Het wonder van Zambia

Afrika Cup

1993, de voetbalploeg van Zambia verongelukt bij een vliegtuigcrash. 2012, Zambia wint de Afrika Cup. Zelden zal een triomf zo veel vreugde hebben gebracht. 2017, zaterdag trapt de Afrika Cup af in Gabon. Zonder Zambia, maar wel met hartstocht.

Februari 2012, Zambia is kampioen van Afrika. Foto ap

De beelden blijven eeuwig bij: biddende, knielende, huilende en zingende mannen, tijdens en na de sprookjesachtige apotheose van de Afrika Cup in 2012. Vlakbij de plek in Gabon waar in 1993 het Zambiaanse elftal verongelukte met een vliegtuig, won het land negentien jaar later zijn enige kampioenschap van het continent.

Die zege leidde tot onwaarschijnlijke, nauwelijks te beschrijven taferelen. Oftewel: terug naar achttien minuten strafschopspanning tussen Ivoorkust en Zambia, de tranentrekkende reclamespot voor de Afrika Cup als toernooi van symboliek, magie, lotsbestemming en pure sport. Terug dus naar Gabon, waar zaterdag de editie van 2017 begint.

Nooit verdwijnen de herinneringen bij Kalusha Bwalya, voormalig vedette van het Zambiaanse voetbal. Hij, Afrikaans voetballer van het jaar in 1988 en tegenwoordig bestuurslid van de continentale bond CAF, keert geregeld terug op het strand voor de kust van Libreville, in Gabon, West-Afrika. Kalusha, in 1993 aanvoerder van de nationale ploeg, ontsnapte aan de dood omdat hij als toenmalig PSV'er met een ander vliegtuig reisde. Ook deze vrijdag zal hij de doden herdenken op het strand.

Een voorbeschouwing op de Afrika Cup kan standaard gaan over de aderlating voor Europese competities, midden in hun seizoen. Over Afrikaanse topspelers, gemangeld tussen belangen van goedbetalende clubs en de soberheid van hun landentoernooi.

Het artikel kan deze keer ook verhalen over favorieten als Algerije, Ivoorkust en Ghana, of over topspits Pierre-Emerick Aubameyang, die de last van het hunkerende Gabonese volk voelt. Maar juist vanwege de terugkeer naar Gabon gaat dit stuk over de afloop van het vorige toernooi in het West-Afrikaanse Gabon, dat het evenement in 2012 hield met buurland Equatoriaal Guinea.

Foto de Volkskrant

Penaltyreeks

U kunt op YouTube de beelden terugkijken van de penaltyserie tussen Ivoorkust en Zambia in 2012, de laatste keer dat het toernooi plaatsvond in een even jaar. Het is de ontknoping van één van de treffendste sportverhalen aller tijden, omdat het ook iets zegt over hoop en liefde, veerkracht, geloof en voorbestemming. Over mentale kracht ook. De huidige ploeg van Zambia is overigens niet eens geplaatst voor de Afrika Cup. Kalusha, aan de telefoon vanuit Gabon: 'Zambia bouwt een nieuw elftal.'

Zo is de geschiedenis: de nationale ploeg van Zambia stort met een regeringsvliegtuig neer op 27 april 1993, voor de kust bij Libreville, op weg naar een WK-kwalificatieduel in Senegal. Sindsdien volgen rouw en wederopbouw en verrijst een nationaal monument voor de dertig doden naast het stadion in Lusaka, de Zambiaanse hoofdstad. De jaren verstrijken met aardige successen, maar de zinderende ontknoping negentien jaar later is zinsbegoochelend.

Foto AP

Een bondscoach uit Frankrijk leidt Chipolopolo (de Koperen Kogels) naar de finale. Die coach heet Hervé Rénard; een mooie kerel, gekleed in een smetteloos wit overhemd, soms met een knoopje te veel open.

Rénard heeft zijn ploeg gemotiveerd door geregeld te wijzen naar het verleden. Zambia moet sowieso presteren in Equatoriaal Guinea om de finale in Gabon te bereiken. Zambia wint bovendien de eerste groepswedstrijd van Senegal, waarheen de ploeg vloog in 1993. Voorbestemming, zo weten ze zeker.

En dan bereikt Zambia, dat nog nooit eerder de Afrika cup won, dus de finale. Voorbestemming. Twee dagen voor de eindstrijd leggen spelers en trainers bloemen op de golven, om de doden te herdenken en de geesten gunstig te stemmen.

Kalusha, destijds voorzitter van de Zambiaanse bond: 'Mijn vrouw zei dat we iets moesten doen. Op het strand legden we de connectie tussen het oude en het nieuwe team. Ik heb de internationals voor de finale verteld dat de verongelukte spelers ook zo hun dromen koesterden. Vergeet niet dat wij een geweldige ploeg hadden in de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig. De spelers van 2012 moesten zich voorstellen dat hun voorgangers voor één dag mochten terugkeren op aarde, voor deze finale. Dan zouden ze winnen, op zeker. God had genomen en nu zou hij geven. Dat was de motivatie.'

Tijdens de finale mist de Ivoriaanse aanvoerder Drogba een strafschop. Voorbestemming. De eerste zeven strafschoppen van beide landen in de noodzakelijke serie zijn raak. Dan missen de sterren Kolo Touré en Gervinho voor favoriet Ivoorkust. Uiteindelijk neemt Stoppila Sunzu de beslissende strafschop. Zo onwaarschijnlijk mooi zijn de beelden tijdens en na de serie. Alleen al dat gezang, dat door de tv's de huiskamers in knalt. Geknielde spelers, armen over elkaars schouders. Biddend, zingend. Sommigen wenden het gezicht af van spanning.

Karim El Ahmadi wel, Hakim Ziyech niet

Wie weet speelt de Afrika Cup een rolletje in de Nederlandse titelstrijd, hoe moeilijk het directe effect ook is aan te wijzen. Terwijl de Marokkaanse bondscoach Hervé Renard, tot verbijstering van menig volger, afzag van het selecteren van Ajacied Hakim Ziyech, nam hij wel Feyenoorder Karim El Ahmadi op in de selectie. Beiden behoren tot de uitblinkers van de eerste competitiehelft in de eredivisie.

De hervatting van de Nederlandse competitie is vrijdag. Het landentoernooi in Gabon begint zaterdag. Andere Marokkanen met Nederlandse wortels, als Tannane en Amrabat, zijn geblesseerd. Nog twee andere voetballers uit de eredivisie doen mee in Gabon.

Aanvaller Bertrand Traoré (Ajax), komt uit voor Burkina Faso. Middenvelder Marvelous Nakamba van Vitesse is Zimbabwaan. Het belangrijkste stadion is d'Angondjé (in de volksmond l'Amitié), door Chinezen gebouwd in een voorstad van Libreville, de in 1848 door bevrijde slaven gestichte hoofdstad. De finale is op 5 februari. Titelverdediger is Ivoorkust.

Spelers zeggen na de zege dat de 'zielen van de doden eindelijk rust hebben.' Kalusha, nu: 'Nog nooit waren onze spelers zo geconcentreerd. Al had de wedstrijd twee weken geduurd, dan had Zambia gewonnen.'

Na afloop vormen de spelers een kring op het veld. Minus eentje, Musonda, die vroeg in de wedstrijd huilend is uitgevallen met een blessure. Bondscoach Rénard tilt hem op en draagt hem naar de kring. Werkelijk: het is dé reclamespot voor de Afrika Cup. Gaat dat zien, tot 5 februari.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.