Hoe data-analyse het Nederlandse voetbal kan redden

De data vertelden Depay: jij moet naar Lyon

Het gaat niet goed met het voetbal in Nederland. De Volkskrant zoekt tot het WK voetbal in een wekelijkse serie naar een weg uit de misère. Het probleem: Het profvoetbal maakt te weinig gebruik van de mogelijkheden die data-analyse biedt. De oplossing: Meet vaker en meer. Gebruik naast menselijke scouts ook uitvoerige statistieken.

Memphis Beeld epa

Wat SciSports doet, lijkt soms op sciencefiction. Nee, het ís in zekere zin sciencefiction. Gebruik van verrijkte data in het voetbal, met prikkelende uitkomsten, met schier oneindige mogelijkheden.

Data zijn niet heilig, maar ze kunnen het voetbal vooruithelpen, ook in Nederland. Dat snapt ook het voetbal zelf inmiddels. Wetenschap in dienst van het spel. Kennis als macht. Zo was Ryan Thomas van PEC Zwolle tot de winterstop de beste van de eredivisie als het om ballen afpakken op de helft van de tegenstander gaat, gevoegd bij een goed vervolg: een prachtpass, een doelpoging.

Wat menigeen in de eerste seizoenshelft met het blote oog al meende te zien over de veelgeprezen Thomas, blijkt ook uit cijfers van SciSports. Meer? Hakim Ziyech creëert in de eredivisie meer kansen dan Kevin De Bruyne in de Premier League. Cristiano Ronaldo beleeft een dramatisch seizoen bij Real Madrid.

Giels Brouwer is mededirecteur van SciSports. Hij praat met een vleugje verbazing en met onderkoelde humor over de ontzagwekkende groei van het bedrijf. Het begon als start-up van hemzelf, student technische bedrijfskunde in Enschede, en zijn Oekraïense vriend Anatoliy Babic, student technische wiskunde.

Altijd waren ze samen, vaak om het computerspel Football Manager te spelen. Van het verzamelen van data over voetballers maakten ze hun beroep. Nu zijn 35 mensen in vaste dienst, plus tientallen freelancers. Brouwer zoekt naarstig naar programmeurs en heeft net een jonge Indiër aangenomen, een meisje uit China, plus een Engelsman die eerder onderzoek deed naar verspreiding van hiv over de wereld.

Digitale vraagbaak

Inspiratie kregen ze van een professor op de universiteit in Twente die doceerde over de samenstelling van een astronautenteam, waar ook alle kwaliteiten aanwezig moeten zijn om succes te kunnen vieren. Leiders en dienaars, pure wetenschappers en meer praktisch ingestelde lui.

De jongens zagen overeenkomsten met voetbal, bij de samenstelling van een team. Brouwer verdiepte zijn kennis tijdens een stage bij FC Twente, net na de grote tijd van het kampioenschap, onder de hoede van technisch directeur Cees Lok en scout Evert Bleuming. Twente kon niet meer zo veel in financieel opzicht, maar het waren heerlijke gesprekken over functieprofielen van spelers, of ze buitenom of binnendoor passeerden. Zeg maar het digitaal samenstellen van de nieuwe spelersgroep.

Inmiddels is het bedrijf bij ongeveer veertig transfers betrokken geweest en ingehuurd door tal van clubs. Het is een vraagbaak voor zaakwaarnemers en scouts. Het bekendst is de medewerking aan de transfer van Memphis Depay naar Olympique Lyon. De aanvaller nam zijn besluit mede op grond van onderzoek van SciSports.

Door hulp van Depays zaakwaarnemer Kees Ploegsma waren ze zelfs bij hem thuis, tijdens een wedstrijd in de Champions League. Brouwer: 'Niet iedere speler heeft dezelfde wensen. Bij Manchester United had hij bijvoorbeeld veel verdedigende taken. Hij wilde graag voetballen voor een coach die hem meer vrijheid gunde. Uiteindelijk kwamen vijf clubs naar voren, waaronder Lyon. En via data zien we ook op welke vlakken een prof zich kan verbeteren.'

SciSports is gegroeid, met een vestiging in Enschede en eentje in Amersfoort. Brouwer is ook geïnteresseerd in de werkwijze van een scout oude stijl als Piet de Visser, die alles noteert in schriftjes, maar de verwerking van data gaat veel verder. Deze winterstop was zelfs een werknemer mee naar het trainingskamp van Heracles, als datascout, om de wensen van de technische staf te helpen vervullen met data. Ruim tweehonderd competities zijn ingevoerd, tot de derde divisie van Nederland toe. Ruim tweeduizend wedstrijden per weekeinde zitten in het systeem.

De data zelf, zoals het aantal passes, kopen ze in en verrijken ze door verbanden te leggen, door de waarde van spelers te bepalen, of hun potentie als ze zich zo blijven ontwikkelen als ze nu doen. Brouwers verhaal gaat ook over andere databedrijven met clickfarms in Senegal of Brazilië, waar ze bergen data invoeren, en over algoritmes.

Studio Sportvoetballer

SciSports werkt inmiddels voor pakweg de helft van de eredivisie, clubs in Duitsland, België, Engeland, Portugal. Ze winnen zelfs het vertrouwen van traditionele scouts. 'Scouts waren eerst nogal huiverig. Zo van: daar heb je weer van die statistiekenjongens. Maar dat is helemaal niet nodig. De scout is nog steeds belangrijk. Hij kan bijvoorbeeld veel meer kijken naar mentaliteit.'

Data zijn een hulpmiddel, ze maken het beeld compleet. Bovendien is iedereen ingevoerd en gemeten. Alle linksbacks bijvoorbeeld, met de duur van hun transfers, hun status, hun potentie. Alles. Iedereen is ontleed, tot de 50-jarige spits Kazu Miura in de tweede competitie van Japan toe.

Het ontrafelen van beelden is sowieso nuttig, ook omdat het mythes doorprikt. Brouwer noemt voormalig speler van Excelsior Jordan Botaka 'de ultieme Studio Sportvoetballer'. Veel prachtige acties in samenvattingen, maar vrij slechte statistieken. De nieuwste fase in wat ze kunnen: beelden in 3D, waarop nog veel meer is te zien, bijvoorbeeld of een speler de bal beroert met de binnenkant of met de buitenkant van de voet. Deze informatie helpt clubs met het ontwikkelen van spelers.

Het einde van de ontwikkeling is nog lang niet in zicht, want SciSports is ook bezig met het kwalitatief laten meetellen van schitterende passes die niets opleveren. Want in statistieken zit ook oneerlijkheid: de ene speler geeft een balletje breed dat na een schot van de spits tot doelpunt leidt, en krijgt dus een assist achter de naam. De ander geeft een splijtende pass over zestig meter waarmee de aanvaller niets doet, en krijgt niets. 'De traditionele statistieken zijn niet goed genoeg.' Uiteindelijk zal het gaan om kunstmatige intelligentie.

Brouwer lacht nog eens. SciSports heeft een 'paper' ingestuurd voor een wedstrijd van het Institute of Technology in Massachusetts (MIT). De finale is bereikt. Bij winst mogen ze naar Boston, waar Obama zal speechen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.