‘Ik had de om te zeggen: ik kom niet meer’ kracht

Natuurlijk faalt waterpoloster Marieke van den Ham niet als ze zaterdagavond in de slotminuut van het tweede duel met Het Ravijn bij de stand 13-13 een strafworp moet nemen. Ze bezorgt haar club Polar Bears de landstitel en zichzelf het gedroomde afscheid. De 26-jarige Van den Ham heeft bijtijds geleerd zelf de regie te voeren over haar in Ede beëindigde carrière.

Door Robèrt Misset

Stoppen met topsport was voor Van den Ham een logische stap nadat ze haar missie met het Nederlandse team had afgesloten met een gouden medaille bij de Spelen van Peking. ‘Het dringt nog niet echt tot me door’, zegt ze zondag, na een uitbundig kampioensfeest met Polar Bears. ‘Het is een rare gedachte dat het nu voorbij is. Onbewust kijk je in het zwembad even om je heen. Maar na de Spelen was alles toch minder.’

Van den Ham liet de olympische ringen op haar linkerenkel tatoeëren, als een blijvende herinnering aan het toernooi waar de waterpolosters hun sport op de kaart zetten. Voor het eerst voelde ze zich werkelijk gewenst. Sinds haar debuut in 2001 was Van den Ham immers geregeld afgewezen en gaven de coaches haar soms het idee dat ze tot een verloren generatie behoorde.

Zo nam bondscoach Paul Metz haar niet mee naar het kwalificatietoernooi voor de Spelen van Athene. ‘Metz heeft me diverse keren buiten de selectie gezet’, vertelt Van den Ham, in de tuin van haar huis in Almelo. ‘Ik kreeg het gevoel dat ik geen goed kon doen. Ik hoorde in de selectie geluiden als: ‘nu zit je er zeker bij Marieke, je hoeft je geen zorgen te maken’. Viel ik toch weer af.

‘Mijn eerste reactie was: lul, wat heb je tegen me? Later nuanceer je die gevoelens, zie je ook de andere kant. Maar ik vind nog steeds dat ik mijn carrière te veel toernooien heb gemist. Ik denk dat Metz op het laatst een beetje doorgeslagen was met zijn harde aanpak. Ik heb als jonge speelster veel van hem geleerd. Maar Paul ging te extreem de andere kant op. En met hem haalden we de Spelen van 2004 niet.’

De grote en stevig gebouwde Van den Ham moest opboksen tegen de vooroordelen. ‘De bondscoaches wilden altijd snel en flitsend waterpolo spelen. Dat is niet mijn spel. Ik moet het van mijn kracht en mijn degelijkheid hebben. Ik paste maar zelden in de visie van de coaches. Hoorde ik weer wat ik niet kon. Ik kon de tegels uit het bad zwemmen, maar ik kreeg telkens een tik in mijn gezicht.’

Na het mislukte WK in 2005 werd Metz vervangen door Robin van Galen. Twee jaar lang was Van den Ham een van de steunpilaren van de nationale ploeg en voelde ze zich eindelijk gewaardeerd. Tot Van Galen haar voor het WK in 2007 in Melbourne opnieuw passeerde. ‘Bij Metz was ik een van de jonkies, die kon je er gemakkelijker uitzetten. Nu was ik een van de vedetten, ik speelde ook altijd.’

Toch werd Van den Ham wederom afgerekend op haar minpunten. ‘Ik heb me afgevraagd of ik moest afvallen of een seconde harder kon zwemmen. Maar dat paste niet bij mij. Nu besef ik dat ik ook met mijn lichaam topprestaties kon leveren.’

De klungelige presentatie van Van Galen voor het WK schoot haar in het verkeerde keelgat. Van den Ham: ‘Bij de meeste selectieprocedures had Van Galen al een gesprek gehad met de afvallers voor hij het team bekend maakte. Nu stond Robin in een zaaltje voor een flip-over. Hij sloeg het blad om en ik zag twaalf namen staan.

‘Ik stond er niet tussen, maar er moest er nog een naam bijkomen. Robin maakte er een soort Idols van. Hij zei dat hij moest kiezen tussen drie speelsters. Alleen het tromgeroffel ontbrak, toen hij zei: en Jorieke Oostendorp gaat mee.’

Ze moest zich inhouden om de bondscoach niet naar de strot te vliegen. ‘Ik was zo boos!’, vertelt Van den Ham. ‘Even snel drie namen noemen en achteloos twee speelsters laten vallen; zo ga je toch niet met mensen om? Ik vond dat ik bij de beste dertien speelsters hoorde. Weer zag ik een groot toernooi aan me voorbij gaan. Toen heb ik serieus overwogen om met waterpolo te stoppen.

‘Later heeft Van Galen zijn fout ook toegegeven. De andere meiden hadden ook kritiek op zijn presentatie. Robin schreef in zijn autobiografie dat hij respect had voor de wijze waarop ik me had teruggevochten.

‘Het is gemakkelijk gezegd. Voor mijn gevoel was ik na het WK geen andere Marieke van den Ham dan daarvoor. Al zal die afwijzing me onbewust hebben geprikkeld om nog harder te trainen.’

Opnieuw leken de Spelen aan haar voorbij te gaan. Van den Ham: ‘Ik besefte dat Van Galen de selectie niet zou wijzigen als Nederland goed presteerde tijdens het WK.’

En glimlachend: ‘Maar dat toernooi werd een deceptie. En net als in 2003 dacht ik: had je me maar niet thuis moeten laten.’

Als eerste reserve sloot Van den Ham na het WK weer aan bij de selectie. Van Galen schakelde de hulp in van mental coach Rico Schuijers en besloot een andere koers te varen. Nederland verraste de elite in het Russische Kirisji en plaatste zich voor de Spelen van Peking. Plotseling bleek Van den Ham de ontbrekende schakel in het nieuwe spelsysteem.

Van den Ham: ‘Voor de Spelen werd ik toch weer knap zenuwachtig. Van Galen had me nu wel het vertrouwen gegeven. Maar ik het al zo vaak meegemaakt dat ik de klos was.’

In Peking wierp Van den Ham alle ballast van zich af. Ze speelde het toernooi van haar leven. ‘De ontlading was het grootst na de kwartfinale tegen Italië. We hoefden niet langer op te kijken tegen de toplanden, wij waren zelf een topland geworden.’

In een roes speelde Van den Ham de finale tegen Amerika. ‘Ik was de eerste die moest janken na onze overwinning. Ik heb lang gedacht dat ik het niet meer ging redden. Nu was ik niet alleen olympisch kampioen, ik was ook belangrijk geweest.

‘Ik stond op het podium en keek naar die medaille om mijn nek. Toen had ik eindelijk vrede met het verleden. Ik zei tegen mezelf: je bent vast beter geworden van al die keren dat je niet mee mocht.’

Toch moest haar mooiste overwinning nog volgen: het moment dat ze een cruciaal besluit nam. Van den Ham: ‘Door die gouden medaille heb ik mijn rust gevonden. Ik hoefde nooit meer bang te zijn dat coaches zeiden: je hoeft niet meer te komen. Ik had de kracht om te zeggen: ik kom niet meer. Het is nu mijn eigen keuze geweest om te stoppen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden