ReportageScheidsrechters

‘Het is heerlijk te merken dat je een wedstrijd in de hand hebt’

Scheidsrechter Mauricio PlatBeeld Harry Cock

Uitgerekend in de Week van de scheidsrechter is het publiek in het voetbal verbannen van de zijlijn, ook bij de amateurs. Dus geen complimenten van de spelers, maar ook geen verwensingen vanaf de zijlijn. Twee arbiters, Mauricio Plat en Julia van Es, over fluiten anno 2020.

Amateurscheidsrechter Mauricio Plat gaat, na een omstreden beslissing, weleens met de vinger aan een oor staan. Dan doet hij net of hij overleg heeft met de VAR, terwijl in het amateurvoetbal geen sprake is van zo’n hulp met digitale middelen. ‘Ik zeg dan tegen zo’n protesterende speler: ah, ik krijg net bericht van de VAR dat mijn beslissing terecht is.’ 

Hij wil maar zeggen: scheidsrechter zijn is vooral een kwestie van leiding geven, van ontspannen zijn, van plezier ook en humor. Zaterdag floot hij in Assen LTC – De Weide (0-4) in de tweede klasse, zonder publiek vanwege corona, en het viel hem niet eens tegen. ‘Het was sfeerloos, maar spelers konden zich niet laten opnaaien door toeschouwers. Dat kwam het spel ten goede. Ze bleven in het algemeen rustiger en accepteerden beslissingen klakkeloos.’

Julia van Es, opgegroeid bij VV Nieuwenhoorn in Hellevoetsluis, is pas 20 jaar en fluit mannen in de vierde klasse. Kerels die haar vader hadden kunnen zijn, haar grote broers. Staat ze daar met haar 1,62 meter tegen een boom van een vent van bijna 2 meter te praten, op zoek naar oogcontact. Ze heeft natuurlijk overwicht. ‘Ik hou van mannelijk voetbal, zoals ze dat noemen. Van een beuk uitdelen. Mannen, we zitten niet op ballet, zeg ik soms. Zo’n grapje moet kunnen. Ik krijg complimenten. Zo van: tof dat jij dat durft. Dat werkt in mijn voordeel, maar het liefst heb ik dat ze niet eens zien dat een vrouw fluit. Dat is het mooist: als ze het verschil niet zien.’

Uitgerekend nu ze ook de complimenten hadden kunnen vergaren vanaf de zijlijn, in de zaterdag begonnen Week van de scheidsrechter, zijn toeschouwers verbannen vanwege het indammen van de tweede golf van het coronavirus. Door corona is ook het leven van de scheidsrechter anders. Al heeft de arbiter dan zijn eigen kleedkamer; handig voor het bewaren van afstand.

Scheidsrechter Jacob Warners.Beeld Harry Cock

‘Voor de aftrap komen de teams gefaseerd het veld op en er is geen line-up’, aldus Van Es. ‘Een vermaning geef ik van 1.5 meter en het muurtje verplaats ik door een fluitsignaal.’ Ze heeft een coach die haar begeleidt. ‘Met haar bespreek ik mijn wedstrijd buiten of over de telefoon, in plaats van in de kleedkamer. We moeten met zijn allen doen wat we kunnen om de verspreiding van het virus beperkt te houden.’ Vrijdag hoort ze dat haar wedstrijd van zaterdag is uitgesteld. Balen.

Van Es studeert voor onderwijzer. Plat is leraar maatschappijleer op een middelbare school in Groningen. Hij voetbalde in de junioren van SJS uit Stadskanaal toen hij hoorde dat de club scheidsrechters nodig had. De KNVB zag zijn talent, hij volgde opleidingen en toen hij zijn rijbewijs had, kon hij verder reizen, tot wedstrijden in de eerste en tweede klasse toe.

Hij is donker, maar racisme heeft hij nauwelijks meegemaakt. ‘Ik herinner me één geval, rond dat incident met de racistisch bejegende Mendes Moreira van Excelsior, een jaar geleden. Een jongetje van een jaar of 10 vroeg me kort voor de wedstrijd of ik pepernoten voor hem had, als Zwarte Piet.’

Fluiten minder populair

Altijd is de KNVB op zoek naar scheidsrechters, naar spelleiders, zoals Frans Derks zaliger ze noemde. Er zijn er nog 4.500 in de A-categorie, voor de standaardelftallen en de hogere jeugd. Dat getal heeft weleens veel hoger gelegen, weet Werner ter Avest, coördinator van de ontwikkeling van de arbitrage in het amateurvoetbal bij de KNVB. ‘Het fluiten is minder populair geworden, al nemen clubs steeds meer verantwoordelijkheid door zelf scheidsrechters aan te stellen. En we hebben bewust afscheid genomen van scheidsrechters die te oud waren of niet fit genoeg.’

Degenen die stoppen, geven zelden als oorzaak het geweld op of rond het veld. Na de gewelddadige dood van Richard van Nieuwenhuizen in 2012, de grensrechter die overleed na molestatie, is veel geïnvesteerd in professionele begeleiding. Plat voelt zich nooit bedreigd. ‘Ik fluit zelfverzekerd. Het is net als in de klas: als je onzeker voor de groep staat, durven ze veel meer te zeggen. Ik leg ook uit. De toon maakt de muziek.’

Scheidsrechter Michel ToxopeusBeeld Harry Cock

Van Es heeft weleens een wedstrijd gestaakt. ‘Een paar jaar geleden. Ik was net begonnen. De spelers waren het continu niet met me eens en ik gaf veel kaarten. Nadat de wedstrijd was stilgelegd, werd ik bedreigd. Zo van: we komen jou wel opzoeken thuis. Dan is het klaar. Gelukkig stond het bestuur van die club achter me.’ 

Ze heeft niet eens overwogen om te stoppen. ‘Nee, want het is heerlijk te merken dat je een wedstrijd in de hand hebt, dat je meehelpt aan een wedstrijd met goed voetbal en acceptatie.’

De grootste problemen vormen soms de spelregels en vooral de interpretaties. Al krijgen alle jeugdspelers van de KNVB op gegeven moment een spelregeltoets, Plat oordeelt dat ‘veel spelers de spelregels niet zo goed kennen. De nieuwe regels rond hands zijn bijvoorbeeld nog niet helemaal duidelijk. Of dat de scheidsrechter het spel onderbreekt als de bal tegen hem aankomt en teruggeeft aan de ploeg in balbezit. Dat is ook voor velen nog onbekend.’

Op het rooster van Studio Voetbal

Het voetbal op televisie heeft dan weer invloed op het amateurvoetbal, de VAR voorop. Werner ter Avest van de KNVB: ‘De scheidsrechter of de VAR die in de fout gaat, ligt ’s avonds op het rooster bij Studio Voetbal.’ 

De laatste weken was er veel commotie om eindeloze onderbrekingen. Menigeen is klaar met de VAR. Amateurs vragen geregeld om de VAR bij wijze van grap, ook al weten ze dat ze het met de scheidsrechter alleen moeten rooien. Plat vindt het best mooi, die VAR en alle implicaties, maar hij waakt over de ‘charme van voetbal. De VAR wil perfectie en perfectie bestaat niet. En de VAR zorgt voor mentale druk bij de scheidsrechter, want die krijgt na het zien van een superslomo te horen dat hij het bij het verkeerde eind had.’

De meest bejubelde scheidsrechter van Nederland, Björn Kuipers, begrijpt die discussie over de alomtegenwoordigheid van de VAR, maar hij, aanvoerder uit gidsland Nederland, blijft een groot voorstander. Al vindt hij het aantal ingrepen soms te groot. ‘Het gaat erom dat we de grote schandalen uit het voetbal halen. Dat was de opzet. Clear and obvious mistakes, zoals de Engelsen zeggen.’

Scheidsrechter Harm EntjesBeeld Harry Cock

Verder is het zaak zelf zoveel mogelijk te blijven zien, ook omtrent buitenspel. Het ‘lijnenspel’ bij FC Twente vorige week, de nieuwe methode om buitenspel tot op de centimeter nauwkeurig te meten, duurde minuten. Tot ergernis van velen. Het zou al helpen als de ‘assistent-scheidsrechter zijn vlag niet zo snel de lucht insteekt’, aldus Kuipers. ‘Bij twijfel nooit vlaggen, net als vroeger.’

En stel dat het dan toch buitenspel is, dan is de VAR het hulpje dat het advies geeft de treffer toch af te keuren. Bij de amateurs is de grensrechter om andere reden juist de pispaal soms. In het wat lagere voetbal is hij of zij juist iemand van de club. Beroemd zijn de verhalen van clubgrensrechters die meer punten pakken dan de aanval. ‘Ze zijn niet altijd even eerlijk’, weet Van Es. ‘Voor de wedstrijd benadruk ik altijd dat ik ze nodig heb. Dat we het samen moeten doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden