Het Russische schaatsteam: verdacht, maar niet verslagen

Russische schaatsers worden argwanend bejegend, na twee dopingrapporten. Ze trainen vrolijk door. Hoewel? 'Voor het Westen ben ik een zondaar. Dat is voor altijd', meent sprinter Koelizjnikov. Op bezoek bij een gewantrouwde sportploeg.

Schaatsster Olga Graf eet met haar echtgenoot en schoonmoeder. Beeld Pascal Dumont

Denis Joeskov is een vrolijke schaatser die zelf het initiatief neemt om bezoekers te begroeten, met een brede glimlach en een stevige hand. Maar sommige Nederlandse schaatsers weigeren zijn hand te schudden. Dat zit zo. Denis is drievoudig wereldkampioen op de 1.500 meter en komt uit Rusland - dus is Denis niet te vertrouwen, menen collega's als Kjeld Nuis en Ireen Wüst.

In het schaatsstadion van Kolomna, een ondergesneeuwd stadje aan de Oka-rivier, krijgt Joeskov wel van iedereen een hand. Van de beveiliger bij het detectiepoortje in de hal. Van de junioren die hem in de gang tegenkomen. En van zijn teamgenoten, die hij op zijn beurt ook begroet. 'In onze ploeg is de sfeer niet veranderd', zegt Joeskov (27). 'Het is de sfeer om ons heen die veranderd is.'

De wereldkampioen is op trainingskamp met de Russische schaatsploeg, een van de meest gewantrouwde sportteams ter wereld sinds het laatste dopingrapport over de Russische sport in december verscheen. De Volkskrant keek twee dagen mee in Kolomna, op en buiten het ijs, en sprak uitgebreid met de schaatsers, begeleiders en de bondscoach.

Er lijkt niets bijzonders aan de hand. Zestien topsporters heffen gewichten tot 90 kilo in de fitnessruimte. De coach analyseert videobeelden uit de ijstraining van die ochtend op een bankje. Tegen de muur liggen de rugzakjes van de schaatsers met transparante flesjes water, inclusief een etiketje van Evian.

Denis Joeskov traint met bondscoach Kosta Poltavets. Beeld Pascal Dumont

Maar praat met de schaatsers over hun doelen en er valt iets op. Ja, de wereldbeker in Berlijn komt eraan en de WK afstanden staan voor de deur. Alleen de finale van de wereldbeker in Tsjeljabinsk, die gaat niet door. 'Ze zeggen dat het iets met dat rapport te maken heeft', aldus trainer Pawel Abratkiewicz op het ijs.

Tsjeljabinsk ligt in Rusland en daar durven sommige concurrenten niet meer naartoe, angstig als ze zijn van alle dopingberichten. Kjeld Nuis is bang, zei hij tegen de NOS. Hij vreest voor 'de veiligheid van de sporters', maar kon niet uitleggen waarom precies. Zijn coach Jac Orie zei de angst van Nuis te begrijpen. Ook Ireen Wüst, die tegenwoordig 'met strak gezicht' langs haar Russische collega's zegt te lopen, griezelde van gedachten aan schaatsen in Rusland.

McLaren-rapport

Tsjeljabinsk ging van de kalender. De internationale schaatsbond verplaatste de wedstrijd naar Noorwegen. 'Ontzettend jammer', vindt Joeskov, de drievoudig wereldkampioen. Tsjeljabinsk is het Heerenveen van Rusland en was er klaar voor. Joeskov: 'Er zijn niet zoveel stoelen voor toeschouwers, maar de mensen in Tsjeljabinsk staan gewoon. Als je daar het ijs opkomt, kun je jezelf niet meer horen. Zo hard juichen ze.'

Iedereen in de groep weet dat de grimmige sfeer iets te maken heeft met 'het McLaren-rapport'. Maar wat daar precies instaat?

'Niet veel mensen bij ons spreken Engels', zegt Olga Graf, winnares van brons op de 3.000 meter in Sotsji. 'We horen alles via internet en tv. Maar elk kanaal zegt wat anders. Vrienden van mij in Nederland hebben een keer het journaal bij hun op tv voor me vertaald. Daar zeggen ze heel andere dingen over de oorlog in Oekraïne en Syrië dan bij ons op tv.' Voor doping - ook gelieerd aan politiek, denkt Graf - geldt hetzelfde.

Drievoudig wereldkampioen 1.500 meter Denis Joesov krijgt een massage. Beeld Pascal Dumont

Buiten Rusland kwam het rapport van Richard McLaren hard aan. In 144 pagina's, gemaakt in opdracht van de antidopingdienst WADA, concludeert de Canadese jurist dat meer dan duizend Russische sporters de afgelopen jaren betrokken waren bij een staatsdopingprogramma. Alle 254 urinestalen van de Russische wintersporters in Sotsji gaan opnieuw onder de loep. McLaren zegt te weten welke sporters verdacht zijn, maar maakte de namen niet openbaar in afwachting van verder onderzoek.

Nederlandse media maakten wel namen openbaar. De NOS ging puzzelen met codes die op urinestalen staan waarmee zou zijn gesjoemeld door de Russische geheime dienst. Nog dezelfde dag zette de omroep drie namen online: Olga Fatkoelina, Jevgeni Serjajev, Aleksej Jesin. Drie mensen uit de Russische schaatsploeg.

Aleksej Jesin (29), een van de drie genoemde schaatsers, hoorde via-via dat zijn naam rondgaat in het buitenland. In de fitnesshal doet hij op een spinfiets een cooling down na een intensieve sprinttraining op het ijs. 'Alle beschuldigingen uit de pers zijn onduidelijk. Er zijn geen bewijzen getoond. Ik vind het niet correct dat er meteen namen de wereld in geslingerd worden zonder dat er zekerheid is.'

Lees verder onder de foto.

Schaatser Aleksej Jesin in Kolomna. Beeld Pascal Dumont

Meldonium

De geruchten doen de schaatsers terugdenken aan een jaar geleden, toen ze ook in Kolomna op trainingskamp waren. Er was breaking news in het buitenland: Russische topsporters massaal betrapt op meldonium. Onder de schuldigen zaten de grootste Russische sporters. Tennisser Maria Sjarapova, zwemster Joelia Jefimova, en ja, Pavel Koelizjnikov, de wereldkampioen sprint uit de schaatsploeg. Hij werd meteen geschorst.

'Dat was een schok', zegt Olga Graf. 'Sommige mensen verlieten de kleedkamer en gingen naar huis. In stadions bleef het soms muisstil als een Russische schaatser aangekondigd werd. Dat soort druk was er.'

Een paar weken later krabbelde het WADA terug. In een verklaring sprak het antidopingbureau van een 'gebrek aan duidelijke wetenschappelijke informatie' over hoe lang meldonium in het lichaam blijft. De schorsing van Sjarapova werd niet opgeheven, die van Pavel Koelizjnikov wel. Maar de schade was aangericht. Ook omdat Koelizjnikov als junior een schorsing van twee jaar uitzat.

'Voor het Westen ben ik een dopingzondaar, ze gaan zich niet bedenken. Het is voor altijd', zei Koelizjnikov (22) in een interview met een Russische sportkrant. Hij kan die woorden niet toelichten bij het trainingskamp, want hij ligt in bed met koorts. Maar inderdaad, sommige concurrenten hebben hun mening niet bijgesteld. Kjeld Nuis zei tegen de NOS dat hij er niet over denkt om Koelizjnikov ooit nog de hand te schudden. 'Absoluut niet.'

Ondergedoken

Het rapport dat er nu ligt, gaat uit van de verklaringen van één man, de voormalige directeur van de Russische antidopingdienst - hij is ondergedoken in de VS uit vrees voor repercussies uit Rusland. Forensisch onderzoek wijst volgens McLaren uit dat die verklaringen kloppen.

De geruchten die het rapport heeft opgeleverd, doen de ploeg geen goed, erkent bondscoach Kosta Poltavets (55). 'Er staan geen schaatsers uit mijn ploeg zwart-op-wit en toch brengen media al namen naar buiten. Dat is onfatsoenlijk. Je moet beseffen wat dat met die mensen doet.'

Maar zou het kunnen? De geheime dienst die midden in de nacht urinestalen van zijn sporters het laboratorium in Sotsji uitsmokkelde door een gat in de muur?

Lees verder onder de foto.

Russische schaatsers doen rekoefeningen voor de training. Beeld Pascal Dumont

Poltavets kan de theorieën uit het rapport niet geloven. De Nederlander, geboren in de voormalige Sovjetrepubliek Oekraïne, was in Sotsji. 'Ik zat met de schaatsers op dezelfde gang in het olympisch dorp. De deuren van de kamers stonden open. Ik liet er niemand bij, ook van het ministerie niet. Zelfs niet om met de sporters te praten. Ik wilde geen invloed van buitenaf.'

Langs de ijsbaan in Kolomna pronkt 'MINSPORT' op spandoeken. Het sportministerie in Moskou is het brein achter Russisch dopinggebruik, stelt McLaren. Een operatie van bovenaf opgelegd, met de sporters als slachtoffers van corrupte regeerders die gouden plakken eisen - de theorie past in de verticale machtscultuur in Rusland.

Maar juist die cultuur heeft Poltavets aangepakt binnen zijn ploeg. Hij was tien jaar lang coach van Nederlandse toppers als Jan Bos, Ids Postma en Stefan Groothuis. Hij voerde de afgelopen zes jaar lang 'de Nederlandse aanpak' in. In het kort: begeleiders en sporters zoeken samen tot in het kleinste detail naar verbeteringen; sporters zijn open over hun gevoelens; de coach (en dus niet de overheid) selecteert de begeleiders die bij de werkwijze passen. Allemaal ongebruikelijk in Rusland.

Bemoeizucht Moskou

'Dat botst', zegt Poltavets. Ambtenaren in Moskou, waar geld voor de ploeg vandaan komt, hebben moeite te begrijpen dat de ploeg om schaatsers gaat en niet om henzelf. Vooral in het begin moesten ze wennen aan de Nederlander uit Heerenveen. Poltavets: 'Dan planden ze vergaderingen op tijden dat er trainingen waren en zeiden dat de ploeg zich maar moest aanpassen aan hun agenda.'

Het gaat iets beter nu, maar nog steeds is er spanning tussen het sportministerie aan de ene kant en de ploeg en de schaatsbond aan de andere. Bijvoorbeeld als de bestuurders met een begeleider aankomen die niet in de werkwijze van Poltavets past. 'In je team moet je mensen hebben die je vertrouwt, anders werkt het niet. Dus ik stuur ze weg als het niet klikt. Dat snappen ze hier niet allemaal.'

Toch wil de Russische sport Poltavets niet kwijt. De voorzitter van het Russisch Olympisch Comité belde hem na Sotsji met het dringende verzoek om te blijven. Niet dat Sotsji een succes was voor de ploeg: drie medailles, nul goud. Maar de schaatsers lopen weg met hun coach. 'Met Kosta ben je altijd samen op zoek naar iets nieuws', zegt Joeskov. 'Wij leren niet alleen van hem, maar hij leert ook van ons.'

Nu, een jaar voor de Winterspelen in Zuid-Korea, heerst er in de ploeg meer vertrouwen in olympisch succes dan voor Sotsji - toen de ploeg eigenlijk nog geen ploeg was. Als het team naar Zuid-Korea mag tenminste. 'Ik heb op internet gelezen dat sportbonden aan een collectieve schorsing denken', zegt 3.000-meterspecialiste Olga Graf. 'Ik vind dat niet eerlijk.'

Kosta Poltavets, de Nederlandse bondscoach van Rusland: 'In je team moet je mensen hebben die je vertrouwt. Dus ik stuur ze weg als het niet klikt. Dat snappen ze hier niet helemaal. Beeld Proshots

Geen schaamte

Alle Russische atleten en paralympiërs weten hoe zo'n collectieve schorsing voelt. Betrapt op doping of niet - ze werden allemaal uitgesloten van deelname aan de Olympische Spelen in Rio, het hoogst haalbare toernooi in hun carrière. 'We wachten rustig af', zegt Poltavets. 'Ik zeg altijd tegen de ploeg dat ze zich moeten focussen op hun eigen trainingen en wedstrijden. Dat is alles wat ze kunnen doen.'

De schaatsers zeggen dat het lukt. De hechte sfeer op het trainingskamp lijkt dat te bevestigen. Maar geldt het ook voor de schaatsers wiens namen nu rondzoemen, zoals Aleksej Jesin? 'Ik heb niets om bang voor te zijn, ik ben schoon', puft Jesin vanaf de spinbike. 'Misschien dat ze iets gevonden hebben, maar ik weet er niets van.'

Garantie voor onschuld van zijn sporters kan Poltavets niet geven. 'Ook mijn methode is niet waterdicht. Hoe dicht ik er ook op zit, ik kan niet zien wat mensen thuis doen.'

In zijn contract heeft de bondscoach laten opnemen dat hij kan opstappen als er doping aangetroffen wordt in zijn ploeg. Maar het staat niet vast dat hij opstapt als de geruchten in de Nederlandse media waar zijn. Hij schaamt zich niet om bondscoach in Rusland te zijn. Poltavets vindt ook dat hij schaatsers als Nuis en Wüst recht in de ogen kan kijken. 'Ik weet dat er geen dopingsysteem in mijn ploeg is. Ik kan niet over andere sporten praten, maar ik zeg het nog één keer: in mijn ploeg is geen dopingsysteem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.