Het afgesneden klaverblad

Doordat de 'inleiding' van mijn vorige rubriek bijna tachtig procent van het hele artikel besloeg, bleef er voor technisch commentaar bij die historische eerste matchpartij Ghestem - Raichenbach 1945 wel erg weinig ruimte over....

Zie diagram 1

Zo stond het na Raichenbachs 33e zet 20-25. Ghestem, bij wiens overlijden wij deze weken stilstaan, plaatste hier de centrum-doorstoot die later naar hem zou worden genoemd:

34.28-22!! 25x34 35.40x20 15x24 36.33-28!

Van deze aanvalsmanoeuvre, waarmee wit het klaverblad 16/21/26 van de overige zwarte troepen afsnijdt, gaat grote kracht uit. Desondanks is het evenwicht nog niet beslissend verbroken, zoals uit de aantekening bij zwarts 38e zet kan worden opgemaakt.

36...10-14(!) 37.39-34 14-20(!) 38.49-44 2-8?

Pas na deze te trage en - vooral - te speculatieve voortzetting komt zwart in een verloren stelling terecht. Raichenbach had zich nog kunnen redden door een opstelling met 38...20-25! 39.44-39 3-9! in te nemen en na 40.34-30 25x34 41.39x30 met het alerte (schijn)offer 41...24-29! 42.45-40 29-33!! 43.28x39 9-14! = te vervolgen.

Overigens mag de mooie positionele spelgang die ik ontdekte toen ik najaar 1981 voor de eerste maal over deze partij schreef, hier niet onvermeld blijven. Vervangt zwart 41...24-29 namelijk door 41...23-29?, dan kan er volgen 42.45-40 18-23 43.30-25 9-14 44.43-39 2-7 45.39-34!! 7-12 46.34-30!! en nu òf 46...12-18 47.40-34! 29x40 48.35x44 24x35 49.38-33 met winst na 49...23-29 50.33x24 19x30 51.25x34 14-20 52.34-29 20-25 53.28-23 enz. (in de halve finales van 1991 zou Ron Heusdens zo winnen van Cock van Leeuwen), òf 46...12-17 47.22x11 16x7 48.27x16 13-18 49.40-34! 29x40 50.35x44 24x35 51.38-33 met een gewonnen symmetrische 7x7 stand!

39.44-40!

Omzeilt de tactische valstrik 39.34-30? 23-29! 40.30-25(?) 26-31!! 41.25x34 31x33 42.28x39 24-29! 43.34x12 8x37 +, waarop Raichenbach zijn zinnen had gezet.

39...24-29 40.35-30!

En zo pareert wit de combinatieve dreiging 40...19-24!! enz., die op 40.43-39? dood en verderf had gezaaid.

40...20-24 41.40-35! 29x40 42.45x34 3-9 43.43-39

Met het oog op de beantwoording van 43...8-12 was 43.38-33! nauwkeuriger geweest.

43...9-14

Zoals - impliciet - gezegd was 43...8-12 hardnekkiger geweest. Anders dan in de partij had 44.39-33? dan niet tot het gewenste doel geleid vanwege het offer 44...12-17! 45.22x11 16x7 46.27x16 7-12! = (47.30-25 9-14! enz.).

Wits beste kans op 43...8-12 bestaat daarom uit hetzij 44.30-25! 9-14 45.34-30! (Ghestem in zijn boek Comment je suis devenu champion du monde), hetzij 44.22-17! (Sijbrands). Het mag opmerkelijk heten dat de stand na 44.30-25 9-14 45.34-30 zich zo'n vijftig jaar later in de partij A. van Leeuwen - H. Jansen (Van der Wal Herdenkingstoernooi 1996) zou voordoen en dat wit toen, overeenkomstig Ghestems 'voorspelling', na 45...23-29 46.28-23 19x17 47.30x10 17-22 48.39-33 22x42 49.38x47 29x27 50.10-5 inderdaad zou winnen! Al geloof ik, eigenwijs als ik ben, nog steeds niet dat zwart na 50.10-5 niet 'ergens' remise zou kunnen maken.

De voornaamste bedoeling van 44.22-17 schuilt in het combinatieve variantje 44...9-14 (meer verdediging geeft 44...24-29, een mogelijkheid die zwart met 38 op 33 nìet zou hebben gehad) 45.17x8 13x2 46.39-33! 2-8 (ook 46...2-7 47.28-22! 23-28 48.32x1 21x41/43 49.22-17! verliest kansloos) 47.34-29!! 23x25 48.28-23 19x39 49.38-33 39x28 50.32x3 21x41 51.3x36 +.

44.39-33! 8-12 45.22-17!

Ghestem speelt op indrukwekkende wijze naar de winst toe.

45...23-29 46.17x8! 29x40 47.35x44 13x2 48.28-22!

Zwart geeft het op.

Ghestem heeft in zijn korte dammersloopbaan (1938 - 1948) overigens slechts in een handvol partijen de naar hem genoemde doorstoot kunnen plaatsen. Maar wie een dergelijk wapen op het allerhoogste niveau introduceert en er nog mee weet te winnen óók, verdient het dat zijn naam er tot in lengte van dagen aan verbonden blijft.

Keller - Ghestem

(Vijfde matchpartij WK 1947)

1.34-30 19-23 2.30-25 20-24 3.32-28 23x32 4.37x28 17-22 5.28x17 12x21 6.31-26 7-12 7.26x17 12x21 8.40-34 1-7 9.41-37 7-12 10.46-41 21-26 11.45-40 11-17 12.50-45 17-21 13.36-31 6-11 14.31-27 21x32 15.38x27 11-17 16.43-38 17-22 17.41-36 22x31 18.36x27 12-17 19.33-28 17-21 20.37-32 14-20 21.25x14 10x19 22.38-33 18-23 23.48-43 5-10 24.42-37 8-12 25.47-42 12-18 26.42-38 15-20 27.34-30 10-15 28.30-25 9-14 29.40-34 24-29 30.33x24 20x40 31.45x34 15-20 32.38-33 20-24 33.43-38 2-8 34.34-30? 23-29!! 35.44-40 18-23! 36.40-34 29x40 37.35x44 24x35 38.39-34 4-9 39.27-22 14-20 40.25x14 9x20 41.33-29 3-9 42.29x18 21-27

Wit geeft het op.

Veel dammers spreken van een 'Ghestem-doorstoot' zodra, ongeacht de precieze stand op het bord, de zet 28-22 (of - met verwisselde kleuren - 24-29) in het geding is. Ten onrechte evenwel: er is uitsluitend van een Ghestem-doorstoot sprake wanneer de tegenstander over het klaverblad 16/21/26 (of omgekeerd: 35/30/25) beschikt.

De even fraaie als instructieve overwinning die Ghestem in het WK 1948 op de Belg Oscar Verpoest boekte, een overwinning waaraan (maar dan in een situatie zonder witte schijf op 25) de uitval 23-29 ten grondslag lag, hoort dan ook nadrukkelijk niet in bovenstaand rijtje thuis. Toch breng ik ook dit fragment onder uw aandacht, omdat het eveneens tot de hoogtepunten uit Ghestems oeuvre moet worden gerekend.

Zie diagram 2

Na het foutieve 43.36-31? (beter was 43.27-21 enz.) won zwart als volgt:

43...9-14! 44.34-30 25x34 45.39x30 23-29! 46.43-39

Tot onmiddellijk verlies leidt 46.30-25 29-34! 47.43-39 34x43 48.38x49 16-21! gevolgd door 49...14-20 en 50...18x36 +.

Na de tekstzet daarentegen lijkt wit goed te staan, omdat hij nu op 46...29-34? niet 47.30-25? enz. maar 47.28-23! 19x37 48.30x10 34x21 49.31x42 doet. Maar Ghestem blijkt een hoogst onaangename verrassing in petto te hebben:

46...18-23!!

Piet Roozenburg in het door hem samengestelde toernooiboek: 'Eerst nu bemerkt wit welke poets zijn tegenstander hem gebakken heeft. Immers: 47.30-25 faalt op het fraaie en verraderlijke offer 47...29-34! gevolgd door 48...12-18 +.'

47.27-22 29-34! 48.22x11 34x25!

Met schijf- en partijwinst. Na nog 12 zetten (49.39-34 6x17 50.35-30 24x35 51.33-29 13-18 52.29-24 19x39 53.28x10 39-44 54.38-33 44-49 55.10-4 49x36 56.4x6 36-18 57.6-28 35-40 58.28-41 12-17 59.41-28 18-22 60.28-23 22x44 61.23x45 44-40 62.45x21 16x27) gaf Verpoest het op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden