NieuwsTurnrapport

Het is in turnzalen allereerst isoleren. Niets wordt doorverteld, ook niet aan ouders

Onderzoekers stuitten 6, 7 jaar geleden op een zwijg- en vergeldingscultuur in de turnwereld. Daardoor konden coaches ongestraft hun gang gaan. 

Turnsters gehoorzamen hun coaches omdat ze bang zijn anders hun doel niet te bereiken. Beeld ANP

In 2013 en 2014 onderzochten drie gedragswetenschappers het topsportklimaat in het Nederlandse vrouwenturnen, leidend tot een rapport met de pittige titel Turnonkruid, gemaaid maar niet gewied. Hun bevindingen stemmen overeen met de noodkreten die de voorbije weken naar buiten kwamen, na de openbare biecht van de ervaren turncoach Gerrit Beltman die fysieke en mentale mishandeling toegaf.

De 36 geanonimiseerde interviews, intern gehouden en niet met de buitenwereld gecommuniceerd, geven een beeld van de gemankeerde gezagsverhouding tussen de coach (‘is de baas en weet alles’) en de meestal piepjonge turnster (‘haar mening telt niet’). Als de turnster mondig wordt, in en na de puberteit, dat wordt dat als lastig gezien. Gehoorzaamheid van de turnster en veel oefenen, tot dertig uur per week, staan centraal in de aanpak die tot sportsucces moet leiden.

De omgangsvormen in het turnen worden door de drie onderzoekers, de uit Utrecht en Den Haag stammende Annelies Knoppers, Froukje Smits en Frank Jacobs, in drie dominante manieren opgedeeld. Het is in turnzalen allereerst isoleren. ‘Gesloten sessies, gebrek aan vriendschappen buiten de sport en een zwijg- en vergeldingscultuur.’ Niets wordt doorverteld, ook niet aan ouders, omdat de coach hen kan bestraffen.

Hard trainen, beperkt voeden

Dan volgt reguleren van het lichaam. ‘De huidige turntechnieken zijn geënt op de lichamen van kleine meisjes’, stelt de onderzoeksgroep vast. Coaches doen er alles aan om de turnsters fysiek klein te houden. Dat geschiedt door hard trainen en beperkt voeden. Turnsters nemen al internaliserend die wens over.

Tenslotte is er de intimidatie, aldus de rapportage Turnonkruid. ‘Er zijn coaches die (on)bewust het gedrag van turnsters via angst en dreigen beïnvloeden. Dit gebeurt op subtiele wijze, waardoor turnsters gehoorzamen omdat ze bang zijn anders hun doel niet te bereiken. Coaches legitimeren deze omgangsvorm omdat ze bang zijn anders hun doel niet te bereiken.’ De gehanteerde methode is schreeuwen, machtsspel, afrekencultuur en onvoorspelbaar zijn. Turnsters hebben geleerd dat gedrag normaal te vinden.

Voor het vaststellen van die verhouding werden in 2013 en 2014 36 interviews gehouden, waarvan acht met nog actieve turnsters en zes met gestopte meiden. Van de coaches werden er vijf ondervraagd. Verder werden ouders (12) en bestuursleden (5) geïnterviewd.

In het woud van belastende quotes is een resultante te vinden. De onderzoekers willen evenwel niet spreken van grooming, een beladen internationale term over een te sterke afhankelijkheid tussen coach en jeugdige topsporter die tot seksuele en emotionele misstanden kan leiden. Zij schrijven over ‘afhankelijkheidstraining’. Er zijn geen seksuele misstanden bovengekomen in het onderzoek, ‘wel emotionele, fysieke en mentale misstanden’.

Rigoureus stoppen

In de aanbevelingen die Knoppers en de haren schreven voor de KNGU, in januari 2015 aangehoord door het bestuur, directeur Wals en vertrouwenspersoon Van der Weg, kwam de optie voorbij van ‘rigoureus stoppen en opnieuw bouwen’. Die maatregel zou ingrijpend zijn, maar wel ‘congruent’ met het gedachtegoed van Veilig Sport Klimaat dat de KNGU aanhangt.

De tweede optie luidde ‘doorgaan en tegelijkertijd herbouwen’. Het gevaar, zo schetsten de onderzoekers in 2015, zou zijn ‘dat de praktische uitvoering eerder tot symptoombestrijding kan leiden dan dat het een daadwerkelijke verandering teweegbrengt’.

Het rapport Turnonkruid lijkt in een lade op het KNGU-kantoor te Beekbergen beland. Pas de voorbije weken, met als dieptepunt de emotionele uitlatingen van tientallen turnsters in de publiciteit, is er weer gezocht naar het document dat een fundament voor herstel zou kunnen zijn.

Reacties uit de zaal

‘En je bent nog zo jong. Dus je denkt: zo iemand zal wel weten, zo moet ik dan maar zijn.’ (Turnster)

‘Het allerlastigste van topsport turnen dames is, dat jij met meiden die volop in de puberteit zitten, een topprestatie moet leveren.’ (Coach)

‘Hij deed elke dag rekken tegen de muur, dan had hij je been vast, hij trok je been dan door en dan vroeg hij met zo’n gezicht (turnster doet voor hoe ze haar been recht omhoog strekt met haar hand en laat zien hoe hij haar duwt, waardoor hun gezichten op 10 cm voor elkaar komen), dan was ik bijvoorbeeld aan het huilen en dan zei hij: ‘Wat is er?’ Op zo’n toon en met zo’n gezicht dat je dan denkt ‘er is niks’. Dat durf je dan gewoon niet te zeggen.’ (Turnster)

‘Ja, ik zou nu niet weten wat ik zou moeten doen als ik niet zou turnen. Je staat zoveel uur in de zaal en dan opeens niks.’ (Turnster)

‘Moesten ze op een rij gaan staan en [zei hij] ‘Wie durft hier te zeggen dat ik geslagen heb?’ Durf jij als meisje naar voren te komen? Nee dus…’ (Ouders)

‘Dat een kind als ‘bitch’ wordt uitgemaakt, dat vind ik niet op zijn plek, voor een kind van 12.’ (Ouders)

‘Hij voelde de bovenbenen.. of het niet te vet was, als je vetpercentage hoger werd, werd je ongesteld.’ (Ouders)

‘Het woord weegschaal geeft alleen al een angstgevoel, omdat de coaches er altijd continu op zaten. Vaak wist je het niet, we gingen er ook echt op aanpassen qua drinken. Elke zondag gingen we heel weinig drinken; ‘straks worden we gewogen’. Zoals nu, ik heb nu wel geleerd dat als je 3 ons zwaarder bent, dat dit 1 keer toiletbezoek is.’ (Turnster)

‘Ik heb haar een keer betrapt dat ze haar vinger in de keel stak en daar wist ik toen totaal niet mee om te gaan.’ (Coach)

‘Toen ik echt op mijn [ lichaamsdeel] was gekletterd moest ik gewoon opstaan en zelf naar het ziekenhuis, terwijl het echt zo onverantwoord was als de pest, [ik ben] echt keihard op mijn [ blessure] gevallen. Maar niks of niemand die ... er had meteen een ambulance bij moeten komen.’ (Turnster)

‘De grens ligt bij de dingen waarvan we allemaal wel weten dat ze er zijn: slaan, schoppen, vernederen, dat soort dingen. Dat is niet aan de orde.’ (Coach)

‘Dan slingerde er gewoon een turnster bijna letterlijk de hele zaal rond. Niet dat hij haar ging weggooien, maar echt.. Hij heeft turnsters wel eens in de hoek gezet en gewoon keihard aangesproken, waar iedereen toen gewoon nog bij stond. Maar hij doet het ook gewoon openlijk.’ (Turnster)

Veel voorkomende woorden / zinsneden

‘Manipuleren’, ‘heel gemeen’, ‘stimuleren op het negatieve’, ‘negeren’, ‘afbranden’, ‘isoleren’, ‘afrekenen’, ‘afzeiken’, ‘schelden’, ‘behoorlijk tekeer gaan’, ‘de schuld geven’, ‘pispaaltje’, ‘machtspelletjes’, ‘zij is een mietje’, ‘te kakken gezet’, ‘tot op het bot kapot’, ‘schreeuwend door de zaal’, ‘eruit gestuurd worden’. (Turnsters)

Rapport over geestelijke en fysieke mishandeling (ex-)turnsters mocht niet naar buiten

De misstanden in de Nederlandse turnwereld zijn tussen 2013 en 2014 al scherp in kaart gebracht door een onderzoek van drie wetenschappers. In januari 2015 kwam hun rapportage uit over de geestelijke en fysieke mishandeling van topturnsters onder de titel ‘Turn-onkruid, gemaaid maar niet gewied’. Maar dit stuk werd intern gehouden. Onduidelijk is of het een doofpotactie betreft.

‘Als hij al is veranderd in 2007, waarom is hij dan nooit naar ons toegekomen?’

Turncoach Vincent Wevers is door het stof gegaan. Hij erkent dat hij in het verleden de turnsters veel te hard heeft aangepakt. Wie is de mens achter de spartaanse coach? En hoe kon het zover komen?

Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg: beschuldigingen zijn anno 2020 niet te negeren

Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg. Maar na een week van getuigenissen is de boodschap aangekomen. De turnsport moet zich moreel opnieuw uitvinden.

Hoe moet het nu verder met de Nederlandse turnsters?

Het Nederlandse topsportexperiment met vrouwenturnen is na bijna twintig jaar afgekapt, na verschillende klachten van oud-turnsters. De Oost-Europese turncultuur is, kort samengevat, gestuit op de Nederlandse moraal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden