ACHTERGRONDDiscriminatie in het voetbal

Hoe staat het met racisme in het voetbal? Wijnaldum: ‘Er is een begin. Dat is goed en positief’

Wijnaldum na het eerste goal tegen Frankrijk tijdens een wedstrijd in november 2018.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een jaar geleden werd Excelsior-spits Mendes Moreira racistisch bejegend. Het was een wake-upcall voor voetballend Nederland. Ook de spelers van Oranje beklommen de barricaden. Zijn we al iets opgeschoten? 

Hoe het Nederlands elftal ook voetbalt, Oranje heeft een mooie, zuivere inborst. Dat de bestrijding van racisme en discriminatie uit de ziel van het veelkleurige elftal ontspruit, was voor tv-persoonlijkheid en journalist Humberto Tan aanleiding zich te verbinden met die strijd. Hij ontwaarde oprechtheid en de kracht van voetbal als verbindende ­factor, met het hoogste elftal van het land als katalysator. Hij zag een elftal dat wil winnen en dat verbinding als maatschappelijke opdracht ziet. En zich daarmee vatbaar opstelt voor kritiek.

Tan zag Georginio Wijnaldum op een persconferentie, bijna een jaar geleden, toen de middenvelder een racistisch ­incident in Den Bosch veroordeelde, met Ahmad Mendes Moreira van Excelsior als slachtoffer. Tan raakte ontroerd door die mengeling van vuur en gekwetstheid in de ogen van Wijnaldum.

‘Het was bijzonder dat een actieve voetballer zich zo duidelijk uitsprak, ­zoals Ruud Gullit dat eens deed voor ­Nelson Mandela’, aldus Tan, voorzitter van de kort daarna benoemde commissie-Mijnals, het veelzijdige platform dat analyseert en tot aanbevelingen komt. ‘De spelers namen het initiatief, ook met de actie van Wijnaldum en Frenkie de Jong met de armen bij elkaar, na een doelpunt tegen Estland. De selectie is goed met elkaar, met voetbal als voorbeeld voor de samenleving.’ En het doel van de commissie is: ‘In de prachtige wereld van het voetbal zoeken waar het nog beter kan.’ En: ‘De commissie Mijnals wil een benchmark zijn voor sportbonden in Nederland en voetballanden van ­Europa.’

Tan ziet ook de praktische kant: ‘Als de KNVB intern Hakim Ziyech beter had gesnapt, was de kans groter geweest dat hij voor Nederland had gekozen in plaats van voor Marokko. Het gaat daarbij niet alleen om kleur. Het gaat om begrip voor een cultuur. Hebben we mensen in huis die snappen wat in hoofden omgaat, of kijken we alleen of schoenen goed zitten?’

Oranje is in eerste instantie een voetbalploeg, met zondag in Amsterdam een cruciaal duel tegen Bosnië-Herzegovina in de Nations League. Maar het elftal van Frank de Boer is ook maatschappelijk bewust, met al die spelers van verschillende afkomst, variërend van Ghana, ­Suriname en Ivoorkust tot Hilversum, Nijkerkerveen en Arkel, met een hiërarchie zoals die in andere sectoren van de samenleving zeldzaam is. De aanvoerders zijn donkere mannen: Virgil van Dijk en, als die ontbreekt zoals nu, Georginio Wijnaldum of Memphis Depay. ‘Dominante persoonlijkheden’, zoals Wijnaldum ze noemt.

De ziel van menig international uit een minderheidsgroep is gekerfd door slechte ervaringen. Nu de spelers volwassen zijn en in financieel opzicht onafhankelijk, voelen ze de verplichting het proces naar gerechtigheid aan te zwengelen. De nationale ploeg is een spiegel van de nieuwe samenleving, geroerd door Black Lives Matter. Davy Klaassen, na drie jaar terug in Oranje, zei woensdag zonder bijbedoeling: ‘Bij ons hangt een frisse sfeer. We zijn personen die bij elkaar passen.’

Internationals stellen zich kwetsbaar op. Ze behouden hun waardigheid, ook na kritiek uit de onderbuik van de samenleving. Ze zijn daarmee het perfecte uithangbord voor de KNVB, die naarstig zoekt naar inclusiviteit, zeker in de bestuurlijk vrij witte organisatie. Voormalig topspeler Ruud Gullit, tevens lid van de commissie-Mijnals: ‘De KNVB wil zelf veranderen, door in de spiegel te kijken, conclusies te trekken en racisme een halt toe te roepen.’

Het gaat om het inzicht dat verandering nodig is. Gullit: ‘Veel mensen vinden vooral personen aardig die lijken op hun spiegelbeeld. Dat is een bekend fenomeen. De KNVB, die samen optrekt met tal van organisaties en met de regering, wil anders leren kijken. Als bestuurders of organisaties er anders uitzien, ga je anders naar ze kijken. Dat is een goede ontwikkeling.’ Dat proces vordert ‘gestaag’, volgens Gullit. Geduld en volharding zijn nodig.

Elftalfoto voor de oefenwedstrijd tegen Spanje, elf spelers die zich inspannen om discriminatie te weren van de voetbalvelden.Beeld Eric Verhoeven / ANP

De KNVB komt op 17 november met een officiële update van de plannen, ­precies een jaar na het incident met Mendes Moreira. Een aanvalsplan is het genoemd. Racisme en discriminatie signaleren, sanctioneren en voorkomen, daar gaat het om. Samen aan de slag. Met stadionverboden, een meldingsapp, speciale officieren van justitie, maar ook met speciale trainers, opleiding en opvoeding. Met Houssin Bezzai als programmamanager racisme. Een oud-prof, die uit ervaring weet dat het bestaat: incidenten in het betaald voetbal en soms institutioneel racisme op amateurvelden.

Bezzai hield zich altijd in, als ze hem uitscholden of zijn moeder voor van alles uitmaakten. ‘Het ging veel te ver en ik nam het zoals het was. Ik ben nooit in de slachtofferrol gaan zitten. Het deed mij niks, ik verlaagde me niet en haatte niet, maar ik wil wel opstaan voor anderen en ik wil niet dat mijn kinderen hetzelfde hoeven mee te maken. Niemand mag zich uitgesloten voelen in de sport.’

Racisme verdwijnt niet door een commissie en plannen alleen. De KNVB houdt elke melding bij, sinds april 2019 specifieker naar racisme (93 incidenten, 3,5 per week). Vroeger stond alles onder dezelfde noemer: wanordelijkheid. Door corona is met name bij de amateurs weinig gevoetbald het laatste jaar, maar het aantal meldingen is sinds 17 november vorig jaar bijna verdubbeld van 2 naar 3,5 per week, vermoedelijk vanwege het besef dat racisme niet meer kan op het veld.

Bezzai: ‘Kijk eens wat het incident met Mendes Moreira heeft teweeggebracht. Vroeger zijn veel zaken weggehoond of met de mantel der liefde bedekt. Ik ben blij dat steeds meer mensen zich durven uitspreken. Het helpt als spelers van Oranje dat ook doen, als de rolmodellen die ze zijn.’

Voor zover Wijnaldum kan oordelen, als speler van Liverpool, is hij tevreden. ‘Ik heb begrepen dat de KNVB en de overheid er veel aan doen om de situatie te verbeteren. Ik denk ook dat we nog een lange weg te gaan hebben voordat het probleem is opgelost. Maar er is een begin. Dat is goed en positief.’

Het land is ontwaakt?

‘Ja precies. Dat kun je zien aan de meldingen bij de KNVB. We houden zelf een campagne, One Love, tegen racisme. We proberen er alles aan te doen, maar daarbij hebben we iedereen nodig. Veel mensen zijn bang om zich uit te spreken. Daarom is het goed als mensen met een status dat doen, zodat anderen kunnen zien: oké, zij zijn niet bang, dus ik kan het ook gewoon doen.’

Ook Wijnaldum heeft in het afgelopen jaar nog nare ervaringen opgedaan, op ‘social media’ vooral, zeker na het besluit van de internationals in juni om niet meer te praten met verslaggevers van het programma Veronica Inside, dat een verkeerde grap over Zwarte Piet lanceerde. Onder Wijnaldums destijds geplaatste standaardbericht van de boycot op Instagram staan nog steeds honderden onvriendelijke tot ronduit vijandige reacties.

Racisme en discriminatie zijn ingrediënten van een van kleur veranderende samenleving die zichzelf opnieuw uitvindt. Kijk naar MVV - Cambuur, naar de racistische bejegening van Issa Kallon van Cambuur, begin september. Het onderzoek loopt al maanden.

Kijk naar al die meldingen bij de KNVB, waaronder de zaak met PVCV uit Vleuten, waar een jeugdteam op Instagram zette dat iedereen zijn paspoort moest meenemen naar een wedstrijd tegen DHSC in de volkswijk Ondiep in Utrecht, en vooral moest denken aan extra sloten voor de fiets.

Ook Wesley Sneijder, manusje-van-alles bij DHSC, meldde bij de KNVB dat zoiets niet kan. PVCV ging akkoord met een cursus voor de spelers van het betreffende team door de stichting Halt, die zich bezighoudt met het voorkomen en bestraffen van jeugdcriminaliteit.

Het irriteert Tan dat zo’n onderzoek naar de gebeurtenissen bij het duel MVV tegen Cambuur zolang duurt. Het probleem is om bewijs te vinden. Het is vaak het ene woord tegen het andere. De apparatuur in stadions is soms ondeugdelijk. Of getuigen willen niet getuigen. In kleine gemeenschappen met amateurclubs roept iemand op de tribunes iets, waarna hij de bescherming krijgt van de kleine kring.

Het is een lange weg, maar er gebeurt tenminste iets. Tan: ‘De bond wil echt bewegen, dat is cruciaal.’ Bezzai: ‘We willen als KNVB vooral het mooie laten zien. De liefde en passie van het voetbal.’

De Boer drukt zijn stempel op Oranje

Stengs, Boadu, Wijndal, Koopmeiners en Bizot. De laatste vijf debutanten in Oranje zijn spelers van AZ, wat veelzeggend is voor de opleiding in Alkmaar.

Wie weet, speelt Owen Wijndal opnieuw zondag, tegen Bosnië in de Nations League. Hij liet een uitstekende indruk achter in het oefenduel met Spanje. Het plan was de verdedigers die woensdag 90 minuten speelden, zondag op de bank te laten beginnen, maar wie weet is Wijndal de uitzondering. ‘Ik ben fit genoeg om zondag te spelen.’ Bondscoach Frank de Boer: ‘Hij heeft het fantastisch gedaan.’

Bovendien viel de linksbenige verdediger Nathan Aké weg door een blessure. Hij is vervangen door Sven Botman van Lille. De verdediging kan zomaar bestaan uit Dumfries, De Vrij, Blind en ­Wijndal, voor doelman Krul. De Boer opteert voor het traditioneel Nederlandse systeem 4-3-3, al zou het interessant zijn om Oranje met vier middenvelders te laten spelen, omdat Nederland voorin niet overloopt van kwaliteit en op het middenveld juist wel. De Boer, die steeds meer andere ­accenten zet dan voorganger ­Koeman, zou een evenwichtig middenveld kunnen samenstellen met vier mannen in vorm: Klaassen, Van de Beek, Wijnaldum en Frenkie de Jong.

Opvallend is dat De Boer de succesvolle tandem onder Koeman, Wijnaldum als aanvallende middenvelder achter spits Depay, ontmantelde. Depay was tegen Spanje een soort linksbuiten, ­Wijnaldum was de meer defensief ingestelde middenvelder, met Van de Beek als offensieve pion in de middenlinie. ‘Donny heeft al twee keer gescoord’, beargumenteerde De Boer zijn keuze.

Het is spannend in de eindfase van de hoogste categorie in de Nations League. Alleen de nummer 1 plaatst zich voor de finaleronde. Italië ontvangt zondag ­Polen, op de dag van Nederland - Bosnië. Op de slotdag, woensdag, zijn Polen - Nederland en Bosnië - Italië. Polen heeft 7 punten, Italië 6, Nederland 5, Bosnië 2. De finaleronde met vier groepswinnaars is in oktober 2021.

Van belang is ook de wereldranglijst, waarin Nederland minimaal tiende Europese land wil blijven, met Zwitserland en Polen als achtervolgers. Zwitserland verloor woensdag een oefenduel van België en ontvangt in de Nations League Spanje. Op zondag 7 december is de loting voor de kwalificatiegroepen voor het wereldkampioenschap in Qatar. De tien beste Europese landen op de ­wereldranglijst zijn dan groepshoofd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden