Hoe komt het Nederlandse voetbal uit de misère? Deze mannen hebben het antwoord

Het geheim: Cruijff, plus wat moderne gedachten

Het gaat niet goed met het voetbal in Nederland. De Volkskrant zoekt tot het WK voetbal in een wekelijkse serie naar een weg uit de misère.

Oud-international en oud-Ajacied Wim Jonk geeft in Volendam individuele training volgens de leer van Cruijff. Foto Najib Nafid

Ze zijn apostelen van Cruijff. Verspreiders van zijn boodschap, van door hem gedoceerd aanvalsspel. Wim Jonk, Ruben Jongkind en Jasper van Leeuwen pleiten onder meer voor de terugkeer naar de basis, naar de techniek in het voetbal.

Vraag in Volendam aan oud-international Wim Jonk wat hét probleem is van het Nederlandse voetbal en hij antwoordt: 'Basistechniek. En het is te makkelijk geredeneerd om te stellen dat het wel weer goed komt.' Hij ziet positieve signalen: voetbal in kleinere ruimtes bij de jeugd, op aangepaste speelvelden. 'Maar hoe ga je dat trainbaar maken, en wie gaat dat doen?'

Hun bedrijf Cruyff Football rolt de filosofie van de in 2016 overleden maestro uit, nadat zijn volgelingen met ruzie bij Ajax vertrokken. Jongkind, de wetenschapper, destijds schrijver van het hervormingsplan Cruijff bij Ajax: 'Je wilt een bepaald soort voetbal en daarvoor heb je techniek nodig. De straat terugbrengen in het voetbal kan door kleinere ruimtes te benutten, maar ook door met verschillende leeftijden samen te spelen. Geef de jeugd een zak met ballen en kijk wat er gebeurt. Ouderen helpen jongeren en willen zich bewijzen. Zij worden leiders. Jonge gastjes krijgen meer weerstand. De mindset verandert, ook voor de trainer.'

Jonk: 'Diepte voor breedte, is een term uit de filosofie van Cruijff. Bij jeugdwedstrijden zie je kinderen telkens breed of terugspelen. In plaats daarvan dwing je kinderen vooruit te voetballen. Dan moet je een afspeelmogelijkheid hebben of iemand passeren. Dat stimuleer je met creatieve trainingsvormen. Laat ze fouten maken. Vaak hoor je de trainer roepen bij balverlies: 'Speel dan terug.' Dan belemmer je kinderen die op een bepaalde manier durven te voetballen.'

Het probleem en de oplossing

Het probleem: Sinds de dood van Johan Cruijff, bijna twee jaar geleden, is het voetbal zijn spirituele leidsman kwijt.

De oplossing: De leer van Cruijff wordt buiten de profclubs om verspreid door apostelen als Wim Jonk.

Jasper van Leeuwen, voormalig scout bij Ajax: 'In straatvoetbal zit alles. Ruimtes, differentieel leren, andere ballen gebruiken, een andere ondergrond, onvoorspelbaarheid. Kunstgrasvoetbal is de vleesgeworden voorspelbaarheid. Kunstgras heeft ook voordelen, want je weet hoe de bal rolt en je kunt altijd voetballen. Maar op hoe meer manieren je iets leert, hoe makkelijker het gaat. Bijna alle topvoetballers leerden het spel op straat.

'Straatvoetbal maakte de onderbouw bij clubs vroeger overbodig. Technische vorming was geen issue. Onze scouts bij Ajax kwamen vroeger bij elke club twee of drie interessante jongens tegen. Nu moesten ze soms vier weken buffelen voor één goede speler. De vijver is minder gevuld. Dat moeten we compenseren. Johan zei altijd dat de beste trainers bij de jeugd zouden moeten werken.'

Cruijff vroeg zijn volgelingen na de breuk met Ajax om zijn werk voort te zetten. Jonk: 'Johan zei: het stopt hier niet. Johan was ziek, maar voor zijn doen was hij niet ziek. Hij dacht niet: ik ga dood. Stilletjes misschien wel, maar dat liet hij niet merken. Wij hadden een gevoel met elkaar opgebouwd. We wilden samen iets blijven doen.'

Jongkind: 'We weten dat zijn ideeën waardevol zijn voor spelers, trainers, bonden, scholen en organisaties. Wereldwijd. Bij Johan zat alles in zijn hoofd. We willen zijn kennis overdragen, gevoegd bij onze eigen kennis.' Jonk: 'Voor Johan was alles logisch.'

Jongkind: 'De echte Hollandse school zie je bij Manchester City in doorontwikkelde vorm. We zijn bij Pep geweest. Guardiola praat alleen over Johan. Toen we spraken over zijn aanpak en trainingsvormen zei hij: 'Heb je een usb-stick, dan zet ik het er even op.' Weet je hoeveel oefeningen dat waren? Zeven. Dat is de basis. Cruijff, plus gedachten van de moderne tijd. Als je die basisgedachte uitrolt en praktisch maakt voor trainingen, heb je de Hollandse school. In Nederland zijn we daarvan afgeweken. Cruijffiaans denken en de Hollandse school zijn twee verschillende dingen.'

Het Nederlandse voetbal zit in de overlevingsmodus. De gedachte is: we zijn slecht momenteel, laten we de zaken achterin dichttimmeren en overleven. Jonk: 'Wat is verdedigen? Waar verdedig je en hoe? Daarover heb ik vaak met Johan en later met Pep en Frank Rijkaard gesproken. Het gaat niet om het systeem, maar om de principes. Moeten we met zijn allen achterin staan? Dat is niet het voetbal waarvoor wij naar het stadion komen. We willen aantrekkelijk, aanvallend voetbal. Dat moeten we ontleden. Welke principes maken dat voetbal? Diepte voor breedte, de derde man zoeken, ruimte creëren voor één tegen één. In elke training kun je dat soort zaken oefenen.'

Jonk vertelt over Manchester City. Guardiola kan iedereen kopen, maar dan nog. 'Kijk naar verdediger Otamendi, die niet bekend staat als de beste opbouwer. Die gaf onlangs tegen Tottenham drie passes tussendoor, dat wil je niet weten. Daar staan De Bruyne en Silva. Zij creëren ruimte en lopen vrij, tussen de linies. Ze zoeken dan meteen Jesus, Sterling of Sané. Boem, tussendoor, diepte voor breedte. Meteen één tegen één creëren. Zo traint hij ook.' Jongkind: 'Dat zie je totaal niet meer in Nederland. Dat begint in de opleiding.' Jonk: 'Als je dit vanaf je zesde traint...'

Jongkind: 'Wij zien de oplossing aan het begin van de rit. Wij zien nog steeds dat kinderen technische gebreken hebben, zelfs op het hoogste niveau. Sommigen kunnen niet schieten van afstand. Nooit geoefend. Een versnelling, een dribbel, het andere been trainen. Dat hebben we laten liggen in het begin. Het team, het resultaat, is vaak belangrijker geweest dan de ontwikkeling van spelers.'

Jonk: 'Ik vroeg weleens aan spelers: hoe vaak heb je deze week afgewerkt op doel, specifiek als spits? Ik wilde momenten zoeken om de wapens van spelers te trainen.' De behoefte aan kennis is groot, merken ze. Jongkind: 'We zijn ook in gesprek met de KNVB voor samenwerking.'

Van Leeuwen: 'In België is het succes deels te verklaren met de totale reorganisatie van de opleiding. Weet je door wie opleider Bob Browaeys geïnspireerd was? Door Cruijff. De Belgen hebben begin deze eeuw een mix gezocht van de visie van Cruijff met Franse elementen. In hetzelfde jaar heeft Nederland een andere richting gekozen en is nauwelijks nog aanvallend talent doorgebroken. De cursussen moeten beter. De tijd zal leren wat onze rol daarin is.'

Jonk: 'Het is zaak om goede, nieuwe elementen aan cursussen toe te voegen, om op een andere manier te leren denken, door echt naar de inhoud te kijken.'

Meer over