ANALYSE

Hoe trekken we het Nederlandse tennis uit het slop?

Tennis in Nederland verkeert in een diepe crisis. Onderaan lopen de leden bij bosjes weg, bovenin breekt het talent niet door. Over de oplossing lopen de meningen sterk uiteen.

Een in frustratie kapot geslagen tennisracket.Beeld reuters

Op sportcentrum Papendal lacht en klapt de Nederlandse tenniswereld zaterdag de crisis weg. Maar op het jaarcongres van de KNLTB kan algemeen directeur Erik Poel het afkalvende ledenbestand onmogelijk negeren: van 625.666 in 2013 tot 605.000 in 2014. Ruim 20 duizend tennissers weg in een jaar. Wordt tennis straks ingehaald door hockey, zoals hoogleraar sportsociologie Koen Breedveld in de Volkskrant voorspelde?


Poel denkt dat het zo'n vaart niet zal lopen. Hij wijst op het ledenaantal van de hockeybond: ruim 241 duizend. 'Dus ach..' En heeft de KNLTB niet al 17 duizend kinderen aan zich gebonden met alternatieve spelvormen, zoals Tennis Kids, met kleinere en zachtere ballen? Beetje pijnlijk dat Richard Krajicek er nog nooit van heeft gehoord. Beleefd aanvaardt de Wimbledonkampioen de uitnodiging van een tennisclub uit Drenthe.


Poel presenteert op Papendal het nieuwe logo van de 115-jarige KNLTB, waarin de tulp uit 1899 is verdwenen. Het moet allemaal sneller en dynamischer, en het strakkere logo staat model voor de nieuwe identiteit van de bond. Maar het grote probleem van de KNLTB lijkt dat het niet langer weet waarvoor het eigenlijk staat. Het verval van de tweede sportbond van Nederland is onmiskenbaar.

Beeld ANP

Het bestuur erkent dat de bond geen helder imago heeft. Veel clubs zien hun leden weglopen, omdat ze voor een andere sport kiezen. De clubs hebben uit nood geboren kunstgrasbanen aangelegd, waarop het gehele jaar kan worden getennist. Kunstgras verovert ook de tennissport, tot ongenoegen van de bond. Alsof op Wimbledon ooit op kunstgras zal worden getennist, zegt voorzitter Rolf Thung.


Het toptennis staat er met nog slechts twee spelers (Haase, Sijsling) en een speelster (Bertens) in de tophonderd internationaal slecht voor. En nieuwe talenten dienen zich nauwelijks aan. Tijd daarom voor een revolutie, zegt oud-prof John van Lottum. Die voeren we intern al, verdedigen zich de bestuurders. Oud-bondscoach Hugo Ekker ziet de oplossing in beter opgeleide tennisleraren. Wat staat het tennis in Nederland te doen?

Kiki BertensBeeld reuters

De aanklacht: 'We hebben het slechtste jaar ooit achter de rug, een revolutie is nodig'

Oud-prof John van Lottum, tegenwoordig commer­cieel manager bij Fox Sports: 'De tennisbond laat het op elk front afweten en dan krijg je harde tikken. Het ledenverlies is structureel. In het toptennis hebben we wellicht het slechtste jaar ooit achter de rug, met als dieptepunt het Davis Cupduel met Kroatië in de Ziggo Dome. Op zondag zaten er nog geen duizend mensen, de bond heeft blijkbaar een verkeerd beeld van zichzelf. Ik denk dat een revolutie als bij Ajax nodig is om het Nederlandse tennis een nieuwe impuls te geven.' Natuurlijk was het pijnlijk dat Igor Sijsling tijdens de Davis Cup erkende dat hij geen vijfsetter aan kan, aldus Van Lottum. 'Maar ik kijk vooral naar de cultuur waarin Igor en Thiemo de Bakker zijn opgeleid. Een cultuur van 15 jaar polderen en pamperen. Spelers krijgen nu al een pluim wanneer ze hun best hebben gedaan. Als de KNLTB tot de toptien van tennislanden wil behoren, is een cultuuromslag noodzakelijk. Maar wie wordt erop afgerekend als de doelstelling niet wordt gehaald?'

Robin HaaseBeeld AFP

Van Lottum (38) mist visie bij de bond. 'Niets dan lof voor de tennisser en de persoon Siemerink. Maar in de Davis Cup heeft hij bij de spelers geen andere mentaliteit kunnen creëren. De resultaten zijn te mager. We hebben geen ­helden meer die de jeugd kunnen ­inspireren.' Van Lottum hekelt de dubbelrol van Siemerink als directeur en Davis Cupcaptain. 'In geen enkele andere sport kan dat. Het kan niet zo zijn dat de directeur sportief na een wanprestatie in de Davis Cup tegen Kroatië tegen zichzelf als captain zegt dat hij nog een paar jaar doorgaat. Die functies dienen uit elkaar te worden gehaald, de bond moet een nieuwe captain benoemen. ­Raemon Sluiter is de ideale kandidaat om het vuur in de Davis Cup aan te wakkeren.' Je kunt Siemerink niet alles verwijten, stelt Van Lottum. Hij zit gevangen in een stroperige structuur. 'Het bestuur van de KNLTB zou als een raad van commissarissen moeten fungeren. Maar voorzitter Rolf Thung en bestuurslid toptennis ­Martin Koek regeren de bond, zij bepalen alles. Siemerink is alleen in naam directeur. De bond wordt geleid als een herenclub. Je bent er niet met de aanstelling van oud-profs, dat zijn cosmetische veranderingen.' Van Lottum noemt de bouw van een nationaal tenniscentrum in het Gelderse Buren verspilling van geld. 'De bond heeft puur gekeken naar de goedkoopste oplossing. De grond is gratis en de regio rond Buren wordt op de kaart gezet. Volgens mij moet tennis op de kaart worden gezet en daarvoor is een nationaal centrum niet nodig. De KNLTB start nu een ­eigen bedrijf, maar dat is niet de core ­business van een sportbond. 'Steek die miljoenen voor een nationaal centrum in clubs en tennisscholen. Stel voor elke leeftijdscategorie specialisten als Sluiter aan, die het kind in zijn eigen omgeving kunnen begeleiden. En verzamel ze een paar keer per jaar voor een trainingsstage in Miami of Spanje. Ook daarvoor heb je geen tenniscentrum nodig. Dan voorkom je frustraties bij tennisscholen, die hun talenten nu zonder transfersom zien afgepakt door de bond. Er is geen samenwerking, de KNLTB is concurrent.'

Talent tussen twee vuren: 'De tennisleraar moet beter worden opgeleid'

Hugo Ekker, oud-bondscoach Jong Oranje bij de KNLTB en technisch directeur bij Amstelpark: 'Spelers, tennisleraren, tennisscholen en bestuurders; iedereen moet in de spiegel kijken. Een nieuw logo voor de bond of een tenniscentrum; daar begint de wederopstanding niet mee. De innerlijke motivatie van een talent is maatgevend voor succes. En realiseer vervolgens het milieu waarin het talent zich optimaal kan ontwikkelen. 'Mij is verweten dat ik te streng selecteerde bij Jong Oranje. Ik wilde juist niet dat te veel spelers hun handje kwamen ophouden. De grens tussen pamperen en het aanbieden van topfaciliteiten is dun. Technisch directeur Rohan Goetzke en ik moesten in 2012 vertrekken bij de bond. Volgens mij hadden we daarvoor zes tot acht spelers in de tophonderd. Ik vind het te gemakkelijk om naar ons te wijzen. 'In Nederland stimuleren we mensen op allerlei terreinen in hun comfortzone te blijven zitten. Op school kun je herkansen na een onvoldoende, want stel je voor dat je een kind afrekent op een slecht resultaat. Maar in topsport bestaan herkansingen niet. Zo stimuleer je niet de zelfredzaamheid van jonge mensen, ze moeten leren om hun verantwoordelijkheid te nemen.

Kiki BertensBeeld AFP

'Ik heb bij Amstelpark en als bondscoach van de KNLTB aan beide kanten gestaan. Er is niet één waarheid. Jong Oranje is een prima instituut, mits het door de juiste mensen wordt geleid. Maar ik vind het onzin kinderen onder 16 jaar verplicht twee keer per week naar het bondscentrum in Almere te laten komen. Dat leidt tot onrust. 'De toptalenten zijn vaak de uithangborden van een tennisschool, het is een fikse aderlating wanneer je die moet afstaan. Maar de scholen moeten ook niet zeuren als ze hun toppers niet optimaal kunnen begeleiden en de bond wel. Wat telt is het welzijn van de speler.' Toch noemt Ekker de totstandkoming van een nationaal tenniscentrum 'onbegrijpelijk' voor een bond die al moet bezuinigen. 'Dat centrum zal voor 80¿procent moeten worden verhuurd aan particulieren om het rendabel te maken. Bovendien wordt de bond op die manier een concurrent van zijn eigen leden. Blijven de motieven bij het scouten van talent nog zuiver? Tegelijkertijd constateer ik dat de tennisscholen eerst zelf hun product moeten verbeteren.' Zo is het toezicht op tennisleraren nadat ze hun diploma hebben behaald dramatisch, aldus Ekker. 'De gemiddelde clubbestuurder heeft geen idee welke eisen aan een leraar moeten worden gesteld. De meeste leraren worden tegenwoordig gedetacheerd door tennisscholen, ze hebben geen clubbinding en factureren hun uurtjes. Als de opleiding aan de basis wordt verbeterd, hoeft de bond er zich niet mee te bemoeien.'

De oplossing van de bond: 'Nieuwe tenniscentrum wordt symbool van cultuurverandering'

Martin Koek, bestuurslid toptennis van de KNLTB: 'Van Lottum constateert terecht dat in het Nederlandse tennis al 15 jaar wordt gepolderd. Als bondsbestuur verkiezen we dan ook een laag profiel. Laten we eerst topspelers opleiden en ervoor zorgen dat we ook bij de jeugd meedoen aan de grandslamtoernooien. De situatie is schrijnend. Daarom begrijp ik de kritiek van Hugo Ekker niet, want hij was als bondscoach Jong Oranje mede verantwoordelijk voor het pamperen van talenten. De transformatie van pampersport naar topsport kost tijd.'

Oud-prof en bondsvoorzitter Rolf Thung: 'Die pampercultuur proefde je overal, tot op het bondsbureau. De KNLTB was een verzuilde organisatie met niet-aanvalsverdragen. De bloei van de bond was een beperkende factor. Het ging toch jarenlang goed? Waarom zouden we veranderen? Hoe gek het ook klinkt, het sinds 2010 teruglopende ledenaantal is een geschenk uit de hemel. Nu ziet iedereen dat het zo niet langer kan, de tennissport heeft in alle geledingen een facelift nodig. Koek: 'We hadden afstand kunnen houden zoals vorige bestuurders, die minder affiniteit met tennis hadden. Dan hadden we het poldermodel nooit kunnen afbreken.' Past het streven naar een positie in de toptien wel bij de huidige status van het Nederlandse tennis? Koek: 'We moeten juist nu ambitieuze doelstellingen formuleren om de weg ernaartoe scherp te kunnen omlijnen.' Thung: 'Waarom zou Nederland in het tennis niet tot de toptien van de wereld kunnen behoren? Het ligt niet aan de infrastructuur, wel aan de opleiding. Tot mijn verbijstering was de opleiding van tennisleraren een eiland binnen de KNLTB. Rohan Goetzke vond als technisch directeur dat de bond betere trainers moest opleiden. Maar hij voerde geen overleg met de opleiders die twee kamers verderop zaten.' Koek: 'Nu rapporteert de manager beroepsopleiding direct aan Jan Siemerink. Het niveau van de tennisleraren moet omhoog om clubs hun leden te laten behouden. We moeten al bij de scholen werven, anders verliezen we kinderen aan voetbal en hockey. Ook de jeugdopleiding moest op de schop, want er breken te weinig talenten door.' Om de vete tussen de KNLTB en de tennisscholen te beëindigen, heeft het bondsbestuur een nieuw convenant opgesteld. Op een A4-tje schetst Koek hoe de KNLTB samen met - gekeurmerkte - tennisscholen Nederland wil heroveren. 'We begrepen de scepsis bij de tennisscholen, maar we zijn straks geen concurrenten meer. Ze zullen wel aan diverse criteria moeten voldoen om een topsportcultuur te garanderen. 'Met die tennisscholen hopen we binnenkort contracten af te sluiten. Om die partners van de bond komen ketens van satellietscholen, die eveneens talenten aanleveren. De KNLTB behoudt de regie, maar de markt levert het talent. Daarom hechten we ook zo aan beter opgeleide tennisleraren.' Moet de KNLTB in dat nieuwe model nog wel 12 miljoen euro investeren in een nationaal tenniscentrum? Koek: 'Je moet de beste spelers altijd met elkaar laten trainen en ze als teams uitzenden, zoals ook andere sporten op Papendal doen.' Thung: 'Mijn voorgangers zeiden altijd terecht: de KNLTB zit niet in stenen. Maar een trainingscentrum in Almere en een bondsbureau in Amersfoort is niet efficiënt. Uit de 66 aangeschreven gemeenten kwam Buren als beste naar voren en Provinciale Staten van Gelderland investeert 3 miljoen in het tenniscentrum. Wethouder Van den Burg had het naar Amsterdam willen halen, maar niet onder dezelfde voorwaarden.' Nog dit jaar moet het definitieve besluit vallen over de bouwplannen in Buren. Thung: 'Het wordt spannend. De exploitatie mag niet meer kosten dan de ongeveer 700 duizend euro die we nu jaarlijks aan huur in Almere en Amersfoort samen kwijt zijn.' Koek: 'Het tenniscentrum moet het symbool worden van de door ons gewenste cultuuromslag.' Thung: 'Ook op het bondsbureau moet je over gravel kunnen lopen. We schaken als bond op 25 borden tegelijk om de stagnatie van de afgelopen decennia te doorbreken.'

Haasse (links) en SijslingBeeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden