analyseturnsport

Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg: beschuldigingen zijn anno 2020 niet te negeren

Beeld Klaas Jan van der Weij

Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg. Maar na een week van getuigenissen is de boodschap aangekomen. De turnsport moet zich moreel opnieuw uitvinden.

Stasja Köhler herinnert zich hoe haar ouders ­tegen alle afspraken in belden naar de gymzaal waar ze als jong turnstertje op training was met coach Gerrit Beltman. Ze schrok, dacht dat er iets ernstigs was gebeurd. ‘Nee hoor, we willen alleen even weten hoe het met je is’, klonk het zacht aan de andere kant van de lijn.

Terugdenkend aan dat moment in die hermetisch afgesloten hal, gevoelsmatig mijlenver van huis, concludeert Köhler hoe het eigenlijk had moeten zijn. Een jonge turnster die contact mag hebben met haar ouders wanneer ze wil. Die mag zeggen wat ze wel en niet leuk vindt aan dat monotone ritme van topsporter zijn.

En die niet door de coach aan haar haren over de vloer wordt gesleept. Die niet wordt geslagen, geschopt, gekleineerd en gehersenspoeld. Haar toenmalige trainer Gerard Beltman bekende vorige week in het Noordhollands Dagblad dat hij zich bij jonge turnsters te buiten is gegaan aan fysieke en geestelijke mishandeling.

Op zijn relaas volgde een lange reeks treurigstemmende ontboezemingen, over gebeurtenissen stammend tot het begin van dit decennium. Van vrouwen die vaak nog kinderen waren toen ze onder de hoede van coaches als Beltman, Frank Louter en Vincent Wevers kwamen. De gemene deler: in de drang om te presteren was veel, zo niet alles, volgens de trainers geoorloofd.

Het was de cultuur van de sport, ­reageerde Vincent Wevers na een week van stilte vrijdag bij de NOS. En die was hard en spartaans. Als jonge trainer sloot hij zich daar gewoon bij aan. ‘Er was weinig ruimte voor inspraak van turnsters. Met de kennis die ik nu heb, zou ik dat never nooit meer doen. Het was een foute tijd.’

Wevers zegt nu met afschuw de ­verhalen te horen en te lezen. ‘Het is nooit mijn intentie geweest, maar het is er wel. Ze hebben gelijk, want dat is hoe zij het hebben ervaren. Ik ben hier kapot van.’ Hij zegt tegen de NOS dat hij bereid is het gesprek met de turnsters aan te gaan.

In de drang om te presteren was veel, zo niet alles, geoorloofd

Toen Köhler en collega Simone Heitinga zeven jaar geleden hun ervaringen optekenden in hun boek De onvrije oefening, nam de turnbond het eerste exemplaar in ontvangst. Er was kortstondige ophef, maar dat was het dan ook wel. Nu ligt dezelfde geschiedenis opnieuw op tafel en lijkt de aandacht blijvend. Door de Netflix-documentaire over het misbruik door de Amerikaanse turnarts Larry Nassar staat het probleem internationaal op de kaart. Overal spreken voormalige turnsters zich uit en worden bonden gedwongen actie te ondernemen.

‘Laat het nu alsjeblieft anders zijn’, zegt Köhler. Woensdag nam de gymnastiekbond een verregaand besluit. De KNGU brak het topsportprogramma voor de turnsters abrupt af en houdt de betrokken trainers, onder wie Wiersma en Wevers, aan de kant. Zij mogen hun werk niet doen, zolang er een onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in het turnen loopt. Dat richt zich ook op de beschuldigingen aan hun adres.

Beeld Klaas Jan van der Weij

Wevers ontkent pupillen fysiek mishandeld te hebben. Hij zegt ook dat zijn eigen coaching al langer is veranderd, na een onderzoek in 2007 bij zijn toenmalige vereniging TON, en dat hij sindsdien een andere coach is geworden. ‘Het onderzoek wees toen al uit dat we tekortschoten in de manier waarop training gaven.’

Voor zijn huidige turnsters zijn de gevolgen groot. Sanne en Lieke Wevers moeten het doen zonder de trainingen van hun vader Vincent, die zij verdedigen omdat zij de negatieve ervaringen van de andere turnsters niet herkennen. Maar volgens de bond is er geen andere mogelijkheid.‘Wil je een cultuurverandering bewerkstelligen, dan kun je geen halve maatregelen nemen’, sprak bondsvoorzitter Monique Kempff woensdag.

Köhler prijst de ‘drastische’ beslissing van de KNGU. ‘Want die is hard nodig ook.’ Maar het is, zegt ze, wel een besluit dat al jaren geleden genomen had moeten worden. ‘Het kan ­eigenlijk niet dat ik nu weer mijn verhaal moet doen.’

Mark Misérus

Vincent Wevers, bondscoach, kijkt toe hoe zijn dochters Sanne (voor) en Lieke Wevers zich prepareren voor brug ongelijk.Beeld Klaas Jan van der Weij

De voorbije week werd Nederland geconfronteerd met een serie beschuldigingen van oud-turnsters over de onmenselijke trainingsmethoden van hun coaches. Een inventarisatie.

Simone Heitinga 27 juli in NRC over coach Gerrit Beltman

‘Als Beltman boos op me was, bijvoorbeeld als ik een oefening niet uitvoerde, werd ik afgezonderd in de kleedkamer waar hij me aanviel. Ik werd over de grond gesleurd, aan mijn nek omhoog getild, waarna hij me liet vallen, in het gezicht gespuugd en tegen de muur gesmeten.

‘Soms stormde hij zo boos binnen, dat we samen over de grond of de banken schoven. Hij lag dan boven op me, met zijn handen om mijn nek, waardoor ik geen adem meer kreeg en brulde hij in mijn oren. Het was zo erg dat ik ervan ging hyperventileren. Dat gaat vele malen verder dan een vaderlijke tik.’

Lichelle Wong tegen ANP over coaches Patrick Kiens en Frank Louter

‘De angst voor het wegen, dat steeds door Frank werd gedaan waar iedereen bij was. Je ging kort ervoor nog naar de wc, bang zelfs dat hij dát merkte. Het ‘bodyshamen’, op een rijtje staan en dan te horen krijgen dat je te vet bent.

‘Het onverantwoord omgaan met blessures: een meisje dat haar kruisbanden scheurde en niet geholpen mocht worden. Ze kroop zelf de zaal uit. Een meisje dat samen met haar moeder haar wimpers had geverfd en van Patrick te horen kreeg: ‘Dat moet eraf, slet.’ Of Frank, die mij de zaal uitstuurde, maar eerst nog in mijn gezicht spuugde.’ Er mocht niet worden gepraat. ‘Als je dan iets fluisterde, kreeg je straf. Werd je genegeerd. Frank kon dat weken volhouden. Het is onbegrijpelijk dat zij nog in het turnen mogen werken.’

Wyomi Masela 27 juli in Tubantia over Vincent Wevers

‘In mijn beleving is mij fysiek nooit iets aangedaan. Ik was soms wel bang voor hem, daar heb ik nu wel last van. Dat ik niet voor mezelf opkwam.

‘Ga maar een extra rondje hardlopen. Je bent te zwaar. Hij heeft me niet heel erg gekleineerd, maar gaf me continu het gevoel dat ik het niet goed deed. Ik heb daar nog steeds veel last van.

‘Het regime was veel te streng. We trainden 30 uur per week, soms wilde ik echt niet naar de hal. Ik was bang om Vincent te zien. Hoe zou zijn stemming zijn? Die was heel bepalend.

‘Ik zit niet lekker in mijn vel. Het gaat bijna altijd over mijn lijf, dat is ook een vrouwending. Maar steeds hoorde ik als ik geblesseerd raakte dat het door mijn gewicht kwam. Vorige week viel ik van de trap en scheurde ik bijna mijn enkelband. Nog steeds hoor ik dan zijn woorden: Het komt omdat je te zwaar bent. Het is mijn waarheid geworden.

Gabriëlla Wammes 29 juli over Frank Louter

‘Trut, dikke koe, putbil. Uren trainen en als het dan niet goed was uitgescholden worden en uren straftraining. Wie hiervoor verantwoordelijk is geweest, had nooit meer in de turnsport mogen werken. Maar het bestuur van de vereniging en de KNGU hebben altijd weggekeken. Terwijl ze hier allemaal van weten. Na het turnen moest ik alles zelf doen. Het verdriet, de pijn, de gesprekken met psychologen; nooit is er naar ons omgekeken. Tien jaar is er niets mee gedaan.’

Stasja Köhler 25 juli tegen NOS

‘2,5 jaar geleden heb ik al mijn medailles in de kliko gegooid. Ik wil niet meer herinnerd worden aan die tijd. Het doet mij te veel pijn. We hebben jaren mentale en ­fysieke mishandeling meegemaakt.’

Joy Goedkoop 29 juli over Vincent Wevers tegen het AD

‘Iedereen stond het maar toe, er was een grote angstcultuur. En er werden dingen geroepen als: ‘Wanneer je minder dik zou zijn, meer talent zou hebben en harder zou werken, dan hoef ik niet zo met jou om te gaan.’ De schuld werd bij ons gelegd als turnsters, dan ging je ook geloven dat je verdiende wat er met je gebeurde. Al durfde je daar niets van te zeggen.

‘Bovendien zag ik mijn trainers vaker dan mijn ouders. Hij zei altijd dat je vaker naar hem moest luisteren als je een echt goeie turnster wil worden, want hij wist wat goed voor je is. Ouders zijn volgens hem maar watjes en snappen niks van topsport.

‘Eén keer heeft mijn moeder gezien dat Vincent me sloeg. Daar heeft ze direct actie op ondernomen. De trainer is toen bij me thuis geweest om zijn excuses aan te bieden, maar de dag erna kreeg ik op de training de wind van voren. Ik heb het nooit meer tegen mijn ouders durven ­zeggen.’

Nogmaals Goedkoop 26 juli tegen de NOS

‘Ik ben door hem geslagen en geschopt. Niet dagelijks. Het kleineren, boos worden en negeren gebeurde wel dagelijks. Ik heb drie jaar heel diep gezeten, in een zwart gat. Eigenlijk ben ik er nog steeds niet helemaal.’

‘Het gaat beter sinds ik een jaar geleden ben gaan mediteren en meer naar mezelf en mijn leven ben gaan kijken. De positieve dingen proberen in te zien, mijn kijk op de dingen die zijn gebeurd, probeer te veranderen. Mezelf in mijn kracht te zetten en te kijken wat het mij als mens uiteindelijk heeft opgeleverd.’

Loes Linders 27 juli bij OP1. Ze kampt nog altijd met een eetstoornis

‘Als je nu tien turnsters pakt met een topsportverleden, zijn er negen beschadigd. En niet een beetje beschadigd, maar flink beschadigd. Na wat ik heb meegemaakt heb ik een lang traject doorlopen om weer in de maatschappij te kunnen functioneren.

‘Er werd geschreeuwd: ‘Je bent aangekomen en je krijgt nog tieten ook!’ Dat zijn dingen die wat met je doen. Dan ga je niet meer eten, enkel zodat ze je op dat punt niet meer kunnen aanpakken.

‘Nu blijkt dat ik mij al die jaren niet heb aangesteld. Dat is een erg goed gevoel. Het was zo onwerkelijk allemaal. Maar toch ging ik er als kind in mee. Ik had een soort van ongeloof.’

Ayla Wilbrink 26 juli tegen RTL Nieuws

‘Wevers was slinkser dan Beltman. Ik heb bij beiden getraind. Beltman was nooit aardig, maar Wevers was na de trainingen wel aardig en met hem kon je in je vrije tijd wel goed communiceren. Maar binnen in de zaal kon hij vreselijk zijn.

‘Toen ik niet goed in mijn vel zat, moest ik wekenlang alleen trainen. Als straf mocht niemand iets tegen me zeggen. Pure vernedering.

‘Ik heb nu een mooi leven, maar het heeft me absoluut een knauw gegeven. Ik heb me jaren eenzaam gevoeld en had nul eigenwaarde. Ook had ik lang moeite met eten. We werden destijds drie keer per dag gewogen. Als ik te dik was, kwam je gewichtsgrafiek aan de muur te hangen en werd je uitgescholden voor dikke koe.’

Suzanne Harmes 30 juli in ­De Telegraaf 

‘Ik heb me dagelijks onveilig gevoeld in de turnzaal. Op dat moment realiseer je je helemaal niet wat onveilig is, maar je weet wel dat het niet klopt wat er gebeurt. Bij ons was het echt manipuleren, soms slaan én vooral ook kwetsende dingen zeggen. Dingen als je ouders hebben je niet opgevoed, je bent niks waard, je bent een dikke koe en als je hier weggaat wil toch niemand je hebben. Dat is heel schadelijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden