Weblog

'Het is een misverstand dat teams met meeste talent het beste resultaat leveren'

Onderzoek laat zien dat teveel sterspelers een goede teamprestatie juist in de weg staan, schrijft hoogleraar psychologie Mark van Vugt.

Arjen Robben tijdens de vriendschappelijke interland tegen Indonesië.Beeld epa

Vrijdag vindt de loting plaats voor het WK voetbal in Brazilië. Ondanks de goede resultaten van de afgelopen jaren is Oranje niet geplaatst als een van de 8 groepshoofden, in tegenstelling tot bijvoorbeeld landen als België en Zwitserland. Dat komt door een ingewikkeld puntensysteem van de FIFA . Een land verdient meer punten als het meer duels wint tegen sterkere landen in belangrijke wedstrijden, bijvoorbeeld kwalificatieduels.

Blunder van KNVB?
Volgens een berekening van de BBC heeft één wedstrijd Nederland de das omgedaan. Dat was de vriendschappelijke interland van afgelopen zomer tegen Indonesië, een land dat niet eens in de top 150 van de FIFA voorkomt. Die overwinning leverde veel te weinig punten op. Hetzelfde lot viel Italië ten deel, dat ook beter niet tegen de voetbaldwerg San Marino had kunnen oefenen. De KNVB trekt zich nu de haren uit het hoofd dat ze Oranje niet tegen bijvoorbeeld Zuid-Korea of Australië liet oefenen. Als Nederland daardoor vrijdag in een poule terechtkomt met pakweg Brazilië, Frankrijk, en Japan dan kunnen we gerust spreken van een blundertje met mogelijk grote gevolgen.

Het teveel-talent effect
Ik kan uiteraard niet voorspellen welk land wereldkampioen wordt. Maar een ding staat vast:het zal niet het team met het meeste talent zijn. Er bestaat een wijdverbreid misverstand in de sport- en zakenwereld dat teams met de meeste toppers ook het beste resultaat leveren. Het wetenschappelijk bewijs daarvoor ontbreekt. Onderzoek laat juist zien dat teveel sterspelers een goede teamprestatie in de weg staan. Dat wordt het 'too-much-talent' effect genoemd. Er zijn drie belangrijke psychologische verklaringen voor het 'teveel-talent-fenomeen'.

In nationale teams moeten sterspelers van verschillende clubs ineens met elkaar concurreren terwijl hun status binnen de clubs waarvoor ze spelen onaantastbaar is. Hun opgeklopte ego's zouden een goede samenwerking wel eens in de weg kunnen staan. Voetbalhistorici zien dit als de belangrijkste oorzaak voor het falen van Oranje tijdens het WK 1990 in Italië. Twee jaar eerder won vrijwel dezelfde selectie nog het EK. Toen stonden de toppers nog aan het begin van hun internationale carrière en wilden ze zich wel voor elkaar opofferen.
Maar de waterdragers van weleer vonden ineens dat ze als sterren behandeld dienden te worden en dus ging het mis in Italië.

Ten tweede heeft elk goed functionerend team een duidelijke hiërarchie nodig, waarbij sommige individuen meer invloed hebben dan anderen. Te veel sterren verstoort de natuurlijke hiërarchie binnen een team. Teveel leiders, te weinig volgers.
Ten slotte dienen toppers met hetzelfde specialisme met elkaar de concurrentie aan te gaan om een plekje in de basis. Zo moesten Huntelaar en Van Persie als topscorers van hun clubteams met elkaar strijden om de spitspositie van Oranje op het EK 2012. Dat werd een grote deceptie. Een soortgelijk probleem dient zich aan bij het Argentijnse elftal dat eigenlijk teveel topspitsen heeft van hetzelfde soort (Messi, Higuain, Aguero, Tevez, Milito, Lavezzi) voor slechts een klein aantal basisplaatsen.

Bondscoach Louis van Gaal tijdens een vriendschappelijke oefeninterland tegen Colombia in de Amsterdam Arena.Beeld anp

Wat zegt de wetenschap?
Wat is het wetenschappelijke bewijs voor het 'teveel-talent-effect'? Onderzoek naar NBA-basketbalteams heeft laten zien dat teams met een mix van sterspelers en gemiddelde spelers beter presteerden dan teams met een groot aantal duurbetaalde sterspelers. Ook in de zakenwereld gaat dit op. Elk jaar publiceert het tijdschrift 'Institutional Investor' een ranglijst van de topanalisten. Sommige bedrijven op Wall Street hebben veel steranalisten onder contract en anderen niet zo veel. In het onderzoek werd nagegaan of teams van topanalisten betere adviezen gaven aan hun klanten over beleggingen. Het toevoegen van top performers aan een team verhoogde de effectiviteit van het team maar tot op zekere hoogte. Als de meerderheid bestaat uit toppers dan viel de marginale waarde van het toevoegen van een extra steranalist weg. Dat was nog erger als analisten dezelfde competenties hadden binnen hetzelfde team. Dan functioneerden teams beter als ze juist minder toppers hadden.
Bewijs voor teveel- -talent komt ook uit een onverwachte hoek, die van de legbatterij. In een experiment om de eierproductie te verhogen zetten pluimveehouders kippen bij elkaar die individueel de meeste eieren legden. Ze stopten daar echter snel mee toen ze zagen dat er een geweldige strijd uitbrak tussen de topkippen waardoor de eierproductie juist daalde.

Invloed van hormonen
Hormonale verschillen zouden wel eens ten grondslag kunnen liggen aan het 'teveel-talent' fenomeen. Zo vond mijn VU-collega Richard Ronay dat teams die bestaan uit mensen met hoge testosteron spiegels meer conflicten hebben en daardoor slechter presteren op groepstaken dan teams met een mix van hoge en lage testosteron -individuen. Testosteron wordt wel gezien als het 'status'-hormoon in de wetenschappelijke literatuur.

Helaas zijn er op dit moment geen harde gegevens beschikbaar uit de voetbalwereld die het 'teveel-talent-effect' aantonen. Dus moeten we het hebben van anekdotes. Het is veelzeggend dat Real Madrid, het team van de Galacticos - letterlijk sterren - meer dan 10 jaar geleden voor het laatst een Europese prijs won.

Ongeacht de uitslag van de loting van het WK van vrijdag aanstaande kan bondscoach Louis van Gaal en de rest van Nederland opgelucht adem halen. Want welk Oranje ook aan de aftrap verschijnt op het WK in Brazilië we zullen waarschijnlijk niet een van de teams met teveel talent zijn.

Mark van Vugt (1967) is evolutionair psycholoog en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Voor Vonk, het zaterdagse achtergrond- en opiniekatern van de Volkskrant, blogt hij geregeld over de 'vreemde, buitenissige en saillante aspecten van menselijk gedrag'. Hij is op Twitter te volgen via @ProfMarkvugt.

Wesley Sneijder in de vriendschappelijke interland tegen Indonesië.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden