'Het zou demagogisch zijn als ik alleen zeg wat Blatters fouten zijn'

Als enige durft Jérôme Champagne het tegen Sepp Blatter op te nemen in de strijd om het voorzitterschap van de FIFA. De Franse ex-diplomaat wil een nieuw evenwicht vinden in het voetbal van de 21ste eeuw. 'Alles is uit balans.'

Beeld Thijs Balder

In de wereld van de duizelingwekkende bedragen kost de campagne van Champagne tot nog toe pakweg 30 duizend euro. Betaald uit eigen zak. Jérôme Champagne (56), kandidaat-voorzitter van wereldvoetbalfederatie FIFA, is sympathiek, intellectueel en bereisd. De Fransman draagt deze woensdag in Brussel jeans. Geen stropdas.

Champagne, die zijn werkzame leven 31 jaar geleden begon als diplomaat, is een wandelende encyclopedie. Vanaf 1999 werkte hij elf jaar bij de FIFA, onder meer als rechterhand van de huidige voorzitter, Sepp Blatter. Als hij al bijna drie kwartier aan het woord is, over het eerlijker verdelen van geld bijvoorbeeld, vraagt de verslaggever naar werkelijk revolutionaire gedachten. Champagne is oprecht verbaasd. 'U bent de eerste die opmerkt dat ik niet genoeg aandring op hervormingen.'

U zegt niet: 'Blatter is een oplichter, hij moet weg.' Waarom roept u niets waarover de hele voetbalwereld praat?

'Ik ben als hervormer niet uit op het prediken van revolutie. Ik wil een kandidaat zijn met verantwoordelijkheidsgevoel. Als ik win, wil ik een verantwoordelijke president zijn. Ik ga niet op kunstmatige wijze stemmen winnen. Dat is mijn stijl niet. Wat ik beloof, kan ik waarmaken.'

Als voormalig werknemer weet hij alles van de financiële slagkracht van de wereldvoetbalbond. Of hij dan een kans heeft tegen Blatter? 'Als je niet meedoet, kun je ook niet winnen.'

Je moet het willen: voorzitter van de FIFA zijn. Zijn vrouw hoorde eens van een kennis: 'Oh, jouw man werkt voor een corrupte organisatie.' De FIFA heeft een imagoprobleem, met Blatter als symbool van wantrouwen.

Toch heeft Champagne ook waardering voor zijn voormalige baas. 'Het zou demagogisch zijn als ik alleen zeg wat zijn fouten zijn. Ik wil voortzetten wat goed is gedaan door hem en zijn voorganger João Havelange: ontwikkelingsprogramma's, het WK naar nieuwe landen brengen. De FIFA wordt onterecht verantwoordelijk gehouden voor veel wantoestanden.'

Wie alleen corruptie van FIFA-bestuurders benadrukt, vindt Champagne op zijn weg. 'Alsjeblieft, kom niet aan met Europese arrogantie.' Hij doceert geschiedenis, uit het blote hoofd. 'Eerste geval van matchfixing: 1908, in Engeland. Omkoping bij Marseille Valenciennes in 1993. De ontknoping van de Bundesliga in 1971, met Kickers Offenbach. Scheidsrechter Hoyzer. Lierse, met zijn Chinese investeerder. Finland, corruptie met Zambiaanse spelers in Rovaniemi. Oostenrijk - Duitsland, op het WK van 1982, om Algerije uit te schakelen. En wij durven anderen de les te lezen? Nee, juist daarom hebben we een sterke FIFA nodig, met veel zeggenschap. Open, niet arrogant. We zullen het voetbal van de wereld moeten verzoenen, ook de verhouding tussen de FIFA en de Europese UEFA, tussen het publiek en de FIFA. Daarin geloof ik, door mijn twee passies: de bal en de planeet.'

Verandering is nodig. Een andere manier van leidinggeven, het oplossen van de financiële ongelijkheid. 'Het belangrijkst is: het voetbal heeft goed, ethisch verantwoord bestuur nodig. Anders loop je het gevaar dat het in handen valt van mensen die niet van voetbal houden.'

Blatter wil het rapport van Michael Garcia over de omstreden toewijzing van de WK's van 2018 en 2022 aan Rusland en Qatar geheim houden. Dat behoort openbaar te zijn, zegt Champagne. Fel: 'We moeten het 'heilige' karakter van het WK verdedigen. Ieder kind wil meedoen aan het WK, dat is de universele droom. In Hanoi en Amsterdam kijken mensen naar dezelfde wedstrijd. We kunnen geen WK houden dat is omgeven door de geur van twijfel en beschuldigingen.

'Openbaarmaking van het rapport zou een belangrijke stap zijn in het proces van wederopbouw, zoals dat hoort in een democratie. Stel: de Qatari hebben niets misdaan. Dan is het oneerlijk dat ze telkens worden beschuldigd, dan kan het WK worden gehouden in Qatar. Dan kunnen we daarna discussiëren over de data, over de werkomstandigheden van arbeiders.'

Hij is ongerust over de toekomst van het voetbal. 'Die gaat me aan het hart. De groeiende ongelijkheid is het ergst. Het gebrek aan hoop bij supporters, gebrek aan identificatie. Voetbal gaat ook om onzekerheid over de uitslagen.'

Of hij een socialist is? 'Hahahaha.' Hij refereert aan Victor Hugo, schrijver en lid van het Franse parlement in de 19de eeuw 'Mensen spraken destijds niet van links en rechts. Je had een beweging en de reactie op die beweging. Hugo zei: 'Het onderlinge verschil in denkwijze is als volgt: jullie willen de gevolgen van problemen oplossen, wij de oorzaken.'

Champagne was diplomaat in Havana, Cuba. Daar leerde hij dat je 'eerst rijkdom moet creëren, voordat je die kunt herverdelen.' Later, in Los Angeles, zag hij juist de andere kant. 'Kapitalisme zonder balans is een vorm van onrechtvaardigheid. Ik ben voor commercie, maar zelfs de voorzitter van Barcelona zei onlangs dat ook zijn club een Spaanse liga nodig heeft die beter in balans is dan nu.'

Zijn motto is: het nieuwe evenwicht vinden in het voetbal van de 21ste eeuw. 'Alles is uit balans. Voetbal heeft geprofiteerd van de globalisering, maar heeft nu sterke leiding nodig. Een centrale autoriteit die zegt: dat is goed, dat is fout en dat corrigeren we.'

En voetbal staat niet alleen bij die beoogde herverdeling. 'Paus Franciscus zegt dat we de armen moeten helpen. Volgens president Obama is de Amerikaanse droom in gevaar door de polarisatie van de maatschappij. En de Franse econoom Piketty verkocht ongelooflijke hoeveelheden boeken over ongelijkheid. Het voetbal heeft geen eigen probleem. Het is een probleem van de wereld.'

De aandachtspunten van Champagne zijn onder meer de eerlijker verdeling van geld, bescherming van talent en de verplichting voor clubs om minimaal zes voetballers uit eigen land op te stellen. 'In Engeland zijn sommige clubs bij wijze van spreken gestopt met trainen. Ze gebruiken het chequeboek en halen overal de beste spelers vandaan. Die talenten geven ze vaak niet eens een kans.'

Hij is fervent voorstander van de 6+5-regeling die clubs zou verplichten minimaal zes spelers uit eigen land op te stellen. Champagne was intensief betrokken bij de poging tot invoering ervan, die indruist tegen de wetten van vrij verkeer in de EU. Ondanks consensus verdween het plan in de ijskast.

De problemen groeien. Hij hoort van de Poolse bondsvoorzitter Zbigniew Boniek dat die meer Poolse spelers wil. 'Antonio Conte, de bondscoach van Italië, heeft niet genoeg Italiaanse toppers. Greg Dyke, de voorzitter van de Engelse voetbalbond, vraagt om een systeem dat meer spelers voor de nationale ploeg oplevert. Het aantal Engelsen in de competitie is gezakt van 70 naar 30 procent.'

Buiten de EU reageren ze al. 'De Turkse bond heeft 6+5 al ingevoerd, de Russische bond heeft ook zo'n systeem. Elk land kent de spanning tussen het ontwikkelen van talent en het aantrekken van buitenlandse spelers. Dat moeten we aanpakken. Ik zeg niet dat het makkelijk is, het kost lobbywerk.'

Beeld Tim Dirven

Stel, ik ben de voorzitter van de bond van Burkina Faso: waarom zou ik op u stemmen?

'Omdat ik een wereldburger ben. Ik heb in vier continenten gewoond. Ik houd van de wereld en van voetbal. We delen één passie: voetbal en het WK. De president van de bond in Burkina Faso zou op mij kunnen stemmen omdat ik een staat van dienst heb in de ontwikkelingsprogramma's van de FIFA, met begrip voor de plaatselijke situatie. Tegenwoordig zit er meer geld in het Afrikaanse voetbal dan in het verleden, maar de verschillen zijn nochtans gegroeid.

'En kijk naar Europa. 25 jaar geleden hadden we het IJzeren Gordijn en de Berlijnse Muur. In het voetbal bestond ogenschijnlijke gelijkheid. Steaua Boekarest won de Europa Cup I in 1986, Rode Ster in 1991. In 1985 schakelde Videoton uit Hongarije onder meer Paris SG en Manchester United uit, waarna de finale tegen Real Madrid verloren ging.

'Dat kan allemaal niet meer. Denk jij dat Ajax nog kan winnen? Göteborg? Malmö? De club die als laatste eindigt in de Premier League, ontvangt meer tv-geld dan de hele Belgische hoogste klasse samen. Als we voetbal universeel willen houden, moeten we veranderen, met een democratischer, sterke leiding, die meer respect geniet.'

Beeld ap

Wat ziet die man uit Burkina Faso terug van die ideeën?

'Ongeveer de helft van de bij de FIFA aangesloten bonden heeft een budget tussen de 0 en 2 miljoen euro. Er is geld nodig om het A-team, jeugdteams, het vrouwenteam en de clubkampioen mee te laten doen aan toernooien. Ik heb een programma ontwikkeld om kleinere bonden te helpen, nog meer dan de FIFA al doet.

'In de 209 aangesloten landen spelen ongeveer 3.000 clubs in de hoogste liga's. Als ik word gekozen, wil ik van alle 3.000 de precieze situatie weten. In sommige landen voetbal je op zand of staan de supporters 50 centimeter achter de grensrechter.

'En ik wil het voetbal ontwikkelen in grootmachten als China, India en Indonesië, liefst met behulp van specialisten uit Duitsland en Engeland. De Premier League haalt 32 miljoen euro per jaar uit de Indiase markt. Van dat geld wordt niets geïnvesteerd in het voetbal in India. Ik houd van de Engelse competitie, maar ook in India moeten salarissen worden betaald en stadions worden gevuld. Over dat soort zaken moeten we praten.'

Champagne werd in 2010 ontslagen bij de FIFA, nadat twee machtige mannen hem frontaal hadden aangevallen: Mohammed Bin Hammam, de toenmalige vice-voorzitter uit Qatar, en UEFA-voorzitter Michel Platini. 'In 2008 kwamen we erachter dat Bin Hammam spelletjes speelde.' Dat ging onder meer over het schenden van het democratische proces bij verkiezingen.

'Ik bleef sereen na het ontslag. Er is een Engels gezegde dat luidt: leugens hebben snelheid, de waarheid heeft geduld. Maar ik zoek geen revanche. Bin Hammam is weggestuurd, met Platini heb ik geen relatie meer. Ik spreek hem nooit en praat niet over hem.'

Champagne reist op eigen kosten de wereld over, verschijnt in de media en bezoekt conferenties. Hij richt zich op nationale bonden, die immers mogen stemmen volgend jaar. Hij kent ze uit het verleden. Hij werkte bijvoorbeeld in Palestina om een competitie en een federatie op te zetten, statuten te laten schrijven en een internationaal stadion te laten bouwen. 'Nu bestaat de profliga uit twaalf clubs en is er een vrouwencompetitie. Palestina speelt zijn kwalificatieduels thuis. Voetbal kan geen vrede brengen, maar wel mensen met elkaar verbinden.'

Nu ben ik de voorzitter van de rijke Engelse bond. Waarom zou ik op u stemmen, met uw plannen voor herverdeling?

'Ik lanceerde mijn campagne op de locatie waar de Engelse FA in 1863 is opgericht, als symbool. De FIFA is een federatie van nationale bonden en ik ben anglofiel. Je kunt het wereldvoetbal niet leiden als je niet samenwerkt met de Engelsen. Al het goede en al het kwade komt uit Engeland. We dragen dezelfde verantwoordelijkheid en delen ongeveer dezelfde visie. Ik steun voorzitter Dyke in zijn streven naar meer Engelse voetballers in de Premier League. En als het Engelse voetbal wil bijdragen aan de ontwikkeling van het voetbal in India, vind ik het niet erg als dat gebeurt onder Engelse supervisie.'

Dolgraag wil hij het veranderingsproces leiden. 'Het resultaat van wedstrijden moet weer bepaald worden op het veld, niet door de zaken rond het veld. Je hoeft geen raketwetenschapper te zijn om te beseffen dat het anders moet.'

Beeld Thijs Balder

Sepp Blatter favoriet voor vijfde termijn als FIFA-baas

Ondanks de weerstand tegen zijn kandidatuur is Sepp Blatter favoriet voor herverkiezing als voorzitter van de FIFA. De 78-jarige Zwitser liet onlangs weten dat hij bij de verkiezing van 29 mei 2015 gaat voor een vijfde termijn. Blatter is aangetreden in 1998. Voorzitter Michel Platini van de UEFA was in veler ogen de ideale tegenkandidaat geweest, maar Platini stelde zich niet beschikbaar. Mogelijk is hij bang dat hij verliest. Platini verklaarde dat zijn werk in Europa nog niet is voltooid en dat hij het niet wil opnemen tegen degene die hem introduceerde in de bestuurlijke wereld van het voetbal: Blatter. Vooral Europese bestuurders, onder wie Michael van Praag en de Engelsman Greg Dyke, willen van Blatter af. KNVB-voorzitter Van Praag sprak voor het WK zijn aversie uit tijdens een congres in São Paulo. De verbale steun die hij daar kreeg, werd niet omgezet in daden. Vooralsnog is Champagne de enige tegenkandidaat. Anderen hebben nog tot eind januari om hun kandidatuur te stellen. Om kandidaat te kunnen zijn, is de bewezen steun van vijf landen nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden