Iedereen verwachtte van alles van Heemskerk

Femke Heemskerk leek klaar om de wereld te veroveren. Maar na één slechte serie op de 200 vrij zijn de spoken terug. En de paniek. 'Ik ben een mens, sorry daarvoor.'

Beeld ANP

Femke Heemskerk leed woensdag de zwaarste nederlaag uit haar carrière, maar ze benoemde haar optreden zelf als een grote overwinning. De nummer één van de wereldranglijst dit seizoen, overwon in de uren voor de WK-finale op de 200 meter vrije slag de angst voor het startblok. Ze negeerde de neiging om uit het stadion weg te blijven. Ze trotseerde de ziekmakende stressgevoelens.

Femke Heemskerk werd laatste in de door de Amerikaanse Ledecky gewonnen finale. Ze wist vooraf dat ze kansloos was: spanning is contraproductief bij het leveren van een inspanning. Bij de zwemslag hoort bij de overhaal ontspanning, om aan het eind van de race nog energie te kunnen leveren.

Na 150 meter leidde de driest gestarte Nederlandse nog in het veld van acht. Na 175 meter deden de armen het niet meer. Ze zag in die laatste baan, over rechts ademend, haar tegenstanders niet meer, maar ze was zeker niet verbaasd toen ze na de aantik een '8' voor haar naam zag. De 1, 2 en 3 lichtten op bij drie erkende racemonsters, vrouwen als Ledecky, Pellegrini en Franklin die bij finales juist opleven.

Demonen

'Die heeft geen stress. Niemand verwacht iets van haar op deze afstand', sprak Heemskerk toen de Amerikaanse wereldkampioene haar in de catacomben lachend passeerde. Het was Ledecky's derde wereldtitel in Kazan. Ze is ook al twee wereldrecords rijker.

Iedereen verwachtte van alles van Femke Heemskerk. Zij moest kleur bekennen voor het toernooi. Wie, zoals zij, de wereldranglijst aanvoert is favoriet voor de titel: een sportwet waaraan niet valt te ontkomen. Dapper had ze voor de WK verteld dat van faalangst geen sprake was. Het bleek in Rusland nog erger: podiumangst.

Dinsdag was het begonnen voor de series. Het had zich verergerd na een mislukte halve finale. De nummer één kwalificeerde zich als zevende. Ze kwam zelf met het woord demonen aanzetten. In de avond, de nacht en de ochtend kwamen de negatieve gedachten. 'Ik dacht bijna: laat maar zitten.' Daarna raakte haar stem verstikt door emotie.

Na het slikken: 'Ik ben een mens. Sorry daarvoor. Ik weet dat daar mijn zwakke punt ligt. Het maakt het niet makkelijk dat er dan een heleboel mensen met hun cameraatjes en microfoontjes bovenop zitten.'

Test

Ze zei de grootste tegenstander van de dag verslagen te hebben. 'Dat ben ik zelf.' Over haar totale prestatie: 'Dit was weer een test. Hij is niet gelukt.' Heemskerk verwees naar momenten in haar carrière, zoals bij de WK 2011 in Shanghai dat ze haar vorm niet kon uitbaten. Ook in China raakte ze verlamd, toen ze als favoriet op de 200 vrij werd gezien.

Eenmaal vertrokken van het hoofdtoneel, kwam haar coach Marcel Wouda uitleg leveren. Hij zei met zijn staf al twee, drie jaar bezig te zijn met de mentale kracht van zijn zwemster. 'Met hulp van experts van NOC*NSF zijn stappen gemaakt, maar tegelijk zie je ook dat ze de draagkracht mist voor de last van een WK. Dat komt hier samen. Dat is treurig om te constateren.'

De afgelopen winter leek het proces klaar. In Doha, waar ze wereldkampioen werd op de 100 vrij (kortebaan), sloot de behandelend psycholoog het dossier Heemskerk. Ze was klaar voor volgende stappen. Ze had geworsteld, maar was boven gekomen. Ze vertelde dat ook in interviews. Ze had niet wat judoka Kim Polling onlangs overkwam, matangst. In Kazan bleek het toch weer anders. 'We zijn weer terug bij af', wist een van de begeleiders nog voor de finale. Hij was zich rot geschrokken van de uitlatingen van Heemskerk na de halve finales.

Beeld ANP

Overwonnen

Coach Wouda stond er anders in. 'Ik vind het belangrijk dat Femke hier stond. Dat ze zich overwonnen heeft. Dat ze de boel heeft kunnen omdraaien voor zichzelf en daar is gaan staan. Zelf heb ik geen twijfel dat het goed komt. Dat is gebaseerd op de ontwikkeling die ik zie en op het vertrouwen dat ik in haar heb.'

Dat de rest van de wereld dat anders ziet - het wordt nooit meer wat met die zwemster - kon hij begrijpen, maar hij deelde die conclusie niet. Zelf vocht hij in zijn carrière ook met negatieve gevoelens, om ten slotte in 1998 wereldkampioen te worden.

Wouda zei te weten hoe het voelt. Dat er geen gemakkelijke weg is. 'Als die er was, dan nam ik 'm. Ik zou willen dat ik aan een knop kon draaien en dat het weg was en dat ik jullie dan een mooi verhaal kon vertellen.'

Waarna de coach meldde dat er tot de Spelen van Rio nog een jaar te gaan is van een traject waarvoor geen garanties bestaan, een route die vandaag begint met de 100 meter vrije slag.

Wel vakje epo aanvinken, alsjeblieft

Bij de WK zijn al tien wereldrecords gezwommen, maar de discussie in Kazan betrof toch vooral twee niet erkende wereldrecords uit 2014.

Bij de EK in Berlijn zwom de Brit Adam Peaty een record op 50 meter schoolslag. Zijn voorbeeld werd gevolgd door zijn landgenoten op het nummer, de 4 x 100 wisselslag gemengd. Beide records kwamen niet in de boeken van de wereldzwembond FINA door een fout bij de administratieve afwikkeling van de dopingcontrole.

Er was, zo vertelde Cees-Rein van den Hoogenband, de Nederlandse voorzitter van de medische commissie van de FINA, geen vinkje geplaatst in het vakje 'epo'. In het laboratorium van Keulen bleef dat achterwege. Zonder een deugdelijk onderzoek van urine en bloed wordt een record niet erkend.

Wie daarvoor schuldig is, werd in Kazan niet duidelijk. Was het de Duitse organisatie? Had de Europese bond LEN moeten ingrijpen? Of had de FINA actie moeten ondernemen, toen het de records afkeurde. Binnen drie maanden had een herkeuring van het bloed kunnen plaats hebben. Er gebeurde niets, behalve een mededeling aan de Britse zwembond dat twee records waren geschrapt.

Zo kon de Zuid-Afrikaan Cameron Van der Burgh dinsdag de tijd van Peaty (26,62) evenaren en 30duizend dollar premie incasseren. Die beloning was er ook voor de Russische ploeg (4x100 mixed), die met een minder goede tijd dan het Britse kwartet in Berlijn in Kazan een wereldrecord kreeg toegewezen. Rumoer kwam er pas echt, toen uitlekte dat op het dopingformulier van de LEN het vakje voor epo zou ontbreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden