Het verleden herleeft bij drama van Oranje

DE VLOEK van de Amsterdam Arena trof gisteravond na Ajax ook de nationale ploeg. Op een avond vol dramatiek en onkunde keerde Oranje Euro 2000 met betraand gelaat de rug toe, op een manier die in de geschiedenis van het internationale voetbal zelden is vertoond....

Paul Onkenhout

Alsof de wedstrijd in de halve finale tegen Italië nog niet voldoende stof tot praten had gegeven, kondigde na afloop bondscoach Rijkaard zijn vertrek aan bij de KNVB. Hij legde een aanbieding om nog twee jaar bondscoach te blijven naast zich neer en maakte de weg vrij voor Louis van Gaal.

De 22ste en laatste wedstrijd van Rijkaard als coach van 's lands elite kreeg dramatische effecten. Italië wierp op de route naar finalestad Rotterdam een te hoge hindernis op en vond vervolgens feilloos de achilleshiel van de opponent.

Oranje versloeg echter vooral zichzelf in Amsterdam, de stad die de nationale ploeg had willen mijden. Vanwege het publiek en vooral de (achttiende) grasmat voelde de ploeg zich beter thuis in Rotterdam. Het veld, stroperig en daardoor nauwelijks geschikt voor snelle combinaties, keerde zich tegen de aanvallendste ploeg van de twee, Nederland.

Niet in de uitschakeling zelf, maar in de wijze waarop het Nederlands elftal uit het toernooi werd gestoten zat de dramatiek besloten. Het verleden herleefde op een bizarre manier. Van de zes strafschoppen die het elftal nam, twee tijdens de wedstrijd, vier in de beslissende reeks, werden er vijf gemist. De ploeg die dat op zijn geweten heeft, heeft geen recht op een triomf.

De reeks die het Nederlandse voetbal zo veel schade heeft berokkend, begon in 1992 in Göteborg. In de halve finale van het Europees kampioenschap tegen Denemarken miste Van Basten als enige. Hij kreeg opvallend veel navolgers.

Vier jaar later, in de kwartfinale van het EK, slaagde Seedorf er niet in de Franse doelman Lama vanaf elf meter te passeren. In 1998 werd Nederland in de halve finale van het wereldkampioenschap uitgeschakeld door Brazilië. In Marseille misten Cocu en Ronald de Boer de strafschoppen.

Van de vijftien wedstrijden van Nederlandse ploegen die sinds 1975 door strafschoppen moesten worden beslist, zegevierde de tegenstander maar liefst elf maal. Vers in het geheugen ligt nog de nederlaag die Ajax in 1996 in de Champions League-finale leed tegen Juventus. Davids en Silooy misten hun strafschoppen.

Na de verlenging troffen een lamme en een blinde elkaar. Ook Italië is geobsedeerd geraakt door strafschoppen. In 1990, tijdens het WK in eigen land, rouwde de natie na uitschakeling door Argentinië in de halve finale.

Nog dramatischer was de apothéose van het WK in 1994, met een nederlaag in de finale tegen Brazilië. In 1998 werd Italië op dezelfde manier verslagen, door Frankrijk in de kwartfinale.

Nadat het Nederlands elftal gisteren twee strafschoppen had gemist, nam het zelfvertrouwen van de Italianen echter sterk toe. De formidabele manier waarop Totti gisteravond Panenka imiteerde, de Tsjech die in 1976 in de EK-finale de Duitse doelman Maier passeerde, getuigde daarvan. Hij zette Italië met een even gedurfd als listig wippertje op 3-0.

Het betekende het einde van de aspiraties van een elftal dat aan de hand van een jonge bondscoach de verwachtingen niet geheel waar heeft kunnen maken. De uitschakeling had Oranje aan zichzelf te wijten. Italië dat anderhalf uur met tien man speelde, werd nauwelijks op de proef gesteld.

Wanhoop en gebrek aan creativiteit kenmerkte het spel van de Nederlanders in het duel met de drievoudige wereldkampioen. De flanken werden onvoldoende benut en het tempo van de aanvallen was te laag om de Italianen werkelijk te verontrusten.

De ambassadeur van het aanvallende voetbal trapte in de val van Italië, de vertegenwoordiger van het catenaccio. Een talentvolle lichting voetballers, verspreid over tal van Europese topclubs, sneed zichzelf daardoor in de vingers. De kans om (Europees) kampioen te worden, was groter dan ooit. De combinatie van het thuisvoordeel en het talent bleek echter onvoldoende.

Het trauma van de wedstrijd in de Arena zal de spelers nog jaren blijven hinderen. Vooral de reputatie van Frank de Boer en Patrick Kluivert liep schade op. Beide spelers leverden eerder in het toernooi echter een royale bijdrage aan de campagne van Oranje, met in totaal zeven doelpunten.

Bergkamp sloot na 79 wedstrijden zijn loopbaan als international af. Rijkaard stelde na de uitschakeling zijn functie ter beschikking, nuchter en zonder dramatiek. Toen hij in 1998 door de KNVB als opvolger van Hiddink werd benoemd, besloot hij al na Euro 2000 af te zullen treden.

Het besluit past bij de jonge, zelfverzekerde trainer die deze maand met redelijk succes een spoedcursus volgde. Cum laude slaagde Rijkaard niet voor zijn examens. Hetzelfde geldt echter in nog sterkere mate voor de voetballers van Oranje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden