Het wereldelftal van Aad de Mos

Formeer één elftal uit de toplanden van onze EK-bijlage, België en Duitsland, en op het veld verschijnt een heerlijke ploeg van alleskunners. Voormalig voetbaltrainer Aad de Mos, eens werkzaam in beide landen en tegenwoordig analist, is de keuzeheer van een virtueel elftal in rood, geel en zwart.

Aad de Mos in zijn Karmann Ghia. Beeld Voetbal International

Aad de Mos is 69 jaar en 1,92 meter lang. Hij wrijft bij het hotel in Eindhoven over het buikje dat er nog steeds niet is ('fit hè'), laat foto's zien van zijn opaschap en vraagt om buiten even te komen kijken naar zijn Karmann Ghia uit 1970. Hij dacht dat de tankdop kapot was, maar in de auto zit een hendeltje dat hij nog nooit had ontdekt. Rijdt als een zonnetje.

Aad de Mos is, afgezien van een lange man met een oude auto, vooral een voetbaldier. Analist. Straks tijdens het EK bij VTM, de Vlaamse commerciële zender. Hij verlengde zijn contract met Ziggo. De Mos werkte bij tal van clubs, ook in Duitsland en België.

Aad de Mos in Duitsland

Hij introduceerde bij Werder Bremen in 1995 de zogenoemde Viererkette, de ketting van vier verdedigers, een breuk met het Duitse principe van vijf man achterin. Een Nederlandse verslaggever was destijds trots toen hij zijn onthullende verhaal over Aads tactiek nader toelichtte in het café. 'Ik heb een stuk geschreven over het systeem van Aad de Mos met de vier raketten.'

Viererkette dus. In Nederland gewoon, in Duitsland destijds revolutionair. De Mos: 'De Hollandse school was leidinggevend. Ik zette op de eerste dag de speelwijze 4-2-3-1 op het bord, met de nummers erbij. Dat heb ik drie maanden laten staan. Ik kom spelers van toen als Schaaf, Basler, Reck en Borowka nog weleens tegen. Dan zeggen ze altijd: hé Aad, Viererkette. Of: hé Aad, 4-2-3-1. Dat is blijven hangen, en daarmee zijn we de mist ingegaan.'

Zijn voorganger Otto Rehhagel werd kampioen met het defensieve 5-4-1. 'Ze peerden gewoon alle ballen naar die ene spits, Basler. Op een trainingsveld aan de rivier de Weser stonden niet eens lijnen. Een rondo speelden ze zonder pionnen. Het spel ging gewoon verder op het aanpalende dijkje. Het was bezigheidstherapie. Het systeem stond vast. Tegenhouden en alle ballen op Basler. Constructief voetbal was nieuw voor ze.'

Alles moest anders. 'Spelers iets afleren, is het moeilijkst. Dan krijg je wrijvingen. Schaaf en Bode waren backs in onze 4-2-3-1, maar ze moesten tactisch worden omgeschoold. Ze moesten meer verdedigen, want we waren met een verdediger minder dan voorheen. In het centrum had ik Júnior Baiano en Ramzy, die konden het wel aan met zijn tweeën. Voorin kreeg ik vrienden, want we hadden opeens drie spitsen.' De Mos werd ontslagen, na een omstreden uitschakeling tegen PSV in de UEFA Cup. De Viererkette verdween, om decennia later te gloriëren.

Aad de Mos in België

In België won hij de Europa Cup II met KV Mechelen, alsmede de Super Cup, en het kampioenschap met Mechelen en Anderlecht. Hij werkte ook bij Standard Luik. 'Alles gewonnen. Twee keer trainer van het jaar geweest.'

België had destijds een goede nationale ploeg, vierde op het WK van 1986, en heeft nu weer een talentvol elftal. 'Ze hebben nu betere spelers dan toen, maar ze hebben geen ploeg. Toen hadden ze mindere spelers, maar wel een ploeg. Ze hebben te veel van hetzelfde, geen balans in wie het verschil moet maken en hoe ze het elftal moeten neerzetten. Ze teren op namen.

Met KV Mechelen won De Mos de Europa Cup II. Beeld epa

'Het is niet ongelukkig dat aanvoerder Kompany geblesseerd is. Hij is altijd goed voor een foutje, en bovendien houd ik van koppeltjes. Vertonghen en Alderweireld spelen samen bij Tottenham. Als de een naar voren gaat, geeft de ander rugdekking. Ze kunnen blindelings met elkaar spelen, dat hebben ze eerder al gedaan bij Ajax.'

De Mos is geen aanhanger van de bondscoach der Belgen. 'Marc Wilmots is een oud-speler van mij. Hij geeft niet thuis als hij de wedstrijd moet lezen. Ik noem het altijd de reünie van vedettes. Gezelligheid troef. Er zijn geen automatismen, er is geen herkenbare manier van spelen. Dat gaat ze opbreken. De spelers hebben ook de macht. De Duitsers daarentegen hebben een duidelijke hand. De Spanjaarden ook, Frankrijk. Dat zie ik bij de Belgen niet.'

Aads wereldelftal

Doel
Manuel Neuer (Duitsland): 'Courtois is in mindere vorm, na zijn operatie. Het zou me niet verbazen als Mignolet straks keept. De Argentijnse topcoach Luis Menotti zei eens tegen me, in een bar in Barcelona die wij als laatste verlieten: 'In 1978 heb ik niet de beste spelers opgesteld, maar het beste team, met een goed evenwicht tussen ballplayers en ballwinners.' Neuer is de beste. Hij is ook met zijn voeten goed, hij kapt iemand uit zonder in paniek te raken. Hij heeft ze gered tegen Algerije, op het WK. Iedereen wachtte op de goal.'

Manuel Neuer in actie voor zijn club Bayern München. Beeld epa

Rechtsachter
Emre Can (Duitsland): 'Heel goed als rechtsback. Sterk, fysiek, voetballend vermogen, knijpen, rugdekking geven. Hij is eigenlijk middenvelder. Dan is die plek aan de zijkant makkelijk voor hem. Als je in het midden goed kunt spelen, kun je ook wel naar de zijkant. Veel spelers willen dat dan niet, maar hij doet het met genoegen.

Centrale verdediger, rechts
Toby Alderweireld (België): 'Hij heeft zich buiten verwachting geweldig ontwikkeld na zijn periode bij Ajax. Bij Atlético Madrid heeft hij het niet gemaakt, maar dat kan ik me voorstellen. Daar vragen ze alleen om tegenhouden. Hij heeft een goede pass. Hij heeft veel geleerd bij Ajax. Hij kan een doorbrekende speler terughalen met zijn snelheid, met een sliding. Hij blokt goed. Is rustig. Nooit in paniek.'

Centrale verdediger, links
Mats Hummels (Duitsland): 'Bij het WK was hij geweldig. Positiespel, geweldig. Bij Dortmund heb ik dit seizoen eens alleen naar hem gekeken. Wie is hij precies? Van de elf passes gaan er tien naar de goede kleur. En hij heeft nog een voordeel: hij gebruikt twee benen. Ook links is hij onvoorstelbaar sterk. Een persoonlijkheid van hier tot Tokio.'

Linksachter
Jan Vertonghen (België): 'Eigenlijk is hij centrale verdediger, maar bij de Belgen doet hij het goed als linksachter. Niet snel genoeg? Ach, dit elftal heeft vaak de bal. Vertonghen heeft routine. Hij is goed bij spelhervattingen. Hij kan aanvallend en verdedigend koppen. Mocht je een keer met drie man achterin spelen, dan kunnen hij en Alderweireld een man pakken en speelt Hummels ertussen. Dan hoef je niets te veranderen, schuif je Emre Can door naar het middenveld. Met dezelfde spelers een ander systeem kunnen spelen, zonder dat je spelers hoeft te kwetsen, dat vind ik belangrijk.'

Toby Alderweireld en Jan Vertonghen na de overwinning op Rusland (1-0) op het WK 2014. Beeld anp

Middenveld, controlerend
Toni Kroos (Duitsland): 'Goede poef (schot, red.), goede trap, links en rechts. Hij kan bijsluiten en is de strateeg. Hij kan het tempo langzaam maken, controleren, hij is het rustpunt als je voor komt te staan.'

Middenveld, controlerend
Moussa Dembélé (België): 'Geweldig. Niet normaal. Ik ben hier uitgelachen, om voorspellingen over hem. Wat is Dembélé waard, vroegen ze dan. Veertig miljoen. Dan lachten ze me uit, tien jaar geleden. Die heeft zo veel potentie, bij Willem II al. Hij scoorde alleen te weinig. Nu is hij omgebouwd. Van nature heeft hij dat wegdraaien. Ongelooflijk toch. Vroeger als aanvaller van de rechterkant was ik al een fan van hem.'

Nu tien jaar geleden: Moussa Dembélé in het shirt van Willem II. Beeld anp

Op rechts, aanvallend
Mesut Özil (Duitsland): 'Waarom geen rechtspoot op rechts? Emre Can moet opkomen. Özil heeft een steekbal, hij heeft dat onvoorspelbare. Dit elftal moet spelen op zijn Barcelona's, op zijn Bayerns, niet als de Hollandse school. We zijn door Cruijff in de maling genomen. Keizer en Swart moesten op het zijlijntje spelen, omdat Johan de ruimte nodig had. En er zijn zo veel ontwikkelingen in het voetbal. Modern voetbal wil zeggen: de 7 (rechtsbuiten) en 11 (linksbuiten) spelen op de punt van de zestienmeter, de ruimtes aan de zijkant worden vrijgelaten voor de backs. Emre Can kan dus buitenom, Özil kan binnendoor en 'poefen' als Robben. Hij doet dingen die onvoorspelbaar zijn, besloten in minder dan een split second.'

Schaduwspits
Kevin De Bruyne (België): 'Lopen, lopen, lopen. In de hoeken, in de gaten. De Bruyne moet kunnen lopen. Dan is hij gevaarlijk. Uit stilstand kan hij bijna niks. Je moet hem aan het lopen krijgen. 'Poefen', steekballen geven op Müller of Hazard. En het leuke is: ik zou ze de vrijheid geven om de 10 en de 11 samen in te vullen. Hazard voelt zich dan lekker. Ze kunnen eens wisselen. Dan kan De Bruyne op 11 eens even uitrusten. Want die backs durven toch niet aan te vallen, met Özil en Hazard als tegenstanders.'

Op links, aanvallend
Eden Hazard (België): 'Wilmots kan het niet beter krijgen. Hazard komt toch een beetje als een geslagen hondje terug in de selectie. Even met de voetjes op de grond. De laatste duels bij Chelsea hebben hem weer een beetje op de rails gezet. Hij heeft nog energie.'

Diepe spits
Thomas Müller (Duitsland): 'Een betere tussen penaltystip en doellijn is er niet. Slidings, poefen, draaien, schieten, links en rechts, kousen omlaag.'

Thomas Müller. Beeld afp

Bank
Courtois, Boateng, Carrasco, Witsel, Fellaini ('breekijzer, gaat door roeien en ruiten') , Nainggolan, Mertens.

Bondscoach
De bondscoach van het virtuele elftal is Joachim Löw van Duitsland. 'Hij is van de innovatie en geeft zijn ogen goed de kost. Hij bleef rustig in Brazilië. Je zult het maar moeten doen, Duitsers wereldkampioen maken. Ik moet er niet aan denken. Zo'n finale, wat die teweegbrengt in het bolletje van een coach. Je staat 's ochtends op en je weet: na vandaag ben ik wereldkampioen of een levenslange loser.'

Joachim Löw. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.