RECONSTRUCTIE

Hoe AZ verscheurd werd door laster, geklungel en argwaan

Soap is een verkeerd woord voor de trainersaffaire bij AZ. Er valt weinig te lachen. AZ geeft de ene na de andere verklaring uit voor het ontslag van Alex Pastoor. Een reconstructie over verdriet, integriteit en zwalkend beleid.

Assistent-trainer Marco van Basten (L) en hoofdtrainer Alex Pastoor tijdens de training van AZ. De oud-topspits doet vanwege fysieke en mentale problemen een stap terug en gaat verder als assistent-trainer. Beeld anp
Assistent-trainer Marco van Basten (L) en hoofdtrainer Alex Pastoor tijdens de training van AZ. De oud-topspits doet vanwege fysieke en mentale problemen een stap terug en gaat verder als assistent-trainer.Beeld anp

Een uur nadat AZ de trainer ontslag heeft aangezegd, op donderdag 18 september, staat een medewerker van de club voor de deur van huize Pastoor in Groet. Laptop inleveren. Meteen. De leaseauto blijft nog staan. De AZ-man kan moeilijk in twee auto's tegelijk rijden.

'Mijn vrouw was woedend', zegt Pastoor een week later. Hijzelf voelde zich overvallen. 'Ik zat emotioneel helemaal stuk.'

Alex Pastoor (47) is een zelfverzekerde, structureel werkende voetbaltrainer, door menigeen voor wijsneus versleten. Zijn droombaan bij AZ is hem ontnomen door een zeldzame kettingreactie van verwikkelingen waaraan hij ogenschijnlijk part noch deel heeft. Het afhaken van Marco van Basten als hoofdtrainer vormde de aanleiding.

Onderzoek toont vooral falen van AZ aan, met name van technisch directeur Earnest Stewart en de controlerende raad van commissarissen. Kernwoorden: geen of slechte communicatie. Geen of slechte leiding. Afwijkende verklaringen.

Pastoor is weggezet als niet integer. 'Ze kunnen van me zeggen wat ze willen, maar ik handel volkomen betrouwbaar', beklemtoont hij. 'Mijn imago is bezoedeld.'

Drie oorzaken van zijn ontslag zijn gemeld door de club: een geweigerd contract, het lekken van gevoelige informatie en gebrek aan collegialiteit. Wat is het nu? Op die vraag geeft technisch directeur Stewart afgelopen donderdag geen antwoord: 'De zaak ligt bij juristen. Inhoudelijk heb ik geen commentaar meer.'

Op vrijdag 26 september praat Alex Pastoor met zijn zaakwaarnemer Arnold Oosterveer en directeur Louis Everard van de vakbond VVCS. Hij wil nog steeds terug als assistent-trainer, maar de verhoudingen zijn kapot. Het zal uitdraaien op een afkoopsom, inclusief een bedrag voor rehabilitatie. Mogelijk wordt de Raad voor de Journalistiek ingeschakeld, om het Algemeen Dagblad tot rectificatie te dwingen. Die krant noemde Pastoor of zijn omgeving (Oosterveer) 'het lek'.

Op 19 september krijgt Pastoor zijn ontslagbrief thuis, een dag nadat hij geen overeenstemming heeft bereikt over de duur van zijn contract als hoofdtrainer. Hij was de beoogde opvolger van Marco van Basten, die op zijn beurt assistent wordt.

Verdubbeld salaris

De apotheose is onverwacht. De partijen denken een paar dagen eerder, tijdens overleg in Bloemendaal, tot elkaar te komen. Dat mislukt. AZ schrijft op zijn website dat het contract met wederzijds goedvinden is beëindigd.

Dat is niet zo. Pastoor spreekt van een eenzijdige beslissing van AZ. Hij wil twee jaar hoofdtrainer zijn, als opvolger van Van Basten, overeenkomstig de lengte van zijn verbintenis als assistent. En anders wil hij gewoon assistent blijven. Dat bevalt hem uitstekend. AZ houdt het op negen maanden en geeft hem het gevoel dat ze na dit seizoen van hem af willen. Hij krijgt geen voorwaarden te horen waaronder hij langer kan blijven. Dus weigert hij te tekenen, ondanks het aanbod van een verdubbeld salaris in het eerste jaar. Zelfs als hij daarna weg moet, krijgt hij nog een seizoen lang het salaris van een assistent mee.

Woensdagavond 17 september krijgt Pastoor tijdens een etentje met de staf een sms. Of hij zich donderdag wil melden om 08.30 uur bij AZ. Hij denkt dat de club alsnog akkoord gaat met zijn wensen, maar hij wordt ontslagen.

Directeur voetbalzaken Earnest Stewart van AZ staat de pers te woord. Beeld anp
Directeur voetbalzaken Earnest Stewart van AZ staat de pers te woord.Beeld anp

Een paar passages uit zijn vrijdag ontvangen ontslagbrief (die in handen is van de NOS), zijn door Everard in snel tempo voorgelezen aan de verslaggever van de Volkskrant, om inconsequenties in het beleid van AZ aan te tonen.

Uit de brief: 'Inmiddels is voor AZ onomstotelijk komen vast te staan dat er wel degelijk sprake is geweest van het lekken van bedrijfsgevoelige en bovendien bewust verdraaide informatie vanuit de directe omgeving van Alex Pastoor. AZ is volledig op de hoogte van alles dat zich in dat verband heeft afgespeeld en de onverkwikkelijke rol die Alex Pastoor hierin heeft gespeeld. Bovendien is nu gebleken dat Pastoor hierover tegen AZ heeft gelogen toen hij hiermee werd geconfronteerd.'

Op vrijdag 19 september volgt een belronde naar verslaggevers van commissaris Joop Alberda, die beslist niet mag worden geciteerd. Ook hij spreekt verdachtmakingen uit over de integriteit van Pastoor. Alberda stelt dat Pastoor zich de slachtofferrol aanmeet en zijn loopbaan op het spel zet. Alberda benadrukt dat hij geen bewijs heeft voor lekken, net als Stewart later die dag doet in een tv-uitzending van Voetbal International. Stewart spreekt van 'vermoedens'.

Waarom Pastoor verdacht is? Boven de primeur van De Telegraaf over het stoppen van Van Basten als hoofdtrainer, op 19 september, staat een kattebelletje van de verslaggever aan Alex Pastoor. Journalist Sieb Oostindie vraagt of Pastoor het nieuws kan bevestigen. De journalist wendt zich ten einde raad tot de trainer, omdat hij niemand kan bereiken.

Stewart is op vakantie in Amerika, Robert Eenhoorn is nog niet begonnen met zijn nieuwe baan als directeur. Pastoor stuurt het artikel door naar Stewart, Eenhoorn, alsmede aan de commissarissen René Neelissen en Joop Alberda, en laat de aanhef in sommige gevallen staan, wat hem verdacht maakt in de ogen van de AZ-leiding. Hij belt zelf met de verantwoordelijken. 'De eerste die ik nota bene bereikte was degene die nog niet in dienst was: Robert Eenhoorn.'

In het weekeinde blijkt dat Pastoor (of zijn zaakwaarnemer Oosterveer) het lek niet kan zijn, wat ook al is verklaard door verslaggever Oostindie. De raad van commissarissen laat dat nieuws door presentator Jack van Gelder brengen in Studio Voetbal.

Slinkse wijze

AZ geeft daarna opeens weer een andere reden voor het ontslag. Uit het persbericht van maandag 22 september: 'De club heeft de voormalig assistent-trainer Alex Pastoor nooit openlijk in de pers beticht van lekken. Dat wordt in verschillende media ten onrechte aangehaald.'

Toch is dat wel op slinkse, indirecte wijze gebeurd, door Stewart bijvoorbeeld. Nu zegt Stewart, over die methode: 'Ik heb daar mijn verhaal gedaan. Eén keer is genoeg.'

In het laatste persbericht is er opeens sprake van gebrek aan collegialiteit: 'Onder integriteit valt onder meer de manier waarop men bij AZ met elkaar omgaat. De club voelde zich na oncollegiale acties en uitlatingen van Pastoor richting AZ en enkele collega's genoodzaakt per direct afscheid van elkaar te nemen.'

Oncollegiaal? Pastoor zou Van Basten in de weg zitten, zoals Stewart zegt op tv. Pastoor snapt er niets van. Ze vragen hem, als ze nog van plan zijn hem hoofdcoach te maken, een opzetje te maken van de nieuwe rolverdeling. Hij zet zichzelf bovenin, met twee assistenten: Dennis Haar en inspanningsfysioloog Robbert de Groot.

Van Basten sorteert daaronder, bij de specialisten, onder wie ook de bijna door AZ afgedankte Martin Haar. Pastoor: 'Het was zo gedaan omdat Marco zich dan helemaal niet met periodisering of formele zaken hoefde te bemoeien, zoals hijzelf wilde. Ik heb nog tegen Stewart en Neelissen gezegd: jullie mogen overal op schieten.' Het organogram, in kleine kring besproken, ligt een paar dagen later op straat. Hoe? Pastoor: 'Vul dat zelf maar in.'

Van Basten worstelt al het hele seizoen met zichzelf. Het is de stress van het trainersbestaan. Hij wil al meteen stoppen als hoofdtrainer, na een oefenduel tegen Hoffenheim, en keert op verzoek van de club terug. Na de nederlaag tegen Willem II op 23 augustus meldt hij zich ziek. Pastoor vervangt hem ad-interim.

Het blijft een tijdje rustig, totdat De Telegraaf een paar dagen voor zijn beoogde rentree meldt dat Van Basten stopt als hoofdtrainer en mogelijk in een soort adviseursrol terugkeert. Pastoor is de beoogde hoofdtrainer. Stewart vraagt hem tijdens de besprekingen op de man af of hij heeft gelekt. 'Nee', bezweert Pastoor. Daarna onderhandelt AZ verder met hem over een nieuw contract.

Het nieuws over Van Basten is dan al in een uitdijend kringetje bekend. Zo vliegt deze verslaggever op woensdag 10 september uit Praag terug naar huis, van de interland tegen Tsjechië. In het vliegruig zegt een zaakwaarnemer. 'Wist je al dat Van Basten stopt?' De verslaggever belt met betrokkenen, maar krijgt het nieuws niet bevestigd. Zo weigert Pastoor commentaar te leveren. Van Bastens zaakwaarnemer Overeem noemt het bericht onzinnig, wat de verslaggever doet besluiten geen artikel te schrijven. Het bericht klopt bijna helemaal, blijkt achteraf. Alleen stopt Van Basten niet, hij keert terug in een andere, Bergkamp-achtige rol.

Verbeek

Een jaar voor Pastoor is ook Gertjan Verbeek ontslagen, voor hemzelf onverwacht. De club is klaar met hem. Pas kort voor zijn ontslag krijgt hij een waarschuwing van algemeen directeur Toon Gerbrands, dat het onrustig is op de werkvloer. Hijzelf discussieert veel met Stewart.

'De middelen waren onvoldoende om onze doelstelling te halen', zegt Verbeek. 'De club legde de lat hoog en we moesten met zijn allen steeds meer op de tenen lopen.'

Stewart wil dan, 'om mensen te beschermen', niet alles naar buiten brengen. Zo krijgen wilde verhalen over Verbeek alle ruimte. Verbeek hoort en leest na zijn ontslag opmerkingen van spelers terug uit overleg dat alleen bij Stewart, Gerbrands en hemzelf bekend kan zijn.

Verbeek heeft weinig op met Stewart. 'Het is als met een oude fietsband die je blijft plakken. Op een gegeven moment is de band na 300 meter alweer lek. Dan kun je beter een nieuwe band kopen. Maar types als Alex en ik trekken zich daarvan weinig aan. Wij doen tegen de koning hetzelfde als tegen de lakei.'

Thuis in Groet vraagt Pastoor zich af wat hij zichzelf kan verwijten. 'Had ik dan die presentatie niet moeten houden? Trainer zijn is een vak. Mag ik dan niet zeggen wat ik vind? Ik zou de eindverantwoording krijgen.'

Heeft hij het verpest bij Van Basten? Ach, die zal hem best een wijsneus vinden, maar hij beoordeelt hem ook als goede trainer. Van Basten laat vanaf het begin van het seizoen vrijwel alles aan Pastoor over, hij stimuleert hem zelfs. 'Het maakte hem niets uit. En hij kon goed leven met de omgekeerde rolverdeling.'

Van Bastens zaakwaarnemer Overeem: 'Marco heeft op zijn persconferentie op dinsdag 16 september gezegd wat hij te zeggen had. Dat hij assistent werd en dat Pastoor de hoofdtrainer zou zijn als hij er uitkwam met de club. De rest is speculatie.'

Pastoor hoort dat hij voor de wedstrijd tegen Heerenveen geen contact had met Van Basten, die nog in de ziektewet zit maar in het stadion is. Onzin. 'Ik heb Marco 25 minuten gebeld.' En hij zou diens parkeerplaats hebben ingepikt. 'Die duidelijkheid wilde René Neelissen.'

Alex Pastoor loopt naar de training van AZ. Beeld anp
Alex Pastoor loopt naar de training van AZ.Beeld anp

De publieke opinie zal altijd op de hand zijn van Van Basten, de held van de natie. Die fileert zichzelf als trainer, niet voor het eerst. Normaliter zou zo'n assistent van het toneel verdwijnen. Dat gebeurt niet omdat hij Van Basten heet. Maar ja, na zijn terugtreden moet er wel een hoofdtrainer zijn. Drie assistenten is een beetje veel, ook begrotingstechnisch. En als Pastoor dan niet wil...

Pastoor: 'Hoe moeilijk denk je dat het was voor mij en Dennis Haar (de andere assistent, red.) ? Voor mij is Marco ook de grote voetballer die vijftig woonboten heeft laten zinken.' Sommige spelers denken al vanaf het begin van het seizoen dat Pastoor de baas is. Hier komen twee lijnen op bijzondere wijze bij elkaar. De onzekere Van Basten, de vroegere ster die als trainer aan zichzelf twijfelt, contra de degelijke, al bijna vergeten voetballer van vroeger Pastoor, met zijn zelfverzekerde uitstraling als trainer.

Pastoor zit thuis, verdrietig om zijn verloren droombaan. Intussen staat John van den Brom te trappelen. Hij heeft ook al gesproken met Van Basten, want de assistent is 'leidend' bij AZ. Van den Brom tekende vrijdagavond een contract als hoofdtrainer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden