Hoe efficiënt is de jacht op dopinggebruikers?

Uit (anoniem) onderzoek blijkt dat 4 procent van de Nederlanse topsporters gebruikt, toch wordt minder dan 1 procent gepakt. Onderzoeker De Hon: efficiëntie doet er niet zo veel toe in de dopingjacht.

Een renner van Gerolsteiner op weg naar de dopingcontrole.Beeld Klaas Jan van der Weij / Sportst

Goede en ook nog eens een voor de hand liggende vraag in de sportwereld: hoe efficiënt is de jacht op de dopinggebruiker eigenlijk, met de verplichte plasjes na de wedstrijd en de onverwachte bezoekjes aan huis, hotel of trainingskamp? Wetenschappelijk beleidsmedewerker Olivier de Hon (44) van de Dopingautoriteit was ook verbaasd dat de controlerende instituten zich nooit serieus met de beantwoording ervan hebben beziggehouden. Hij heeft er intussen zes jaar onderzoek op zitten - eind vorige week promoveerde hij aan de Universiteit Utrecht.

Zijn verklaring voor het achterwege blijven van de zelfanalyse in de branche: 'Efficiëntie doet er niet zoveel toe. Als een instituut er maar één pakt, is al snel het idee dat er goed werk is geleverd. Maar aan de andere kant: ben je wel goed bezig als je er tien vindt? Is dat veel? Of juist weinig? Daarvoor zijn er helaas te weinig gegevens.' Ondanks het tasten in het duister, dringen zich in zijn proefschrift enkele stellingen op. De Hon reageert en licht toe.

Het werkelijke dopinggebruik ligt hoger dan de officiële cijfers.

'Ja. Controles op basis van de analyses in het laboratorium leveren een resultaat op dat jaarlijks rond één procent schommelt - daarbij zit ook niet opzettelijk gebruik. We hebben vorig jaar zevenhonderd topsporters in Nederland anoniem vragenlijsten laten invullen. Daar kwam 4 procent uit. Het viel mij mee, ik rekende op 10 tot 15. De sporters vonden het resultaat belachelijk hoog.

'Maar in Duitsland werd 39 procent gehaald - het verschil laat zich mogelijk deels verklaren door het meerekenen van medicijngebruik. De internationale atletiekfederatie vergeleek bloedwaarden: 14 procent van de atleten was verdacht. Hoe het ook zij: we moeten beter ons best doen. In Nederland missen we er dus kennelijk zo'n twintig. Het aantal controles gaat volgend jaar omhoog, van 1.700 naar 2.200. Wij hebben de wind mee.'

Dopingcontroles worden nu nog vaak gedaan door vrijwilligers.Beeld epa
Een controleur van de UEFA.Beeld afp

De grote verschillen in aanpak per land maken de sport oneerlijk

'Kijk naar Rusland, met een door de staat gesponsord programma. Zoiets wordt wel lastiger. Russische sporters, en ook hun collega's uit landen als Kazachstan en Oekraïne, gebruikten doses die op de dag van de wedstrijden net niet te traceren waren. Nu zijn er hertesten van de monsters beschikbaar waarmee dat alsnog kan. Er zijn intussen al medailles afgepakt.

'Voor de nummers vier is dat natuurlijk een schrale troost: het moment van euforie is ze ontnomen, de overtreders hebben toch enkele jaren plezier gehad van hun titel. Ik moet wel zeggen dat er sprake is van verbetering.

'In Kenia is bijvoorbeeld onder druk van de IAAF een controlesysteem aan het ontstaan - het kon ook niet anders na sommige opvallende prestaties. Het uiteindelijk doel moet harmonisatie zijn: tegenover een bepaald aantal atleten kun je bijvoorbeeld een vast percentage controles zetten. Maar dat is nog een lange en ingewikkelde weg, dat besef ik ook wel.'

Het systeem zou meer vertrouwen wekken als een aparte autoriteit oordeelt over de te nemen maatregelen.Beeld afp

De sportbonden zijn niet geneigd alles te openbaren.

'Er is een potentieel conflict, ja. De Dopingautoriteit verricht controles in opdracht van de bonden, maar de tuchtcommissies van de bonden bepalen de sancties. Die zijn dus niet volledig onafhankelijk.

'De internationale wielerbond UCI verzamelt al vijftien jaar bloedwaarden. Daar moeten verdachte gegevens tussen zitten, maar die komen niet naar buiten, je zou er het wielrennen maar weer mee besmeuren.

'De sport gedijt ook bij het bestaan van iconen. De UCI heeft bij het aanpakken van Lance Armstrong niet alles uit de kast gehaald.

'Het systeem zou meer vertrouwen wekken als een aparte autoriteit oordeelt over de te nemen maatregelen. Natuurlijk zal er tumult ontstaan als een absolute topper tegen de lamp loopt, maar ik geloof dat je voor het effect niet zo bang hoeft te zijn. Op de lange termijn loont transparantie.'

De lijst met verboden middelen deugt niet.

'Dat is kort door de bocht. Die lijst van het Wereld Anti-doping Agentschap bestaat sinds 2004, die heeft de waarde ervan wel bewezen. Maar de controles kosten intussen wel veel tijd en geld. Het kan efficiënter door meer te differentiëren. Waarom zou je een handboogschutter op epo of anabole steroïden controleren? Je zou kunnen denken aan aparte lijsten voor kracht- of duursporten.

'Ik vind dat er ook veel van de lijst af kan: alcohol, cannabis, pijnstillers. Die werken echt niet prestatieverhogend. Dat zou toch de norm voor de overtreding moeten zijn. Het komt er op neer dat er meer maatwerk nodig is. Focus je op de terreinen waar de problemen zitten.'

Stop maar met die controles buiten competitie

'Nee, niet stoppen. Ik vind wel dat de whereaboutsregeling veel van de sporters vraagt. Voor een periode van drie maanden moet je elk overnachtingsadres doorgeven en daarbij ook nog een uur waarop je beschikbaar bent voor controle.

'Als je zelf schoon bent - en ik ben ervan overtuigd dat de overgrote meerderheid niet gebruikt - is dat nogal wat. Ze zouden het wat makkelijker accepteren als ze weten wat het nou allemaal oplevert. Helpt het? Pak je er meer? Komt dat dan door meer controles of omdat er meer doping gebruikt wordt? Daar is op dit moment dus geen duidelijk antwoord op.'

Conclusie: het anti-dopingbeleid is niet efficiënt

'Tja, lastig, dit. Het wetenschappelijke antwoord is: we weten het niet zo goed. Laat ik het zo formuleren: er is ruimte voor verbetering.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden