Interview Frank Wormuth

‘Hier In Nederland lopen meer dribbelaars rond dan in Duitsland’

De Duitse nationale ploeg was de norm. Mooi, elegant spel als gevolg van beleid en toeval. Frank Wormuth, coach van Heracles, is voormalig hoofddocent op de trainersopleiding van de DFB en oud-collega van bondscoach Löw. In aanloop naar de interland Nederland – Duitsland in de Nations League: ‘Geen enkel land vindt het voetbal opnieuw uit.’

De Duitse coach Frank Wormuth tijdens de wedstrijd van zijn club Heracles tegen Vitesse. Beeld ANP Pro Shots

Joachim Löw mocht bondscoach van Duitsland blijven, ondanks de roemloze aftocht afgelopen zomer op het WK in Rusland. Ondanks twijfels over zijn selectiebeleid en interne wrijvingen. Toch is het volgens Frank Wormuth, de Duitse trainer van Heracles, logisch dat Löw, van wie hij eens assistent was bij Fenerbahçe, zaterdag in Amsterdam op de bank zit bij de Mannschaft.

Wormuth: ‘Bondscoaches zitten vaster in het zadel dan clubtrainers en Löw heeft de ploeg gebracht waar die nu staat. Hij is een uitstekend mens en kan prima met anderen omgaan. Hij is een Menschenfänger, zoals we in Duitsland zeggen. Vroeger speelden wij ‘Rumpelfussball’, kick and rush. Nu speelt de ­nationale ploeg echt voetbal, mede dankzij Löw.’

De 58-jarige Wormuth is een matige oud-profvoetballer (tweede divisie) die in Almelo voor het eerst op het hoogste nationale niveau werkzaam is als hoofdcoach. De resultaten zijn na acht duels verrassend goed: Heracles staat vierde in de eredivisie, net achter PSV, Ajax en Feyenoord. De bevlogen coach kent het Duitse voetbal van binnenuit. Voor zijn komst naar Oost-Nederland was hij tien jaar hoofddocent aan de Duitse voetbaltrainersopleiding. Ook was hij zes jaar bondscoach van het Duitse elftal tot 20 jaar.

‘Duitsland is een open cultuur’

Met de WK-afgang laaiden talloze discussies op. Middenvelder Mesut Özil haakte zelfs af, omdat hij zich oneerlijk behandeld voelde. Hij opperde dat hij bij goede prestaties een Duitser was, terwijl ze hem in het land aanspraken als Turk als het ­minder ging. Wormuth toont weinig begrip voor die uitspraken: ‘Duitsland is niet meer zo Duits als dertig of veertig jaar geleden. Ook wij zijn een smeltkroes. Scholen met alleen Duitsers volgens de stamboom, bestaan niet meer. Mijn moeder was Poolse, terwijl ik me Duitser voel. Onze cultuur bestaat uit verschillende culturen. Duitsland is een open cultuur.

‘Als trainers zeggen dat ze Duitse cultuur in het spel willen, vraag ik me af: wat is dat dan? Discipline? Orde? Inzet? Strijd? Dat is me te oudbakken. We zijn één Europa. Hier in Nederland zie ik zoveel Duitse invloeden, in de bureaucratie zelfs te veel. En ik heb in Zwitserland gestudeerd: daar zijn ze nog Duitser dan Duitsers. Nederlanders zijn, zonder te slijmen, een aangenaam volk. Humoristisch, ­direct, los. Duitsers, zeker Zuid-Duitsers, kunnen leren van de mentaliteit hier in Twente. Zuid-Duitsland is ­totaal verkrampt, gemiddeld ­gesproken.’

Heracles coach Frank Wormuth. Beeld ANP Pro Shots

De Duitse ploeg was jaren het lichtende voorbeeld van modern voetbal. Wormuth: ‘Het succes had te maken met de nieuwe manier van opleiden van voetballers en trainers. De bondscoaches Klinsmann en zeker Löw voerden een andere speelwijze in. Löw hield van Spaans voetbal. Daarvoor hadden we ook de spelers met Mario Götze en co. Maar het leven zou te eenvoudig zijn als voortdurend Götzes zouden opstaan.

‘Succes is ook afhankelijk van de ‘voetbalgod’’

‘Misschien was het succes bij het WK van 2014 ook een kwestie van de goede generatie, zoals de Spanjaarden die ook hadden. We moeten weer huiswerk maken, met aandacht voor de steunpunten in den lande voor talenten en de trainersopleiding. En misschien kunnen we concluderen dat iemand van ‘boven’ het talent verdeelt. Dat eerst Spanje vijf jaar oppermachtig is, dan Duitsland of Frankrijk. Succes is ook afhankelijk van de ‘voetbalgod’. Hoe vaak komt het niet voor dat de trainer na de wedstrijd denkt: hoe is het mogelijk dat we deze wedstrijd hebben gewonnen?’

Maar het succes is niet alleen een kwestie van voorzienigheid. Dan zou hij zichzelf en anderen te veel relativeren. De Duitsers werkten hard om uit de crisis te geraken na het echec van 2000: bij het EK eindigde de ploeg in de groepsfase als laatste. ‘Leren kun je altijd. Toen de Engelsen crisis hadden, zijn ze in heel Europa wezen kijken. Ze hebben een prachtig trainingscentrum gebouwd en veel opleiders benoemd die ook bij clubs werken. Wij richtten 63 steunpunten in, waar jonge spelers een betere opleiding kregen, ook voetballers die niet bij profclubs zaten. En onze trainersopleiding is verbeterd. Je kunt alles bekijken, overal ter wereld, en voor de eigen cultuur het beste meenemen.

‘Geen enkel land vindt het voetbal opnieuw uit. We kunnen over structuren praten zolang we willen, maar als degene die het moet overbrengen dat niet kan, is alles voor niets. De scouting van trainers kan nog steeds beter, door de vraag te stellen: wat is het profiel van een trainer? Als je vroeger in Duitsland international was geweest, kreeg je het trainersdiploma bijna vanzelf. Dat is veranderd toen we zeiden: iedereen krijgt een kans. Daarna vroegen mensen mij: waar zijn de oud-internationals als trainer? Dan antwoordde ik dat die het niet hadden gered.’

Wie trainer wil worden, moet onderaan beginnen

Wormuth stuurde iconen als Stefan Effenberg en Mehmet Scholl van de trainersopleiding. ‘Nee, dat was niet moeilijk. Ik heb veel respect voor iedereen die heeft gepresteerd in het voetbal, maar voetbal is slechts één facet in het leven. Als ik zie wat een voetballer verdient en ik zet dat af tegen een verpleegster, arts of chirurg, met alle verantwoordelijkheid, dan is dat een groot verschil. Daarbij past relativering. Voetballers hebben geluk, vanwege vraag en aanbod. Een tienvoudig Duits voetbalkampioen moet mij als mens overtuigen, niet als kampioen. Wie trainer wil worden, moet onderaan beginnen, om zich te ontwikkelen en te komen bovendrijven.

‘Zo gaat het ook als voetballer: niemand wordt geboren als Bundesliga-speler. Je begint, je leert. Waarom zou dat bij trainers anders zijn? De oud-voetballer kent de geur van de kleedkamer, dat klopt, maar Domenico ­Tedesco (die snel van jeugdtrainer tot hoofdcoach van Schalke 04 opklom) kan ook met mensen omgaan. Ik zou zeggen dat iemand die eerder coach is geweest of leidinggevende, beter met mensen kan omgaan dan een oud-voetballer.’

Wormuth ontwikkelde voor de cursus acht competenties, waaronder leidinggevende capaciteiten, omgang met media, sociaal vermogen en vakbekwaamheid. Zo moesten trainers in spe na een sessie op een zogenoemde hete stoel plaatsnemen. Wormuth gaf feedback.

‘Dan werden ze ook kritisch ondervraagd door hun collega’s. Dat was emotioneel, ook als ik met opmerkingen kwam aan het adres van de oud-international die dacht alles te weten. Dan vroeg ik: ‘Heb je gemerkt dat je de groep aansprak, maar dat die helemaal niet luisterde? Ik kan het laten zien, want de camera liep mee.’ Dat is dus veranderd in de opleiding van trainers, wat niet wil zeggen dat ­Nederland dat moet kopiëren. Ze moeten hier hun boerenverstand gebruiken en zich afvragen wat ze nodig hebben.’

 Intensiteit lager dan in Duitsland

Een paar maanden onderweg met Heracles, acht hij het Nederlands voetbal van behoorlijk niveau. Vooral de intensiteit is lager dan in Duitsland. Het aantal kilometers dat spelers afleggen is ongeveer gelijk. ‘Het verschil is dat het aantal sprints boven 25 kilometer per uur in Duitsland veel hoger ligt. De spelers sprinten sneller en vaker. Ze waren hier best enthousiast over een aantal van 107 sprints. Toen heb ik ze een wedstrijd in Duitsland laten zien: 245. Duitsland is veel verder in duelkracht, maar Nederland hoeft niet te treuren. Als ik zie hoe Ajax en PSV in de Champions League spelen, is dat klasse. Duitsland heeft 80 miljoen inwoners, Nederland 18. Qua grootte moeten jullie je met Zwitserland vergelijken. Andere landen slapen niet. Jullie spraken van een crisis. Ja, dat kan, die was er. Maar dat is normaal. Jullie moeten je niet gek laten maken. Gewoon werken. Wat te veranderen? Welke type speler is nodig? ’

Hij ziet zelfs voordelen voor Nederland, want hier lopen meer dribbelaars dan in Duitsland. ‘Ook dat komt door de opleiding. We hebben ­Barcelona en onze nationale ploeg prachtig zien voetballen. Dan zeggen al die jeugdtrainers: schitterend, dat wil ik ook. Dus dan beginnen ze met één balcontact, maximaal twee.

‘Bovendien zijn we in Duitsland voortdurend gericht op resultaat, op succes. Al die andere trainers hebben Domenico Tedesco gezien, wiens ster snel is gestegen. In korte tijd verdiende hij het grote geld. Wat heb je als trainer aan al dat geld? Als je voor God staat bij de hemelpoort, kun je het niet meenemen. Maar die jeugdtrainers denken: hoe bereik ik dat? Met succesvol voetbal dus. Dat is in Duitsland drie punten, niet goed voetbal. Met drie punten ben je de man. Dan vertrekt de trainer van het eerste elftal en glijd je vanzelf naar boven.

‘Trainers denken niet meer aan opleiding, maar aan succes. Ze kiezen grote, sterke spelers in plaats van kleine, goede voetballers. Het gaat ze om snel combinatievoetbal. Bal naar voren, tegenstander maakt een fout, goal. Drie punten, kampioenschap en de conclusie: die trainer moet goed zijn. Maar hij is misschien helemaal niet goed. Het is dus niet alleen goud dat blinkt in Duitsland. Relativeren is goed. Nederland heeft twee toernooien gemist. Daarmee vergaat de wereld niet.’

Zijn dochter ging voor een half jaar naar Nieuw-Zeeland en vroeg aan vader Frank: ‘Waarom ga jij niet naar het buitenland?’ Ja, waarom niet? Met Frank Wormuth (58), wiens contract als hoofddocent van de Duitse trainersopleiding afliep, zette Heracles een opvallende stap bij de opvolging van John Stegeman. Een aparte man, alleen al om zijn gedachten. ‘Uit alle geloofsrichtingen heb ik iets passends uitgekozen. Boeddhisme, christendom. Ik geloof in karma en reïncarnatie.’

Wormuth houdt van astrologie, volgde studies en leest veel, behalve romans. ‘Ik heb zoveel fantasieën in mijn hoofd. Als ik mijn dagdromen opschrijf, heb ik een bestseller. Met de spelers wil ik ook diepere gesprekken voeren, maar daarvoor is mijn beheersing van het Nederlands nog niet goed genoeg. Deze maand begin ik met een uur per speler, niet alleen over voetbal. De kunst is om deze groep zover te krijgen dat ze als één persoon denkt.’

Het leven in Almelo bevalt: ‘De mensen zijn open en hebben mijn humor. Ik kom uit Berlijn. Daar is de humor direct, net als hier.’ Hij woont normaliter in Freiburg. Daar is hij eens per maand. Vrouw en kinderen komen af en toe over.

Wormuth is bijna voortdurend met zijn werk bezig. De selectie traint meestal twee keer per dag, de laatste keer om 16.00 uur, zodat de spelers tussen ochtend- en middagtraining fatsoenlijk kunnen rusten. ‘Ik ken de weg van huis naar het stadion. Iets cultureels heb ik nog niet gedaan. Ik was één keer op de verjaardag van een medewerker. Heracles is een familiaire club die volgens het principe leeft: wat we verdienen, kunnen we uitgeven. De medewerkers zitten samen aan de lunch. Het is klein en aangenaam.’

Heracles staat vierde, maar ­Wormuth houdt beide benen op de grond. ‘Ik ben zeer kritisch. Een paar wedstrijden hadden we ook kunnen verliezen. We spelen goed in sommige fasen, maar plotseling gaat bijna alles verkeerd. We zwalken nog te veel, qua voetbal. We hebben twaalf nieuwe spelers en er is veel veranderd in de trainingen. Ik eis extreem veel van spelers, zeker in tactisch opzicht. Toen we vaak achter elkaar wonnen, werden spelers nerveus. Zo van: wanneer verliezen we weer eens? In de rust tegen Emmen zei een van hen: nog één geslaagde counter, dan winnen we. Dan denk ik: hoezo, één counter. We spelen thuis. We willen domineren.’

CV Frank Wormuth

1960: geboren op 13 september in toenmalig West-Berlijn.

1982-1986: prof bij SC Freiburg en Herta BSC in Tweede Bundesliga.

1998: kortstondig assistent van de huidige bondscoach Joachim Löw bij Fenerbahce.

Vanaf 1999: trainer bij onder meer Pfullendorf, Reutlingen, Union Berlin en Aalen.

2010-2016: trainer nationale ploeg Onder 20 van Duitsland.

2008-2018: Hoofddocent van de trainersopleiding bij de Duitse bond DFB.

2018: trainer Heracles. Tekende voor twee seizoenen, met optie voor derde jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden