Hoe de basis van een olympische titel werd gelegd op een vervloekte bergtop

De nationale hockeyploeg werd in de aanloop naar de Spelen van Londen onaangekondigd blootgesteld aan een loodzware, driedaagse militaire training bij Alicante. Het was eens maar nooit weer, vertelt aanvoerder Maartje Paumen in haar biografie 'Altijd tot het uiterste'. Een voorpublicatie.

Januari 2012. De nationale hockeyselectie beklimt een berg bij Alicante bij wijze van teambuilding.

1. Een militaire oefening

In januari 2012 hadden we onze tasjes gepakt voor een bezoek aan Londen. Althans, zo is het de groep verteld. We gaan naar het olympisch dorp, alvast het stadion bezoeken waar het over acht maanden moet gaan gebeuren. We hoefden bijna niks mee te nemen, setje sportkleding en wat normale kleding voor drie leuke dagen. Sticks hoefden niet mee, we gaan niet hockeyen. Dit is een teamuitje. Op het vliegveld zagen we al dat er geen vlucht naar Londen ging. Vonden we al vreemd.

Toen kregen we drie minuten om familie en partners in te lichten dat we drie dagen geen telefoon zouden hebben en dus onbereikbaar waren. Bij Naomi van As stonden de tranen al in haar ogen. Ze had haar vriend al een tijd niet gezien en nu kon ze niet eens met hem bellen of appen. Daarna kregen we te horen dat we naar Alicante vlogen, daar zouden we verdere instructies ontvangen. We keken elkaar aan en vroegen ons hardop af wat we daar in vredesnaam gingen doen.

In Alicante stapten we in een bus, de telefoons waren inmiddels ingeleverd. We reden de bergen in en een onheilspellend gevoel drong zich op: dit gaat zwaar worden. Drie militairen in uniform stonden ons op te wachten. Een paar meiden die het jaar daarvoor bij Jong Oranje speelden, herkenden hen meteen. 'Met die gasten hebben we een dag op de kazerne getraind.' Het was een team van de landmacht onder leiding van oud-militair Francesco Wessels, die als prestatiemanager bij sportkoepel NOCNSF werkte. Toen sloeg de stress flink toe.

We verlieten de bus en moesten binnen een minuut op lijn staan, van groot naar klein. Voor iedereen lag een uniform klaar, je kreeg vijf minuten om je in dat pak te hijsen en weer klaar te staan. Als je niet op tijd was of je houding deugde niet volgens die militairen moest alles opnieuw. Het was drillen tot het uiterste, vanaf het eerste moment. Moesten we op handen en voeten klaarstaan en opdrukken. Vijf uur lang liepen we die berg omhoog, we hadden vijf zakken met tien liter water die je om de beurt moest dragen.

CV

19-09-1985 Geleen
2004-2017 11x kampioen met Den Bosch en 10x Europa Cup
2008-2017 9x topscorer hoofdklasse.
Nederlands team: 195 doelpunten in 235 interlands.
Olympisch kampioen: 2008 (Beijing), Londen (2012), zilveren medaille Rio 2016.
Wereldkampioen: 2006 Madrid, 2014 Den Haag, 2010 zilver Rosario
Europees kampioen: 2005 Dublin, 2009 Amsterdam, 2011 Mönchengladbach, 2007 zilver Manchester, 2013 brons Boom, 2015 zilver Londen
Champions Trophy: 4x winnaar
Beste hockeyster ter wereld: in 2011 en 2012

Schaamte

We hadden een nummer op het pak staan en moesten ervoor zorgen dat we ook nog in de juiste volgorde liepen. Zo voelde het ook, ik was een nummer. Niet nummer 17, waarmee ik speelde in het Nederlandse team. Ik was nummer 8, omdat het een pak in mijn maat was. Nummer 8 had na vijf uur eindelijk pauze, met al die andere nummers.

Iedereen moest naar het toilet, sta je daar met 25 vrouwen in de bergen. Hup, je pak uittrekken en dan ergens in de bosjes je behoefte doen. De helft van die meiden was ongesteld. Eva de Goede had meteen over haar pak gepist. De zon scheen, het was snel weer droog. Maar je moest er wel drie dagen in lopen. In die omstandigheden was je snel de schaamte voorbij.

Na die sanitaire stop moesten we een test doen. Zo snel mogelijk naar de top van die berg rennen, inclusief bagage en binnen 12 minuten. Alleen de geblesseerde speelsters hoefden niet mee te doen. Ook nu mocht de onderlinge afstand niet groter zijn dan een meter. We kwamen aan, helemaal kapot. En natuurlijk zaten we boven de 12 minuten, volgens die militairen dan. We hadden gerend voor ons leven, 12.36, fuck you man! Ik geloof er nog steeds niks van.

De technische staf mocht niet met ons praten, alleen observeren. Het versterkte de afkeer van hen. Lekker zeg, jullie worden nog net niet in een lift naar boven gebracht. Wij worden afgemat zonder steun van jullie. Dus deden we die challenge opnieuw. Weer keihard die berg op, zakken met water mee en de onderlinge afstand niet meer dan een meter. Was onze tijd 11 minuten en nog wat. We keken elkaar aan en wisten: dit kan niet. We zijn genaaid. De eerste keer waren we voor ons gevoel sneller dan bij de herkansing. Toch was de ontlading intens, we hadden het gered.

Het laatste deel bestond uit rotsblokken, tot aan de top. Een paar meiden in de selectie hadden last van hoogtevrees, het was de volgende uitdaging. Ik heb er ook last van, maar dit lukte nog wel. Willemijn Bos trok het echt niet. Met drie, vier speelsters hebben we haar zo ongeveer naar boven getild. Ze mocht vooral niet om zich heen kijken, dan zou ze hysterisch worden. Uiteindelijk hebben we de top gehaald. Die foto staat nog bij mij in de kast.

De militairen waarschuwden dat we 's nachts verder zouden gaan. Ik weet nog dat Marloes Keetels als debutant in die groep tegen een gearriveerde speelster als Naomi van As moest aankruipen. Ze dacht: fuck, ik lig hier lepeltje-lepeltje met 'Bami'. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was.

Beest van een meid

Je zag elkaar op zijn allerzwakst, dat was zo confronterend. Enkele speelsters hebben heel diep gezeten, Marilyn Agliotti kwam vanuit de hitte in Zuid-Afrika naar het koude Alicante. Ze kwam zichzelf hard tegen en heeft een tijdje nodig gehad om te herstellen. Het is leerzaam, maar ook heftig om jezelf zwak en kwetsbaar te zien.

Bij anderen was ik verbaasd over hun wilskracht. Vooral Naomi van As heeft me verrast. Ik geef eerlijk toe dat ik haar in de beginjaren als een prinses zag, een diva. Ik liet me toch leiden door de Naomi buiten het veld. Met haar hartsvriendin Ellen Hoog is ze veel bezig met mode en fotoshoots. Ze staan heel anders in het leven dan ik. Maar Bami liet in Alicante een andere kant van zichzelf zien.

Die meid was echt een beest. Bami leek die stenen wel twintig meter verderop te smijten, verzaakte nooit en bleef maar rennen. Ik weet nog dat een pannekoek op de grond was gevallen. Naomi heeft normaal gesproken een enorme smetvrees en wast constant haar handen. Nu vrat ze die pannekoek zo van de grond. Ze had zo'n honger dat ze een grens overschreed. Het heeft onze band heel hecht gemaakt. We kregen veel respect voor elkaar en vormden als aanvoerder en vicecaptain ook een team. Dat hadden we al eens uitgesproken, maar nu voelde het ook zo.

In de halve finale van de Spelen in Londen moesten we een barrière overwinnen. Bij een 2-1-achterstand tegen Nieuw-Zeeland keken Bami en ik elkaar diep in de ogen en één woord was genoeg. In een kringetje met de andere speelsters hebben we ook nog een keer 'Alicante' geroepen. Ik zei: 'Dit is minder zwaar dan tien keer die berg op in Alicante. We gaan dit fixen.'

De emoties waren zo intens. De basis voor de olympische titel is gelegd in Alicante. We zagen elkaar op een andere manier, broos en breekbaar. Je werd teruggeworpen op een dierlijk instinct. Alicante werd een begrip, een soort merknaam.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Londen 2012. Maartje Paumen (midden) schreeuwt het uit nadat Nederland zich via shoot-outs tegen Nieuw-Zeeland heeft geplaatst voor de olympisch finale. Beeld Klaas Jan van der Weij

2. We gaan niet meer terug

Het kamp was ook eens maar nooit weer. Ik zal niet zeggen dat Alicante een trauma was voor sommige speelsters, maar het had ook een negatieve lading gekregen. Toen een van die mariniers me een keer belde, kreeg ik meteen kippevel. Die stem ging dwars door me heen. Ik was ineens weer nummer 8, het beest in een soldatenpak dat van de grond moest vreten.

Voor het WK in 2014 zag ik Francesco Wessels opnieuw op Papendal. We hadden een zware training gedraaid en bondscoach Max Caldas zei: 'Paumen, meld je bij Francesco, hij wil iets met je bespreken'.

Ik dacht: fuck you, dit gaan we niet nog een keer doen. Het zat bij sommige speelsters diep. De stage in 2012 heeft ons alles gebracht voor de Spelen van Londen, een tweede keer zou mensen kapot kunnen maken. Francesco gaf me een brief en zei dat ik de rest met het team moest uitzoeken. Ik las dat we komende nacht stand-by moesten zijn. De militairen kwamen ons ophalen en we gingen weer aan de slag.

Ik verzamelde alle meiden en las de brief voor. Enkele speelsters begonnen meteen te steigeren, ze wilden niet nog eens tot op het bot worden afgemaakt. Het was drie weken voor het WK, de eerste reactie was onze tassen in te pakken en naar huis te gaan. Maar vluchten kon niet. Voor het WK lag ik met Kim Lammers op de kamer. 'Ik ben te oud voor deze spelletjes', zei ze.

'Ik hoef op deze wijze niet te worden gemotiveerd voor mijn laatste toernooi. Ik heb al pijntjes, ik moet normaal kunnen slapen en niet midden in de nacht uit mijn bed worden gehaald'. Toch gebeurde het. Moesten we weer die fucking overall aan en achter die militair aan joggen. We waren weer buiten de tijd en moesten terug naar de kamer.

In dat half uur voor de herkansing van die eerste test zaten we opnieuw bij elkaar. We spraken een codewoord af als een van de speelsters niet meer verder kon of wilde. Als het woord 'leeuwtje' werd uitgesproken, zou iedereen haar waterfles op de grond gooien en stoppen. Midden in de nacht moesten we sprinten op Papendal, push-ups en sit-ups doen. Daarna renden we om een gebouw heen.

Pislink

Ik liep in een groepje voorop met Naomi van As, Eva de Goede en Carlien Dirkse van den Heuvel. Car zei: 'Ik ben er helemaal klaar mee. Ik kan het niet meer'. Die militairen stonden ons op te wachten, maar Carlien smeet haar waterfles weg en riep: 'Leeuwtje'. Dat was het sein voor iedereen om de fles te laten vallen. Niemand vroeg: 'Waarom nu Car? Kun je niet door?' We hadden besloten om elkaar niet af te vallen. Dus zeiden we: oké Car, als jij het zo voelt, flikker die fles dan maar op de grond.

We riepen in koor tegen de militairen: 'We stoppen ermee, we zitten vlak voor het WK. Iedereen is gesloopt, dit werkt niet meer bij ons'. De militairen reageerden onthutst, dit hadden ze niet verwacht. Ze adviseerden ons even naar binnen te gaan en te bedenken wat we zouden doen. 'Als jullie toch verder gaan, zijn jullie binnen 10 minuten terug'. Daar zaten we om zeven uur 's ochtends, met zijn allen in die overall in het restaurant op Papendal aan een bakkie koffie.

De stemming was eensgezind: we gaan niet meer terug. We gaan de confrontatie met hen aan. Een uur later verzamelden we in de sporthal, de staf baalde zichtbaar. Het gezicht van coach Max Caldas stond op onweer. 'Wat flikken jullie nou weer, ik had dit voor jullie geregeld. Wat is dit voor gedrag?' Hij was pislink.

Wij waren juist boos op de staf, waarom Alicante herhalen terwijl het team in een andere fase zat? Op dat moment bleek dus hoe diep die stage in 2012 er bij mensen had ingehakt. Ik moest ook huilen, toen ik zag hoe speelsters in tranen vertelden dat ze zichzelf waren kwijtgeraakt.

Ziel blootgelegd

Bami, Car, Caia, Geffie, Takkie, Kim; allemaal zeiden ze hoe mooi die ervaring in Alicante was. Hoe het de aanzet was tot olympisch goud, maar dat de prijs hoog was geweest. Dat besef drong pas na de Spelen van Londen door tot de speelsters. Wat hebben we gedaan in Alicante? Het is niet fijn om een teamgenoot in tranen te zien en we hebben daar een groot meer bij elkaar gejankt.

In het begin is het leuk: haha, Eva de Goede en Frederique Derckx hebben over hun overall geplast. Daarna zie je mensen totaal uitgeput, stinkend in hun pak, kruipend als een dier over de grond. Een betere teambuilding was niet mogelijk voor Londen. We lieten niemand vallen, sleepten elkaar er doorheen. Ik vond het een unieke ervaring, die moet je niet willen kopiëren.

Ik heb in twaalf jaar bij het Nederlandse team nooit gezegd: 'Dit doe ik niet'. Op die ene nacht na, op Papendal. De helft van het team had zich nog een keer kunnen laten slopen door de militairen, de andere helft weigerde categorisch. We hadden onze ziel al blootgelegd in Alicante, die confrontatie zou nu averechts werken. We waren topfit, fysiek was het niet nodig. Het was mentaal een brug te ver.

Juist die bijeenkomst legde de basis voor het WK, we kropen als team bij elkaar. Niet in een tent of op de top van een berg, maar het gevoel was identiek. Dit was het laatste duwtje voor het WK en beter dan in 2014 in Den Haag hebben we niet gespeeld. Uiteindelijk begrepen Francesco Wessels en zijn militairen onze keuze. Ze vonden het fantastisch dat we ons zo kwetsbaar opstelden en dapper dat we nee durfden te zeggen. Ook nu vielen we als team niet uit elkaar.

Dit is de verkorte weergave van een hoofdstuk in de biografie Paumen. Altijd tot het uiterste. Uitgeverij Ambo/Anthos, 20 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden