'Het dammen wordt steeds boeiender'

Het is voor Ton Sijbrands een bijzonder jaar. Halverwege december hoopt hij vijftig te worden, drie weken geleden kocht hij een nieuwe fiets, sinds enkele maanden heeft hij samen met zijn vrouw Hetty in zijn woonplaats Muiden de zorg voor een jong hondje en hij gaat weer op topniveau dammen....

Vanaf morgen doet Sijbrands mee aan het Europees kampioenschap dat in Hoogezand-Sappemeer wordt gehouden. Samen met Harm Wiersma en Rob Clerc vormt hij de Nederlandse afvaardiging in een toernooi met vele favorieten uit de voormalige Sovjet-republieken.

Altijd als Ton Sijbrands besluit weer aan een internationaal kampioenschap mee te doen heerst er opwinding onder de damliefhebbers. Zelf is hij te bescheiden om zich de titel 'beste dammer van de wereld' aan te meten, maar veel kenners verheugen zich in elk geval op zijn partijen.

Het is de tweede rentree van Sijbrands op het hoogste niveau. In 1988 deed hij na een afwezigheid van vijftien jaar weer mee aan het Nederlands kampioenschap. Hij behaalde toen in Putten zijn zesde titel. Vervolgens werd hij in datzelfde jaar gedeeld tweede in het kandidatentoernooi in Paramaribo, won hij in 1989 de daarna benodigde herkamp tegen Gantwarg en speelde in 1990 als uitdager in Amersfoort in een bewogen tweekamp 20-20 gelijk tegen wereldkampioen Tsjizjov, die daarmee in het bezit bleef van zijn titel.

Sinds die tweekamp speelde tweevoudig wereldkampioen Sijbrands diverse toernooien en matches. Succesvol was hij ook daarna op het hoogste niveau; desondanks hield hij het dammen vervolgens voor gezien. Hij had er domweg even geen zin meer in. De studie ging echter voort. 'Ik ben nu bijna veertig jaar met dit spel bezig en hoe meer ik er van weet, hoe boeiender het wordt.'

De opmars van de computer in het dammen vormt een verrijking van het spel. Er is een databank beschikbaar waarin ruim 2000 partijen zijn opgeslagen. Ook veel partijen van vroeger. Een prachtige bron voor studie.

Waarom keert hij terug in de ring?

Sijbrands: 'Dat is niet zo eenvoudig uit te leggen. Eigenlijk kan ik er niet veel meer over zeggen dan dat het gaat zoals het gaat. Ik werd anderhalf jaar geleden door de organisatie van het EK benaderd met de vraag of ik mee wilde doen. Ze mochten mij een wild card geven.

'De gemeente Hoogezand-Sappemeer wilde dat ik kwam en stelde zich bijzonder welwillend op. De wethouder die de zaken regelde bood me een hotel naar keuze aan. Ook de andere deelnemers zijn comfortabel ondergebracht. Dat is bij damtoernooien wel eens anders. Dan is er gebrek aan geld om een redelijke accommodatie te bekostigen en de entourage laat ook vaak te wensen over.

'Daarnaast bood de organisatie mij - trouwens ook Harm Wiersma - een aantrekkelijk bedrag als startgeld. Ik word nu gewoon betaald voor mijn werk en zo wil ik dat ook graag. Ik wil niet afhankelijk zijn van de punten die ik scoor. Daarom ben ik met de organisatie overeengekomen dat ik, mocht ik in de prijzen vallen, van dat prijzengeld zal afzien.'

Sijbrands heeft lang geaarzeld of hij zijn min of meer anonieme bestaan van de laatste jaren wel wilde opgeven. 'Pas in april van dit jaar heb ik definitief besloten ja te zeggen tegen de uitnodiging. Daarbij speelden allerlei kleine dingen een rol, zoals een vriendelijke jongen die mij vertelde dat ik veel mensen een plezier zou doen door deel te nemen.'

In dezelfde periode kwam Sijbrands in contact met een nieuwe sponsor, een verzekeringsmaatschappij uit Gouda. Deze zorgde voor een potje met geld voor zijn trainingsprogramma. In het sponsorcontract is verder vastgelegd dat Sijbrands later dit jaar (6 november) zijn wereldrecord blindsimultaan zal proberen aan te scherpen. Dat record staat sinds augustus 1993 op achttien partijen (veertien maal winst, vier remises). In Gouda gaat Sijbrands twintig tegenstanders te lijf, zonder één bord te zien. 'Negentien vond ik geen aantrekkelijk getal. En ik ben geen Sergej Boebka die bij het polsstokhoogspringen zijn record telkens met een centimeter per keer verbetert.'

Een bijkomend geluk is dat deze sponsor ook geldschieter is van de voetbalclub Sparta. 'De dag na de blindsimultaan speelt Sparta in Rotterdam tegen Ajax. De PR-man is een zoon van oud Sparta-doelman Pim Doesburg en die herinnerde zich dat ik Ajax-supporter ben. Ik heb als jochie nog in de welpen gespeeld. Hij heeft me uitgenodigd voor Sparta - Ajax op 7 november. Als ik maar wakker kan blijven, want ik denk dat de simultaan-seance wel eens vijftien uur in beslag kan nemen.'

Sijbrands leerde pas op zijn tiende dammen, Harm Wiersma al op zijn zesde. Maar hij was er zo snel door gegrepen dat er daarna weinig anders meer voor hem bestond. En de resultaten kwamen snel. Hij werd in 1968 internationaal grootmeester, twee keer wereldkampioen, vier keer Europees kampioen en zes keer Nederlands kampioen.

Al sinds zijn zeventiende is hij prof. Op die leeftijd (in 1966) werd hij van school gestuurd omdat zijn haar volgens de rector van het Hervormd Lyceum West in Amsterdam te lang was. Hij weigerde het te laten knippen.

Sijbrands speelt de laatste jaren in clubverband bij ADG- Wolter & Dros in Amersfoort. Tot vorig jaar verbleef de vereniging in de eerste klasse. In 1998 promoveerde hij met zijn team naar de hoofdklasse, waarin dit jaar redelijk werd gepresteerd. In tegenstelling tot de meeste andere topgrootmeesters is Sijbrands een écht clublid. Met dien verstande dat hij bij ADG ook aan de interne competitie en aan andere activiteiten deelneemt.

Dat hij - zeker in de eerste klasse - niet altijd tegen topdammers heeft gespeeld, vindt Sijbrands niet zo belangrijk. Wat hem bij het EK kan opbreken is het gemis aan recente toernooi-ervaring. Om die reden heeft hij de afgelopen maanden intensief getraind in diverse (kleine) tweekampen. Voor die gelegenheid kreeg hij via een relatie de beschikking over een buiten gebruik zijnd kerkje in Muiden. De afgelopen week speelde hij nog twee partijen tegen de Russische grootmeester Sjtsjogoljev. 'Ik wilde graag tegen hem spelen en ik hoefde er niet eens om te vragen. Hij kwam zelf naar me toe en zei: 'Je moet trainen hoor.' Sijbrands won deze minimatch overigens met 3-1.

De belangrijkste tweekamp was één van zes partijen tegen de Senegalese grootmeester Ndiaga Samb. Tot nu toe hield Sijbrands het resultaat van deze trainingsmatch angstvallig geheim, om de positie van Samb die bezig was aan een hele serie toernooien niet te schaden. Nu deze achter de rug zijn, wil Sijbrands wel zeggen dat hij met 10-2 heeft gezegevierd. Vier maal winst en twee remises.

Mede dankzij deze hoopvolle score is Sijbrands vol goede moed naar het noorden afgereisd. Al wil hij wel waarschuwen voor te hoge verwachtingen. 'Als ik in dit sterke veld vierde of vijfde word, kan ik tevreden zijn. Ik moet natuurlijk niet achter een deelnemer uit Andorra eindigen, want dat zou me wel te denken geven'.

Voor topdammers zijn verliespartijen zeldzaam. Zelf heeft Sijbrands de afgelopen tien jaar niet meer dan drie keer verloren. In 1990 was dat die ellendige achttiende partij in de tweekamp tegen Tsjizjov. In 1993 verloor hij in het Maars-toernooi een prachtige partij van Schwarzman en dit jaar moest hij in een bekerwedstrijd voor zijn club twee punten laten aan Laurens Fijn van Draat.

De damwereld kijkt met spanning uit naar zijn partij tegen Harm Wiersma. De twee bestreden elkaar voor het laatst tijdens het Nederlands kampioenschap van 1973 dat Sijbrands met twee punten voorsprong op Wiersma won. In het WK van Toulon in 1992 maakten beide grootmeesters deel uit van een groep die tweede werd. Hun onderlinge partij in Frankrijk stelde niets voor: remise na zeven zetten.

Sijbrands: 'De allereerste keer dat ik tegenover Wiersma aan het bord zat was toevallig ook in Hoogezand. We speelden toen in de jeugdgroep van het Brinta-toernooi. Ik was veertien, Harm tien jaar. Ik weet nog dat hij gevulde koeken voor me haalde en ik voor hem cola. We hebben, zo blijkt wel, altijd goed met elkaar overweg gekund.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden