'Iedereen wil nu voor Nederland spelen'

Het nationaal basketbalteam probeert zich vanaf vrijdag te kwalificeren voor het WK in 2019. Moeite om spelers te vinden heeft bondscoach Toon van Helfteren niet meer, maar de status van de sport laat nog veel te wensen over.

Toon van Helfteren tijdens de training van de nationale selectie. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Toon van Helfteren (66) houdt niet van terugblikken. 'Ik ben bang dat ik sentimenteel word', zegt hij. Bij hem thuis hangt niets dat aan het basketballeven van de recordinternational én recordbondscoach herinnert. Toch zit de bondscoach van Nederland dinsdag in een hotellobby voor een interview over het onderwerp waarover hij het minst graag spreekt: hemzelf.

Vrijdag is basketbalgrootmacht Kroatië in Almere de eerste tegenstander in de kwalificatiecampagne voor het WK in 2019, een toernooi waar Nederland voor het laatst in 1986 bij was. Zondag wacht meteen het cruciale uitduel in Roemenië. Een interview voor de zoveelste loodzware missie waaraan hij met z'n team begint, is 'goed voor de sport', zegt hij lachend.

Er zijn in Nederland weinigen met een groter basketbalhart dan hij. Een inkijk in de man die al een halve eeuw is getrouwd met basketbal, aan de hand van zijn eigen uitspraken.

'Met mijn staat van dienst verdien ik een andere benaderingswijze', de Volkskrant, 1988.

'Toen ik dit zei, was ik een ervaren speler bij Delft die ook echt een andere behandeling verdiende. Verder heb ik niet zo'n drang naar erkenning. Zeker niet als dat ook herkenning betekent. Alsjeblieft niet.

'Ik vind het lastig te zeggen of mijn ervaring voldoende wordt benut. Dat zal moeten blijken als mijn klus bij de nationale ploeg is afgelopen. In 2014 werd mijn contract bij Leiden na vijfenhalf jaar niet verlengd. We zijn nu drie hele seizoenen verder. Er is geen enkel telefoontje gekomen vanuit de eredivisie met de vraag of ik nog wil coachen.

'Ja, dat verbaast mij wel. Er wordt geroepen dat ik te duur ben, maar het is mij in het basketbal nooit te doen geweest om geld.'

CV Toon van Helfteren

1951 Geboren in Tilburg
1971 - 1990 Carrière als speler: eredivisie (één landstitel), recordinternational (205 interlands)
1990 - heden Carrière als coach: eredivisie (1990-1992, 1997-2014, twee landstitels), vier keer coach van het jaar, recordbondscoach (1993-1997, 2013-heden, 115 interlands)

'Niemand wilde trainen of spelen voor Nederland. Ik heb dagen zitten bellen om de eerste training een beetje vol te krijgen', de Volkskrant, 2015.

'Die mentaliteit is aardig gekanteld. Voor mijn tweede periode als bondscoach in 2013 hoorde ik als clubcoach af en toe dingen over het Nederlands team die ik bijna niet kon geloven. Er was geen discipline, met alle uitwassen van dien. Toen ik begon, legde ik een plan neer bij de spelers met de essentie: dit is geen duiventil meer. Take it or leave it.

'Drie spelers gingen toch op vakantie en zouden te laat bij de ploeg aansluiten. Ik heb ze gezegd: doe geen moeite. Ja, dat besluit heeft spelers gekost. Maar de jongens die ik erbij wilde hebben, kreeg ik wel. We plaatsten ons voor het eerst in 25 jaar voor het EK. Nu wil iedereen spelen.'

Van Helfteren op het EK in 2015. 'Ik ben geregeld vanwege uitspraken op de vingers getikt. Daarmee zou ik sponsoren afschrikken en die zijn hard nodig.' Beeld anp

'In mijn ogen hoort Nederland bij de beste zestien van Europa', de Volkskrant, 1993.

'Vind ik nog steeds. België is vergelijkbaar met ons. Zij hebben nu aan vier opeenvolgende EK's deelgenomen, waarbij ze twee keer de laatste zestien haalden. Plaatsing voor de Spelen van 2028, het doel van het NMT (stichting achter het Nederlands team, red.), is weer iets heel anders.

'Daarvoor moet je bij de beste acht zitten. Dan staan er teams vol NBA-spelers tegenover je. Negen van de twaalf jongens uit de huidige ploeg spelen in het buitenland. Dat is een goede ontwikkeling, maar zij zijn tegen de stroming in komen bovendrijven. Ja, Nederland beschikt over de langste mensen ter wereld. Maar die statistiek zegt alleen iets als het wordt gecombineerd met een goede opleiding. Die is er niet, maar daar maakt het NMT zich nu sterk voor en dat is goed. Volgend jaar komt er een centrum voor topsporters in opleiding. Er is alleen veel tijd, geduld en geld nodig.

'Vanaf 1989, de laatste keer dat we naar het EK gingen, is er structureel slecht gewerkt', de Volkskrant, 2015.

'Ik ben geregeld vanwege uitspraken op de vingers getikt. Daarmee zou ik sponsoren afschrikken en die zijn hard nodig. We kunnen spelers al geen dagvergoeding meer bieden. Laat ik dit zeggen: ik weet nog goed dat Worthy (de Jong, speler, red.) me in 2014 in Bulgarije een artikel toonde dat las als het in memoriam van het Nederlandse basketbalteam.

'Worthy miste respect. Ik zei hem dat het klopte en dat wij alleen maar door te presteren het ongelijk van de critici konden aantonen. Ook bestuurders moeten hun werk doen. Inherent aan de sport is dat als je niet presteert er voor jou een ander staat. Je hebt een sterk iemand nodig die daarop wijst. Daar heeft het aan ontbroken bij de bond.'

'Nederland heeft cultuur, maar geen sportcultuur. In Amerika is het andersom.' Beeld anp

'Om niet geheel achter te raken bij de jonge jongens binnen de ploeg luister ik nu naar die compilatiebandjes die je kan kopen', de Volkskrant, 1986.

'Haha, doe mij nog steeds maar de Stones of Springsteen, hoor. Ik doe als coach niets speciaals om spelers te bereiken. Weet je dat ik pas sinds twee maanden zo'n ding heb waarmee je kunt appen? Daarvoor kon je me alleen bellen of sms'en op mijn oude Nokia. 'Old school, coach', zeiden de spelers.

'Coachen is voor mij iets natuurlijks. Een jaar geleden ging ik met pensioen als gymdocent na 41 jaar. Als 17-jarige speler begon ik met coachen. Ik heb altijd met jongeren gewerkt. En misschien zit dat jongensachtige ook nog wel in me. Ik kan lachen om kleedkamerpraat.'

'Sport betekent iets in Amerika. Als je daar speler of coach bent, heb je aanzien, status. Dat zou voor topsport in Nederland ook moeten gelden', NRC Handelsblad, 1994.

'Kijk ik nog hetzelfde naar. Neem Rik Smits, de succesvolste Nederlander ooit in de NBA. Hij werd in Nederland nooit gepruimd vanwege zijn lengte (2.24 meter, red.). Tot hij in Amerika kwam, waar hij op waarde werd geschat.

'Nederland heeft cultuur, maar geen sportcultuur. In Amerika is het andersom. Je ziet het aan het Nederlandse onderwijs. Waarom krijgen kinderen hier niet elke dag gymles, om vervolgens naar een atletiekvereniging of volleybalclub gestuurd te worden? Gym is hier meer iets om kinderen anderhalf uur bezig te houden, dan om ze sportpassie bij te brengen. Zonde.'

'Ik ben in het verkeerde land geboren. In Nederland regeert nu eenmaal Koning Voetbal', Brabants Dagblad, 2015.

'Ik kan zeggen dat het niet zo is, maar het klopt wel. Het is niet een gegeven waar ik vrede mee heb. Het enige wat ik kan doen, is basketbal op een hoger niveau proberen te brengen. Dan krijg je meer aandacht. We zullen nooit de status van het voetbal bereiken, maar ergens moet een middenweg zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden