelukt. Toch kun je beter Elo-punten kwijtraken dan je zelfvertrouwen. Die schade is veel groter.'

In maart wordt zijn volgende uitdager bekend, na het kandidatentoernooi in Moskou. Volgens Carlsen is het een zegen voor de schaaksport als hij tegen een andere twintiger om de wereldtitel moet spelen. 'Ik heb nu twee matches tegen Anand gespeeld. Ik hoop een van de jongeren te treffen. Het zal een nieuw publiek trekken. Caruana, Karjakin, Giri; laat ze er maar om spelen in Moskou.'

Ziet hij de 21-jarige Giri, die zo moeizaam op gang komt in Wijk aan Zee, als een bedreiging? Carlsen: 'Giri is zeker een kandidaat voor de WK-match. Maar is er meer voor nodig om de uitdager te zijn. Anish is een groot talent en begrijpt positionele concepten. Het verrast me dat Giri in de tweede helft van 2015 zo constant heeft gepresteerd. Het enige dat bij hem ontbreekt, is een toernooizege.'

Giri erkende vorige week dat het zijn zwakke punt is. Volgens Carlsen moet de nummer 3 van de wereldranglijst een mentale barrière overwinnen. 'De honger komt vaak met de maaltijd. Giri zal beseffen dat hij een klapper nodig heeft om de laatste stap naar de top te kunnen zetten.

'Wie niet gewend is om te winnen, kan zichzelf geen favoriet noemen. Het gaf mij een kick dat ik toernooien op mijn naam schreef, tegenstanders begonnen me te vrezen. Ik denk dat Giri in een monster kan veranderen, zodra hij zijn eerste hoofdprijs pakt.'

Jullie dollen elkaar graag op Twitter.

'We gaan prima met elkaar om en zijn tegelijkertijd rivalen. Een beetje plagen hoort erbij. Heeft Giri gezegd dat hij in sommige onderdelen van het spel al beter is dan ik? Blijkbaar gelooft hij dat.'

Volgende week zitten ze tegenover elkaar, tijdens de speciale ronde in het Spoorwegmuseum in Utrecht. De wereldkampioen heeft Giri nog nooit weten te verslaan in een klassieke partij. Carlsen, weer glimlachend: 'Ik heb nog nooit van hem gewonnen in een klassieke partij, Giri wacht op zijn eerste toernooizege. Ik kijk er naar uit om mijn spook te verjagen.'

Als voetballer lukt het hem woensdag nog niet. Zijn team bakt er weinig van. Van Wely gooit er een harde tackle uit op de benen van de man, die hem vandaag weer hoopt te slopen met de schaakstukken. Het gezicht van Carlsen klaart pas op, als hij tijdens de rust enkele scholieren tips geeft voor hun simultaan met schaakcommentator Hans Böhm.

Als eerste staat Carlsen weer op het veld. Ongeduldig houdt hij de bal hoog. De beste schaker ter wereld wil scoren en winnen. Nu meteen.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden