WK-Voetbal Strafschoppen

Het simuleren van druk tijdens trainingen verbetert de strafschop

Hoe komt het dat spelers zo vaak falen bij het nemen van een strafschop? En hoe dat te voorkomen? De druk nabootsen en daarnaast ‘herhalen, herhalen, herhalen, herhalen’, zoals Gary Lineker deed.

Engelse Harry Kane scoort een penalty in de wedstrijd tegen Panama. Beeld Getty Images

Hoewel de meeste trainers er tegenwoordig van overtuigd zijn dat een strafschop te trainen is, ging het op het WK in de eerste reeks achtste finales toch veelvuldig fout. Van de 29 penalty’s die tijdens de strafschoppenserie werden genomen, gingen er 10 mis. Onder meer Christian Eriksen, de Deen met de beste traptechniek, faalde. Ook ploeggenoot Nicolai Jørgensen, bij Feyenoord een zekerheid vanaf elf meter, lukte het niet om te scoren.

Hoe komt het dat spelers na 120 minuten voetbal zo vaak falen vanaf elf meter? En belangrijker: hoe kan een speler voorkomen dat hij verantwoordelijk is voor de uitschakeling van zijn land op het WK?

‘Spelers hebben te veel tijd om na te denken als zij van de middencirkel naar de penaltystip lopen’, zegt Ger Post, die het boek Stalen zenuwen, hoe topsporters presteren onder druk schreef. Volgens de docent cognitieve neurowetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam gaat het daar vaak fout. ‘Je verkrampt waardoor automatismen geen automatismen meer zijn.’

Post zegt dat topsporters op belangrijke, spannende momenten kunnen ‘bevriezen’. Dat gaat ten koste gaat van de souplesse en effectiviteit. Als voorbeeld noemt hij gewichtheffers die onder druk minder kilo’s kunnen heffen dan tijdens een training. Met spanning in het lijf zijn de nek- en heupgewrichten stijver.

Post: ‘De voetballers die op het WK acteren, hoeven normaal niet na te denken als zij een bal trappen. Zij hebben die beweging al zo vaak gemaakt, dat het een automatisme is geworden. Omdat ze tijdens een strafschopserie onder hevige druk komen te staan, verstijven de gewrichten waardoor het lijkt alsof ze grof gezegd voor het eerst tegen een bal trappen.’

Tot aan het WK in Rusland moest de strafschoppenreeks ingevoerd op het WK in 1978 al 26 keer de beslissing brengen. Van de 240 penalty’s gingen er 70 mis: iets minder dan 1 op de 3 (van strafschoppen tijdens de reguliere wedstrijd wordt ongeveer 1 op de 4 gemist). Voor Engeland waren de strafschoppen tot gisteren een nationaal trauma. Op de WK’s in 1990, 1998 en 2006 werd de ploeg vanaf elf meter naar huis gestuurd. En ook op drie EK’s (1996, 2004 en 2012) bleek de druk oog in oog met de keeper te hoog. Tegen Colombia kwam dinsdag een einde aan die lange reeks.  

Lineker

Gary Lineker, voormalig Engels international en tegenwoordig analist bij de BBC, benutte zijn strafschop in de halve finale van het WK in 1990 tegen West-Duitsland wel. Hij is ervan overtuigd dat er maar één manier is om succesvol te zijn vanaf elf meter. ‘Herhalen, herhalen, herhalen, herhalen’, zegt hij tegenover de BBC.

Lineker schoot naar eigen zeggen zo’n veertig tot vijftig strafschoppen per dag tijdens een toernooi. ‘Ik nam de penalty’s tijdens de training op dezelfde manier als in de wedstrijd, zodat ik op het moment suprême precies wist wat ik moest doen.’

Ook Post gelooft in eindeloze herhaling, al voegt hij daar iets aan toe. Volgens de neurowetenschapper gaat het niet alleen om het inslijpen van een vaste traptechniek maar moet ook de druk zoveel mogelijk worden nagebootst. ‘Het is de enige manier om echt beter te worden.’

Deense keeper Kasper Schmeichel redt de penalty van Kroatische Luka Modric Beeld Getty Images

De Amerikaanse basketbalcoach Roger Reid bewees dat het mogelijk is spelers weerbaarder te maken voor druk. Het universiteitsteam Southern Utah bungelde jarenlang onderaan in het klassement van benutte vrije worpen, totdat Reid de leiding kreeg. Om de druk tijdens de training te verhogen, liet hij zijn spelers midden in een training, als hun hartslag hoog was, een vrije worp nemen. Ze kregen één kans. Wie miste moest een rondje rond het veld sprinten. Post: ‘Die straf klinkt kinderachtig en is nauwelijks te vergelijken met de druk van het publiek, maar het werkte. Binnen twee seizoenen stond Southern Utah op de eerste plaats in het klassement van benutte vrije worpen.’

Ook Guus Hiddink probeerde tijdens het WK 2002 de druk die komt kijken bij het nemen van een strafschop te simuleren. Als coach van het gastland Zuid-Korea werden de openbare trainingen drukbezocht. Hiddink liet zijn spelers vanuit de middencirkel naar de stip lopen om een strafschop te nemen aan de kant waar de fans zaten. In de kwartfinale won Zuid-Korea na penalty’s van Spanje. Alle vijf spelers van Zuid-Korea schoten raak.

Gespannen

Toch zullen er ook tijdens het WK in Rusland nog spelers zijn die gaan malen als zij van de middencirkel hun lijdensweg naar de penaltystip maken. De gedachten schieten alle kanten op. Niet nadenken is onmenselijk, erkent Post. ‘Het is heel normaal dat je gespannen bent op zo’n moment.’ Het gaat er volgens hem om dat je kunt omgaan met de stress.

Lineker: ‘Terwijl ik naar de stip liep, zei ik tegen mezelf: ‘Doe gewoon precies wat je hebt voorbereid.’ Op de training had ik de bal elke keer rechts laag van de keeper geschoten. Ik deed wat ik had geoefend en scoorde op precies dezelfde manier.’

Het laat zien dat trainen zin heeft, aldus Post. Hij meent dat een speler ook zijn gedachten bewust moet sturen. Als hij denkt aan falen, gaat het fout. ‘Ik mag niet missen’ is de voorbode van een misser. ‘Ik schiet hem links in de hoek’ maakt de kans op een goal groter. ‘Accepteer de spanning, vertrouw op wat je hebt geoefend en zeg vooral tegen jezelf hoe perfect je de bal in de hoek gaat schieten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.