'Ik ben altijd mild geweest'

Het buitenland trok, maar zijn dochters vroegen Louis van Gaal naar Nederland te komen. Bij AZ vond hij honger naar succes....

Poul Annema en Willem Vissers

U bent veranderd en milder geworden, zeggen ze.

'Ik geloof er niets van. Rijper ben ik geworden, geduldiger ook. Dat opzich is vooral prettig voor de spelers, die daardoor minder hoeven teondergaan. En ik heb wat meer levenservaring, maar dat is een marginaalaspect in het spectrum voor de goede trainer.

'Ik hang meer aan kennis, kunde en persoonlijkheid dan aanlevenservaring. De lessen van het leven? Dat zijn dooddoeners die ikvroeger ook van oude docenten hoorde. Levenservaring doet er niet toe. Erzijn mensen van 25 jaar die meer met hun kennis, kunde en persoonlijkheiddoen dan iemand die 25 jaar in het vak zit. Als ze zeggen dat ik milder enbegripvoller ben geworden, noem ik dat volstrekte onzin. Ik was vroeger ookmild.'

U had de naam streng en autoritair te zijn.

'Dat is niet het beeld van mensen die met me hebben gewerkt. Ik ben voorhet harmonieuze model. Er zijn trainers die het oorlogsmodel aanhangen, ikniet. Ik probeer spelers te beschermen tegen de boze buitenwereld, want dieis er gewoon.

'De vergrote media-aandacht en het vele geld dat in het voetbal omgaatveroorzaken een geweldige druk op voetballers, voor wie het op ditverhoogde podium steeds moeilijker wordt om overeind te blijven. Wat denkje dat het betekent voor een 20-jarige speler als Ron Vlaar, die bij hetjeugd-WK vanuit het niets de lucht is ingeschreven.

'Hij is een idool geworden. Om dan de Ron Vlaar te blijven die hij isgeweest, is echt niet gemakkelijk. Dat heeft ook de rol van de trainerveelomvattender gemaakt. Je moet je zelfs de vraag stellen of de trainerdaarbij geen hulp nodig heeft.'

U geeft spelers geregeld een aai over de bol?

'Ik zeg ook negatieve dingen, maar alleen als mijn functie dat vereist.Ik ben soms de beul, terwijl ik dat helemaal niet wil zijn. Maar ik moetze sportief op het rechte pad houden, zodat ze verantwoorde keuzes maken.Als kind was ik al een leider: ik verdeelde de partijen bij hetstraatvoetbal, deed de toss en organiseerde toernooitjes. Nu is het mijntaak zo op te treden.

'Ik ben ervan overtuigd dat een compliment meer effect heeft dankritiek. Ook al ben ikzelf gauw provocerend-negatief vanuit een zekerebedoeling, ik heb er veel meer plezier in een compliment te geven.'

Door te provoceren heeft u zich kwetsbaar opgesteld.

'Ik heb het mezelf niet gemakkelijk gemaakt in het leven, en dat is eenunderstatement denk ik. Maar daarvoor heb ik zelf gekozen. Er zijn genoegmensen geweest die tegen me hebben gezegd: verander je toontje nou eens.Mijn antwoord was dan altijd: als ik mijn toontje verander, moet ik mezelfveranderen. Waarom zou ik dat doen?

'Over het algemeen zijn de mensen die me kennen redelijk enthousiastover mij. Ik heb geen zin me bewust anders voor te doen. Bovendien is diteen gemakkelijke manier van leven, want ik hoef niet na te denken over watik gisteren heb gezegd. Omdat ik zo denk, zo voel en het ook zo ervaar. Datmijn imago daardoor anders is dan hoe ik in werkelijkheid ben, daaraan kanik weinig doen. Die macht heb ik niet.'

Zou u die macht dan willen bezitten?

'Niets menselijks is mij vreemd, dus ik ontvang liever positieve dannegatieve kritiek. Het valt niet te ontkennen dat ik wat over me heen hebgehad. Alles wat ik in vernieuwende zin heb ontwikkeld, is al snelbelachelijk gemaakt. Maar kijk eens wat er is gebeurd met ontwikkelingendie ik in gang heb gezet: video-analyse, het notitieboekje, het oortje, metde komst van de inspanningsfysioloog en de psychologische begeleiding!'

Heeft uw vertrek als technisch directeur van Ajax u schade toegebracht?

'Dat niet. Iedereen heeft kunnen zien hoe dat is gegaan. Bovendienhebben latere feiten bevestigd wat ik heb gezegd of niet heb gezegd. Hetkan toch niet zo zijn dat twee maanden na mijn breuk de trainer (RonaldKoeman, red.) opstapt. Dan moet er sprake zijn van zaken die niet kloppen.

'Ik heb steeds gezegd dat ik mijn principes had. Ik had een filosofieen een beleidsplan geschreven. Mijn functie als technisch directeur hieldin dat ik dat plan moest controleren. Als er dan dingen niet goed gaan,moet ik dat zeggen. Als men daar niet tegen kan of als er geenconsequenties worden getrokken, houdt het op.

'Dat is gebeurd, op een wijze die niet christelijk kan worden genoemd.'

Wat bedoelt u daarmee?

'Laat ik maar zeggen op een esthetisch niet erg verantwoorde wijze. Nade wedstrijd tegen Bayern München is er via de media een offensiefgeopend. Het optreden van Ronald Koeman was de aanleiding, maar de keuzevan het management was ook ongehoord.'

Heeft uw vertrek een litteken achtergelaten?

'Nee, ik had namelijk niets verkeerd gedaan. Ik heb mijn werk gedaanzoals wij het hadden afgesproken. Nooit ben ik in de publiciteit getreden.Mijn beleidsplan is unaniem goedgekeurd en wordt tot op de dag van vandaagnageleefd. Er worden nu allerlei dingen bijgehaald, maar die slaan nergensop.

'Ik had het plan geschreven en gecommuniceerd van de loopjongen tot dedirecteur. Zeker als je te maken hebt met mensen van het kaliber VanBasten, Van 't Schip, Koeman en Blind moet je goed kunnen communiceren.'

Het is geen litteken, maar een teleurstelling?

'Meer in mensen dan in functioneren. Nee, het grootste dieptepunt blijftnatuurlijk het Nederlands elftal.'

Waarom?

'Omdat ik daar waarschijnlijk zelf fouten heb gemaakt. Ik vind zelfweliswaar van niet, maar ik had moeten zien dat de spelers die ik toen hadniet meer reageerden zoals ze eerder deden. En daarmee had ik, denk ik nu,anders moeten omgaan. Maar dat is natuurlijk psychologie van de koudegrond. Ik had een andere rol kunnen spelen, ook al past die niet bij me.'

Aan welke rol denkt u dan?

'Daar ben ik nog niet helemaal achter. Ik heb natuurlijk wat voor mijnkiezen gehad door blessures en de nandrolon-affaires met Frank de Boer,Stam en Davids. Als ik terugkijk, vraag ik me wel eens af of ik nietsoepeler of toeschietelijker had moeten zijn. Maar die vraag heb ik mezelfdestijds ook gesteld en beantwoord met de conclusie dat ik mezelfonmogelijk kan veranderen. Ik ben niet de man om volwassen internationalsbezigheidstherapie te geven. Bovendien kon ik geen selectie formeren metandere spelers. Die waren er niet.'

Dat werd ook gezegd bij de aanstelling van Marco van Basten. Binnen eenjaar riep hij de ene na de andere verdediger op.

'Hij heeft net als ik veel spelers een kans gegeven. Dan hangt het ervanaf of ze het oppikken. Toen ik bondscoach was, speelde PSV geen halvefinale in de Champions League en AZ niet in de halve finale van hetUEFA-Cuptoernooi.

Van Basten kwalificeert zich ogenschijnlijk moeiteloos voor het WK. Hijbehoort tot de nieuwe generatie trainers, voormalige topspelers diecarrière maken.

'Maar niet met zoveel succes hoor.'

Rijkaard is kampioen geworden bij Barcelona.

'Hoeveel kampioenschappen heeft hij nu dan? Eentje. De plaatsing voorhet WK is fantastisch, maar laten we even afwachten. Ik ben gecharmeerd vanVan Basten, want ik denk dat hij goed is. Maar dat heeft hij met dit elftalnog niet bewezen. Hij heeft nog niet laten zien wanneer hij op hetmiddenveld met de punt naar achteren speelt, of wanneer met een dubbelespits.

'Maar bovenal is het zo dat ík het WK niet heb gehaald. Er zijnallerlei factoren aan te wijzen voor die teleurstelling, maar daarmee moeteen trainer kunnen omgaan. Daarin heb ik gefaald. Een trainer moet zijnkarakter overbrengen op zijn ploeg. Dat is niet moeilijk als spelers in jegeloven. Dat is wat ik mezelf kwalijk neem. Als bondscoach had ik te veelhet idee dat ik spelers die ik eerder wel kon raken, niet meer konbereiken.'

Wilde u weer clubtrainer zijn?

'Ik heb bij Ajax meteen gezegd: technisch-directeur zijn is minder leukdan trainer zijn. Ik deed het alleen voor Ajax, voor mijn club, en omdatik vond dat ik de kwaliteiten bezat om van Ajax weer een grote club temaken. Nu pak ik weer het werk op dat me zoveel plezier geeft.'

AZ kwam precies op tijd.

'Ik was van plan om in het buitenland te gaan werken, maar doorprivé-omstandigheden was dat niet zo verstandig. Mijn dochters wilden datik naar Nederland kwam. Bovendien laat ik een huis in Noordwijk bouwen. Ikwilde voorkomen dat ik straks huizen in Spanje, Amsterdam en Noordwijk heben er niet woon. Maar daarnaast spraken AZ en de filosofie van de club meaan: ik kan er werken met een ambitieuze, hongerige groep van een redelijkniveau.'

Wat denkt u met uw ervaring aan AZ te kunnen toevoegen?

'Ik moet de spelers meer van het besef doordringen wat ervoor nodig isom een wedstrijd te winnen. Als groep moeten ze de wedstrijd leren lezenom op kardinale momenten de juiste beslissingen te nemen. De omschakelingvan balbezit van de tegenstander naar eigen balbezit kan veel beter. Erworden nog te vaak verkeerde keuzes gemaakt. Het draait om snelheid vanhandelen, snelheid van denken en verantwoorde keuzes.'

Als technisch-directeur van Ajax zei u pas weer trainer te willen zijnals spelers terug zijn op aarde.

'Dat bevestigt waarom ik voor AZ heb gekozen. Hier is die bereidheidgewoon te doen en te handelen. Dat zie je aan de wijze waarop spelers zichpresenteren in de media en naar het publiek toe, en uit de filosofie vanhet bestuur. Hier is geen ruimte voor praatjes.'

Is AZ goed genoeg om landskampioen te worden?

'Dat is overdreven, denk ik. Het kan wel, maar de kans dat Ajax, PSVof Feyenoord kampioen wordt, is groter. Dat heeft vooral met de breedte vande selectie te maken. Ajax en PSV hebben daarbij betere mogelijkheden. Maardat geeft niet, want ik heb eerder al bewezen dat je ook met kwalitatiefmindere elftallen kampioen kunt worden, Europa kunt veroveren en dewereld.'

U heeft bijna alleen maar internationals in de ploeg.

'Dat zegt me helemaal niks. Volgens mij heeft Ajax ook alleen maarinternationals in de ploeg en is de club geen kampioen geworden.'

Wat zegt dan wel iets?

'Het team. Het team zegt alles. Namen zijn belangrijk, dat wel. Als jebij Feyenoord Kuijt en Kalou wegneemt, wordt het een stuk minder. Bij Ajaxkun je niet één speler noemen die er echt bovenuit steekt. Bij PSV wasdat vorig jaar wel het geval, maar PSV had ook een hoog niveau in debreedte. Ik heb bij AZ misschien één speler die er bovenuit steekt, maarwel jongens die écht graag willen. Ik geloof bovendien dat er rek in dezegroep zit.'

Wat staat u met AZ voor ogen?

'Ik probeer een AZ-voetbalstijl te ontwikkelen en dat doe ik in nauwesamenspraak met de spelers. Ik heb een vrij oude groep, jongens die zeggenwat ze denken, wat ze voelen en wat ze ervaren. Dat leidt tijdenstrainingen soms tot pittige discussies. Die AZ-voetbalstijl moet iedereensnel onder de knie krijgen. Het is voetbal met veel pressie, in hoog tempouitgevoerd.'

Waarin onderscheidt de AZ-voetbalstijl zich van de succesvolleAjax-speelwijze van tien jaar geleden?

'Het verschil wordt bepaald door de kwaliteit en bezetting van despelersgroep. Ik heb hier geen echte linkerspits, want dat is Perez niet.Daar moest ik dus iets op vinden, maar dat had Co Adriaanse al voor mijgedaan. Dus daarop borduur ik voort met circulatievoetbal. Alleen wil ikdat we betere keuzes maken. Allemaal door elkaar heen lopen is leuk enaardig, maar als je de bal verliest, weet je dan ook nog waar iedereenstaat. Het principe is van Co, dat staat vast, we streven nu met zijn allennaar de perfectie van zijn gedachte.'

Grappig dat de ook bij Ajax aangeboden Shota Arveladze nu bij AZ speelt.

'Dat is geen toeval, want ik was eerder bij Arveladze dan Ajax. Hijzelfwilde naar Ajax. Veel oud-spelers willen terug naar Ajax, omdat Ajax eentopclub blijft. Daarvan zou Ajax veel meer kunnen profiteren. Ik ben blijmet Arveladze, want ik denk dat hij de beste spits is van de Nederlandsecompetitie. En Stijn Schaars is nog niet beter dan Olaf Lindenbergh, maarhij wordt het wel. Een kwestie van gericht aankopen!'

Heeft u nog idealen?

'Ik wil nog een keer als bondscoach naar het WK. Nigeria heeft me aldrie keer gevraagd, Duitsland een keer, maar toen was ik nog bondscoach inNederland. Het blijft me achtervolgen, dat WK. De rest heb ik allemaal almeegemaakt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden