TerugblikZandvoort

Hoe de Formule 1 Zandvoort weer in de armen sloot

De hoogste bazen van de Formule 1 kenden het circuit niet eens. Nederland geloofde er niet in. Toch had dit weekeinde in Zandvoort voor het eerst in 35 jaar een Grote Prijs verreden moeten worden. Tot Covid-19 het huzarenstukje verstoorde. Een terugblik op een ijzersterke lobby.

Max Verstappen rijdt op 4 maart in een Formule 1-auto van Red Bull uit 2012 het eerste officiële rondje over het vernieuwde circuit van Zandvoort.Beeld Freek van den Bergh

November 2015
Dagdromen

Er klinkt vooral hoongelach als de Zandvoortse VVD-fractie op 4 november 2015 oppert de Formule 1 terug te halen naar de badplaats. Haalde F1-baas Bernie Ecclestone het circuit in 1985 niet hoogstpersoonlijk van de  kalender? ‘Zandvoort, wat moeten we daar? Stoffige bende. Gaan we nooit meer naartoe’, zei hij destijds.

Andersom was Zandvoort klaar met de Formule 1. De race werd almaar duurder, terwijl het aantal toeschouwers terugliep. Toen Ecclestone in 1982 de toegangsprijs omhoog schroefde, nam het aantal toeschouwers met de helft af.

Sinds die tijd is het autosportcircus groter en duurder geworden, terwijl Zandvoort verder is afgetakeld. Circuiteigenaar Hans Ernst houdt de baan meer dan een kwart eeuw overeind, geen durfinvesteerder brandt zich eraan. Begin 2016 verkoopt Ernst het circuit aan Bernhard van Oranje, in wie hij de man zag die zijn droom zou verwezenlijken: de terugkeer van de Formule 1 in de duinen. 

Hoewel Bernhard in het openbaar niet speculeert over die mogelijkheid, zoekt hij meteen contact met Ecclestone. De Brit staat er niet direct afwijzend tegenover, maar blijkt later bezig te zijn zijn bedrijf te verkopen. 

Mei 2016  
Verstappen-virus

Het terughalen van de GP naar Nederland gaat pas leven als Max Verstappen instapt bij Red Bull. In zijn debuutrace voor het topteam wint hij op 15 mei op het circuit van Barcelona als eerste Nederlander een Formule 1-race.

Toevallig staan een week later de eerste ‘racedagen’ van zijn sponsor Jumbo in Zandvoort op het programma. Meer dan 100 duizend Nederlanders trekken naar het circuit. Het maakt het idee van een rentree van Zandvoort voor het eerst tastbaar voor eventuele geldschieters, Bernhard en de Formule 1. Prins Bernhard treedt niet op de voorgrond. Hij weet dat het wachten op het juiste moment essentieel is bij zo'n megaproject. Dat moment is er nog niet. 

September 2016
Frisse wind

Eind 2016 neemt het mediabedrijf Liberty Media voor 7 miljard euro de Formule 1 over van Ecclestone. De Amerikanen kiezen voor een andere koers. Om de sport toekomstbestendig te maken, komt er meer nadruk op circuits met veel historie en minder op het grote geld. 

Het afscheid van Ecclestone, in januari, ziet prins Bernhard als een startschot. In maart 2017 huurt het circuit samen met de gemeente het onderzoeksbureau Decisio in om de haalbaarheid van de rentree te onderzoeken. Ondertussen wordt het circuit opgepoetst: nieuw asfalt en een eigentijds logo.

Ook komt de lobby op gang. De gemeentesecretaris van Zandvoort nodigt Erik Gerritsen, de hoogste ambtenaar op het sportministerie, uit om de Verstappen-dagen op het circuit te bezoeken plus een ‘hapje eten’. De ambtenaar reageert lauw op de uitnodiging. Hij bereidt de gemeente alvast voor op wat minister Bruins van Sport anderhalf jaar later formeel zal schrijven aan het circuit; er zal geen euro aan overheidsgeld in het evenement worden gestoken.

November 2017
Campagne begint

In een zaal op het circuit treedt Bernhard naar buiten met de presentatie van het haalbaarheidsonderzoek. De uitkomst: de Formule 1 is mogelijk. Maar wie de tachtig pagina’s doorbladert, ziet vooral veel mitsen en maren. Grote vraag: wie gaat in hemelsnaam de tientallen miljoenen euro’s ophoesten? In het beste geval speelt de organisatie quitte, aldus de onderzoekers.

‘Natuurlijk, er zijn een heleboel redenen dit niet te doen’, zegt Bernhard na de presentatie. ‘Ik kijk alleen liever naar redenen dit wel te doen.’ Na de presentatie wordt het sportmarketingbureau SportVibes benaderd om het evenement op te zetten, en dat vervolgens zo goed mogelijk te verkopen op het hoofdkantoor van de Formule 1 in Londen.

SportVibes-directeur Imre van Leeuwen begint vol goede moed aan zijn grootste project ooit. ‘Want met een pessimistische insteek en zonder doorzettingsvermogen krijg je dit soort projecten niet gerealiseerd. Met realisme, een goed team en een plan wel’, zegt hij.

Max Verstappen op het circuit van Zandvoort.Beeld Freek van den Bergh

Mei 2018
Charmeoffensief

Commercieel directeur Sean Bratches van Liberty Media  meldt de Formule 1 ‘hot’ is nu Ecclestone van het toneel is. De Amerikaan beweert dat veertig promotors al een balletje bij hem hebben opgegooid. Een nieuwe race moet echt iets moet toevoegen aan de kalender, klinkt het.

Zover is Zandvoort niet. Sterker, officieel is het circuit niet eens goedgekeurd voor Formule 1-races. Er zijn bovendien grote twijfels over de bereikbaarheid. Het circuit ziet het als te overwinnen hobbels.

De eerste gesprekken in Londen worden gevoerd. Commercieel directeur Bratches wordt door de Nederlandse delegatie getrakteerd op groot presentatiebord met daarop alle voordelen van Zandvoort. Hij geeft toe: hij kende het circuit niet.

De delegatie doet voornamelijk zaken met de ervaren jurist Chloe Targett-Adams, de spil van Liberty Media als het gaat om relaties met promotors en contracten. Ook zij wordt uitgenodigd om de Racedagen te bezoeken. In mei komen opnieuw meer dan 100 duizend Verstappen-fans naar Zandvoort. De zon straalt en het evenement verloopt rimpelloos.

SportVibes-directeur Van Leeuwen haalt Targett-Adams zondag 20 mei op van Schiphol en brengt haar met een helikopter naar het circuit. ‘Ze had vier uur de tijd en het was een schitterende dag. Zij zag met eigen ogen de unieke ligging van het circuit en ze voelde de energie achter het bid.’

September 2018
Onderhandelen

Formule 1-racedirecteur Charlie Whiting inspecteert begin september het circuit. Het gaat met name om de veiligheid; kan het circuit in huidige staat nog wel op de Formule 1-kalender? En zo niet, wat moet er dan allemaal worden verbouwd en hoe duur zal dat worden?

Whiting komt snel met zijn oordeel: er hoeft wat hem betreft weinig te gebeuren. Hij was enthousiast over het ‘old school’-karakter en het circuit kan volgens hem met een paar ingrepen F1-waardig worden gemaakt. Hij doet ter plekke een paar voorstellen, zoals een vangrail langs de snelle, laatste bocht. 

Dankzij het positieve oordeel van Whiting kunnen de onderhandelingen serieuzer worden. SportVibes-directeur Imre van Leeuwen, Zandvoort-directeur Robert van Overdijk, Bernhard en zijn zakenpartner Menno de Jong zijn dan al een paar keer naar Londen afgereisd. Om de slagingskans van het project te vergroten is ook evenementenbureau TIG Sports aangesloten.

‘Wij hebben met FOM en vooral met onszelf afgesproken de onderhandelingen niet via de media te voeren, maar honderd procent achter de schermen’, zegt Van Leeuwen. ‘De FOM had ons één A4tje gegeven met de samenvatting van de rechten en plichten op 1 A4tje. Dit document hebben we gedurende het proces op tafel gehouden en aangepast op basis van de gesprekken. We zijn altijd heel reëel en open geweest in zaken die voor ons belangrijk waren.’

De Nederlanders zetten hoog in. Het streven is om in 2020 een race te organiseren. Van Leeuwen: ‘We hebben het ons niet makkelijk gemaakt, maar we voelden aan alles dat we het momentum moesten gebruiken om tot een samenwerking te komen’.

November 2018
Blufpoker

De voorpagina van De Telegraaf meldt op 2 november: ‘Formule 1 kiest voor Zandvoort’. Een aantal weken eerder is er een brief ontvangen van de F1 met daarin een aantal zaken waaraan voldaan moet worden om het evenement mogelijk te maken.

In de praktijk wordt er volop onderhandeld, zegt Van Leeuwen. Er wordt soms flink gepokerd aan tafel. Zo speelt de Formule 1 in de gesprekken handig in op de geruchten over races die wel of niet van de kalender verdwijnen, zoals de GP van Spanje. Als Zandvoort snel een handtekening zet, kan het die plek overnemen. De repliek van Zandvoort: verwacht dan niet dat de race met overheidsgeld gefinancierd zal worden, zoals in andere landen.

De onderhandelaars stellen  voor dat de Formule 1 de rechten voor de Nederlandse markt afstaat. Het zou een unieke knieval zijn, want de Formule 1 heeft op de circuits het liefst alles in eigen hand. Maar Zandvoort heeft iets nodig om interessant te worden voor grote geldschieters.

Het leidt tot lange gesprekken in Londen. En twijfel in Zandvoort. Van Leeuwen: ‘Je weet dat er achter de schermen krachten spelen waar je geen invloed op en inzicht in hebt. In combinatie met wat er allemaal werd geschreven in de media over circuits, zoals Barcelona, maakt dat je wel eens twijfelt aan je eigen waarneming en inschatting.’

December 2018
Deal

Na weken van intensieve onderhandelingen bereiken Zandvoort en de Formule 1 op 11 december in Londen een voorlopig akkoord. Imre van Leeuwen noemt het een ‘onwerkelijke’ dag, die op Schiphol wordt afgesloten met een drankje en later die week wordt gevierd met een diner in Amsterdam. 

Met het akkoord over de race is de grootste stap naar de terugkeer van de GP gezet. Er moet alleen nog een contract tot in detail op papier worden gezet, in meerdere boekwerken. Plus, het belangrijkste: de begroting - in het eerste jaar zo’n 50 miljoen euro - moet rond. Voor en achter de schermen wordt op alle mogelijke manieren benadrukt dat Zandvoort de eerste en enige keus is van de Formule 1. Het TT circuit in Assen is namelijk ook geïnteresseerd in de F1, en dat kan potentiële sponsoren doen twijfelen.

De groep vindt gehoor, want begin maart verstuurt de Nederlandse Sportraad een oproep om het bid van Zandvoort te steunen. Het adviesorgaan staat onder leiding van oud-raadslid namens de VVD in Zandvoort Michael van Praag, wat de nodige vraagtekens oproept over de onafhankelijkheid van de raad. Vooral in Assen.

Verder gaat er exact een week na de voorlopige deal nog een brief van circuitdirecteur Robert van Overdijk naar sportminister Bruins met de vraag of de overheid nog eens naar geldpotjes kan kijken, nu de toezegging binnen is. Hij vraagt om 7 miljoen euro per jaar. Anders bestaat het risico dat de Formule 1 uitwijkt ‘naar andere Europese landen of zelfs naar een ander continent’, schrijft Van Overdijk.

In de maanden daarna blijft het stil. In februari beantwoordt Bruins het verzoek van Zandvoort met een ‘nee’. Kort daarna lekt een vertrouwelijke brief van Formule 1-baas Chase Carey uit. Daarin staat dat Zandvoort de begroting vóór 31 maart rond moet hebben en de handtekening moet zijn gezet, anders gaat het feest niet door.

Het lekken van de toezeggingsbrief heeft geen invloed gehad op het onderhandelingsproces, zegt Imre van Leeuwen. ‘Enige vervelende was dat er een datum instond. Dat werd in de media uitgelegd dat we voor die tijd een handtekening gezet zouden moeten hebben. Maar de FOM wist als geen ander de feiten, welke feedback ze hebben gegeven aan andere circuits en daarnaast zijn ze wel gewend aan een flinke hoeveelheid media-aandacht. Ze weten hier goed mee om te gaan.’

Volgens oud-coureur Jan Lammers, die is aangesteld als sportief directeur van de race, is het allemaal een storm in een glas water. Als de brief uitlekt, is hij inhoudelijk achterhaald en zijn de zes partners die de race mogelijk maken al aan boord: Pon, Jumbo, Talpa, CM.com, VolkerWessels en Heineken. De race kan dan als één van de weinige GP’s ter wereld zonder financiële overheidssteun gerealiseerd worden.

Mei 2019
Feestje op Zandvoort

Een dag na de GP van Spanje, in de avond van 13 mei, wordt via een uitnodiging voor een persconferentie duidelijk wat al maanden in de lucht hangt: de Formule 1 keert terug naar Nederland. Voor zeker drie jaar. Een dag later praat Formule 1-baas Carey enthousiast over ‘Zaendervoort’. Met een zwarte stift zet hij zijn handtekening op een bord naast die van Jan Lammers. Carey is voor het eerst in de badplaats.

De ondertekening is de afsluiting van een fase die Van Leeuwen ‘pittig’ noemt, omdat er in sneltreinvaart financiële zekerheden moeten worden binnengehaald. Van Leeuwen: ‘De afspraken maken met de FOM is één. De afspraken kunnen nakomen is een tweede en daar hebben we minstens net zoveel tijd aan moeten besteden.

‘Tijdens de contractinvullingsfase wordt er op detailniveau ingezoomd op alle afspraken en raken er ook bij de FOM meer mensen bij betrokken. Dit proces is in een recordtijd doorlopen, maar uiteindelijk gaat het toch om het zetten van de handtekeningen en het hard maken van de benodigde garanties. Wij hebben het hele proces in een jaar doorlopen, waarbij minimaal twee jaar, maar vaker drie jaar gebruikelijk is.’

Maart 2020
Voor niets?

Max Verstappen wijdt woensdag 4 maart in een Red Bull uit 2012 het vernieuwde circuit in, dat in de wintermaanden in sneltreinvaart Formule 1-klaar is gemaakt. Krap een week eerder is het eerste coronageval in Nederland geregistreerd. Tien dagen later wordt de GP van Australië in Melbourne afgelast vanwege het virus en 19 maart gaat er officieel een streep door de Nederlandse GP.  

De Formule 1 hoopt het seizoen begin juli alsnog af te trappen in Oostenrijk en overige Europese races in juli en augustus af te werken. Inhalen van de GP in Zandvoort is in die periode uitgesloten, omdat evenementen in Nederland tot zeker 1 september zijn verboden. 

De Zandvoortse organisatie heeft nog ‘geen concrete vraag’ gekregen vanuit Londen voor bijvoorbeeld een race zonder fans, zegt sportief directeur Jan Lammers. ‘Ze staan voor moeilijke vraagstukken. Zonder publiek is het eigenlijk geen race meer van de promotor, maar van de FOM. De kosten moeten ze dan zelf betalen. Het zal dan in ieder geval niet de race worden zoals we het in ons hoofd hadden. De comeback duurt wat langer dan we hadden gedacht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden