Hoe de Noren hun troon in het olympisch medailleklassement heroverden

Acht Winterspelen geleden won Noorwegen geen enkele gouden medaille. Nu leiden ze het medailleklassement weer. Niet een berg geld, maar wetenschap en bescheidenheid maken het verschil.

De Noorse langlauf dames tijdens de medailleceremonie. Zij wonnen samen goud op de 4x5km estafette. Beeld epa

Een 66 jaar oude voorpagina van de Verdens Gang, het grote Noorse dagblad, werd vorige week vrijdag opnieuw gepubliceerd. Het betrof de krant van 19 februari 1952, toen Oslo in de ban was van de Winterspelen in eigen land en in één dag de recordscore van drie gouden en twee zilveren medailles was behaald. Het waren de tijden van schaatslegende Hjalmar Andersen.

Dat Noorse eendagsrecord bleef staan tot vorige week donderdag, toen skiër Aksel Lund Svindal goud veroverde op de afdaling van Jeongseon. Hij was het gezicht van de Noorse ploeg die op die dag liefst zes medailles veroverde: drie goud, twee zilver en één brons. Het brons dat het verschil met 1952 maakte kwam voor rekening van Marit Bjørgen, de 37-jarige langlaufster die de succesvolste olympische wintersportster aller tijden is (7 goud, 13 medailles).

Nieuwe lente

Noorwegen is het heersende land bij de Winterspelen van Pyeongchang, met 11 gouden medailles en een totaal van 29 plakken de aanvoerder van de medaillespiegel. Een nieuwe lente is aangebroken, is de gedachte in Noorwegen (5,3 miljoen inwoners). De ijstijd, met drie of minder gouden medailles, dateert van de jaren tachtig. Het eens zo machtige sportland van sneeuw en ijs zakte weg in de ranglijsten. De Winterspelen van Calgary (1988) waren het dieptepunt. Niet eenmaal goud.

De hatelijke nul schiep nieuwe motivatie in Noorse sportkringen. Met de Winterspelen van Lillehammer (1994) in het verschiet werd gewerkt aan een prestatieplan. Naast het kantoor van het Noors olympisch comité verschenen de burelen van Olympiatoppen, het nieuwe topsportbedrijf. De aanpak, een noviteit in de wereld, had direct succes. De Winterspelen van Albertville (1992) waren goed voor negenmaal goud (20 medailles). Twee jaar later gingen alle vlaggen uit voor tien gouden plakken (26 totaal) van Noorwegen.

Olympiatoppen was zo'n succes dat het internationaal aandacht trok. Joop Alberda, de in 1997 aangestelde technisch directeur van NOCNSF, ging na zijn aanstelling voor een snuffelreis naar Oslo. 'Olympiatoppen was een concentratie van kennis. Coaches en wetenschappers werkten daar samen als onderdelen fysiologisch vergelijkbaar waren. De 2 kilometer roeien vraagt bijvoorbeeld dezelfde kennis als 5 kilometer schaatsen. Het is allebei een zes minuten durende inspanning. Die componenten werden met elkaar verbonden.'

Alberda noemt het nog steeds bestaande Olympiatoppen 'het conservatorium van de sport', maar door de wetenschappelijke input ook de 'universiteit van sport'. De gebouwen hebben een gezamenlijke gevel. 'En het maakte veel indruk door de functionaliteit. De Noren hadden de franje weggeknipt. Borstklopperij is ze daar vreemd', aldus Alberda.

Johannes Klaebo viert de gouden race van het Noorse estafetteteam op de 4x10km. Beeld ap

Cultuur

De Noren hebben in Pyeongchang in zes sporten medailles gepakt. 'Dat is een van de zaken waarmee Noorwegen een slimme keuze heeft gemaakt', zegt ex-skiër Gijsbregt Brouwer, die in de jaren negentig trachtte als een Noor te langlaufen en voor acht maanden naar Noorwegen verhuisde. 'Ze waren al goed in schaatsen en langlaufen, maar ze hebben het verbreed. Naar biatlon, naar de alpinenummers, het skispringen. Olympiatoppen is een bedrijf, met zeer wetenschappelijke ondersteuning. Het levert.'

Brouwer, meervoudig Nederlands kampioen, maakte de basis van de sport mee in Noorwegen. Die ligt net als in Nederland in de vereniging. Breedtesport is er heilig. Er bestaat een regel dat tot 14 jaar niet aan competitie wordt gedaan. Het is, tot die leeftijd, spelen, niet duelleren om het echie.

Brouwer: 'Ik trainde bij een van de vier, vijf eliteclubs die het land kent. Er waren olympische kampioenen bij, met wie je dinsdag, donderdag en zaterdag op de ski's stond. Maar je moest oppassen dat je niet door een 17-jarig broekie voorbij werd geskied. Jongens, de inspiratie die daarvan uitgaat. Die was echt bijzonder.'

Na de langlaufvereniging (Noorwegen telt er 12.178) is er het nationale team. Brouwer: 'Er is een enorme cultuur om daar bij te willen horen. Op dat hoogste olympische niveau meedoen, daar is de hele maatschappij van doordrenkt.'

Jostein Overvik, die als verslaggever elf Olympische Spelen versloeg voor Verdens Gang: 'Je wilt daar niet buiten vallen. Petter Northug, onze langlaufvedette, heeft het met een commerciële ploeg in zijn eentje geprobeerd. Hij is buiten de olympische ploeg gevallen. Niet gekwalificeerd.'

Lorentzen draagt de Noorse vlag door de Gangneung Olympic Oval na het winnen van goud op de 500 meter. Beeld afp

kop

Het collectief is het geheim van Noorwegen. In de skiwereld werd vorige week hoog opgegeven van de samenwerking van de drie Noorse toppers: Aksel Lund Svindal, Kjetil Jansrud en Aleksander Aamodt Kilde. The New York Times schreef een stuk over het kleine team (negen man) met het grootse resultaat. Het is gelijkheid, bescheidenheid en broederschap. 'Je hoeft geen hufter te zijn om een goede atleet te wezen', zei Jansrud, de nummer twee van de olympische afdaling (achter Svindal).

De mannen leven soms met drie in één kamer, met weinig luxe. Ze hebben nauwelijks beweegruimte. Bedden worden soms gedeeld. Wereldster Svindal lijkt er geen moeite mee te hebben. Ook hij is bescheiden. Hij is een waardige kampioen, een Obama waar de sport soms vol zit met Trumps, volgens waarnemer-op-afstand Joop Alberda.

Medailles naar aantal inwoners van de beste 5 landen

Noorwegen
29 medailles: 1 per 183 duizend

Nederland
14 medailles: 1 per 1,2 miljoen

Canada
19 medailles: 1 per 1,9 miljoen

Duitsland
23 medailles: 1 per 3,6 miljoen

Frankrijk
13 medailles: 1 per 5,1 miljoen

Geen grootverdieners

Noorwegen, qua inkomen per hoofd het vierde rijkste land ter wereld, heeft zijn positie aan de top niet veroverd door geld te pompen. Het budget van Olympiatoppen was in 2016, het jaar van de tegenvallende Zomerspelen (0 goud, 0 zilver en 4 brons) 17,8 miljoen euro. Met Liechtenstein en Oostenrijk is Noorwegen wel het enige land dat meer geld steekt in de wintersporten dan in de zomersporten.

Grootverdieners bestaan nauwelijks in de Noorse topsport. Svindal is er een van. Maar Håvard Lorentzen, de olympisch schaatskampioen op de 500 meter, moest het dit seizoen met 20 duizend euro per jaar doen. Echt grote sponsors in het Noorse schaatsen ontbreken. Rijders betaalden het afgelopen jaar zelf een bijdrage voor hun trainingskampen. Het Noors olympisch comité sprong links en rechts wat bij.

De gedachte dat Noorwegen met al zijn successen - Lillehammer 1994 bracht een ware ommekeer - weer de Winterspelen zou willen binnenhalen, is gezien die zuinigheid verre van logisch. De kandidatuur van Oslo voor de Spelen van 2022 werd ingetrokken, omdat de regering niet mee wilde in de geldsmijterij waarvoor de Spelen wereldwijd worden gehouden. Verslaggever Overvik van VG: 'De Noren houden enorm van de Olympische Spelen. Maar ze haten het IOC.'


Vier succesvolle Noren

Marit Bjørgen (37) - Langlaufen

Goud, zilver en brons

Met dertien olympische medailles heeft Marit Bjørgen haar legendarische landgenoot Einar Bjørndalen geëvenaard als succesvolste winterolympiër. Ze heeft nog twee kansen om de biatleet te passeren. Bjørgen is in 2016 teruggekeerd van moederschapsverlof. Haar bijnaam is de IJzeren Dame. Ze werd in 2011 sportvrouw van het jaar van wereldsportpersorganisatie AIPS. In Noorwegen ontving zij de prestigieuze Peer Gynt, voor haar bijdrage aan 's lands reputatie.

Marit Bjørgen. Beeld getty

Aksel Lund Svindal (35) - Alpineskiën

Goud afdaling

De meest begeerde medaille van de Winterspelen is die van de afdaling bij de mannen. Nooit kreeg een Noor die om de nek gehangen, tot vorige week donderdag. Svindal werd de held van zijn land door een olympische leemte te vullen. Na een revalidatie van een half jaar kreeg hij deze winter zijn kapotte knie weer in orde en paste zijn formidabele techniek toe. Zijn landgenoot Kjetil Jansrud werd tweede. Noorwegen zal Svindal tot sportman van het jaar benoemen. Dat was hij ook in 2008.

Aksel Lund Svindal. Beeld getty

Håvard Lorentzen (25) - Schaatsen

Goud 500 meter

Het joch uit Bergen, de natste plaats van Europa, ontwikkelde zich op een buitenbaan tot een gretige schaatser. De Noor veranderde met de hulp van oud-wereldrecordhouder Jeremy Wotherspoon van een stayer in een sprinter. Vorig jaar werd hij vicewereldkampioen op de sprint, achter de Nederlander Kai Verbij. Op de 500 meter van Gangneung reed hij de beste race van zijn leven. Twintig jaar na Ådne Søndrål heeft Noorwegen weer een groot schaatskampioen.

Håvard Lorentzen. Beeld epa

Johannes Klaebo (21) - Langlaufen

Goud sprint klassieke stijl

Klaebo greep als jongste Noor uit de geschiedenis het olympisch goud op de sprint. Het werd in zijn land als een sensatie gezien. Zijn bijnaam is de Komeet. Hij werd als tweejarig kind al op de lange latten gezet. Zo wordt door de jeugd in de winter de weg naar de schoolbus afgelegd. De training werd gedaan door zijn grootvader, Kare Hoesflot. Die staat nog steeds zijn kleinzoon terzijde. Klaebo wordt gesponsord door de energiedrank Red Bull en geldt als een jeugdidool in zijn land.

Johannes Klaebo. Beeld epa

De mooiste verhalen over de Olympische Winterspelen

Lees de mooiste verhalen over de Olympische Spelen, verzameld op één pagina.

Coaches raadden Lorentzen sprinten af, nu is hij olympisch kampioen.

Lorentzen wint 500 meter; na 20 jaar weer olympisch schaatsgoud voor Noorwegen.

Beetje saai dat Nederland zoveel schaatsmedailles wint? Het kan erger: deze landen zijn nog dominanter in een sport.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden