Herinneringen van Volkskrant-verslaggevers aan Johan Cruijff

Energiek en enthousiast loopt Johan Cruijff begin deze maand rond op het racecircuit in Barcelona. Een paar weken later is hij er niet meer. Vier Volkskrant-verslaggevers delen hun eigen herinneringen aan de legendarische 'nummer 14'.

Johan Cruijff met naast zich Leo Beenhakker. Beeld anp
Johan Cruijff met naast zich Leo Beenhakker.Beeld anp

Herinnering van Lennart Bloemhof

Het uitstapje naar het racecircuit in zijn woonplaats kwam Cruijff 'goed uit'. Hij wilde altijd al een keer Verstappen ontmoeten en hij had net weer een beetje energie na zijn zesde en laatste chemokuur, die hij een kleine week geleden onderging. Dus daar zit hij opeens, in het gebouw van Verstappens team Toro Rosso. Hij oogt monter. Aan een tafel praat hij ontspannen met Jos Verstappen over hun gedeelde passie voor sport.

Hartelijk begroet hij iedereen, ook mensen die hem voor het eerst ontmoeten, zoals ondergetekende. Wars van statussen of zijn eigen grootsheid. Het is een eigenschap die als een rode draad door Cruijff zijn leven loopt.

Teruglezen - bij de dood van een voetballegende

Johan Cruijff voelde zich er fit genoeg voor en 'woensdag kwam het best uit', dus daar was hij plotseling, begin maart. Op bezoek bij de Nederlandse Formule 1-coureur Max Verstappen tijdens de wintertestsessies op het racecircuit in zijn woonplaats Barcelona. Lees het verslag hier terug.

Zo snel mogelijk op de been
Hij vertelt openhartig over zijn ziekte. Hoewel zijn gezicht nog ietwat opgezwollen is vanwege al het gif dat nog geen week geleden in zijn lichaam was gestopt, straalt hij optimisme uit. Na zo'n kuur wil hij zo snel mogelijk weer op de been zijn. Het zou het herstel bevorderen, ook al voelde hij zich afgelopen weekeinde nog alsof hij in elkaar was geslagen.

Zijn behandeling gaat nu een volgende fase in, zegt hij. Met minder agressieve medicijnen. Welke medicijnen? Daar bemoeit hij zich niet mee. Dat laat hij aan de 'mensen die daarvoor hebben geleerd' over. Hij spreekt in voetbaltermen over zijn ziekte. De eerste helft van zijn behandeling heeft hij winnend afgesloten en hij heeft er alle vertrouwen in dat hij ook de tweede zal gaan winnen.

Hij raakt ouderwets op stoom als hij verhaalt over Verstappen, en wat het ene sporttalent bijzonderder maakt dan de ander. Het is een verhaal over hersenstructuren van topsporters, handelingssnelheid en jezelf laten gelden. Cruijff verkondigt een Formule 1-volger te zijn. Aan racesport op de Spaanse televisie is het overigens ook moeilijk ontkomen, stelt hij. Het gesprek duurt inmiddels tien minuten en zou nog wel een uur kunnen duren.

A-b-c'tje
Cruijff kijkt geen moment op zijn horloge. 'Om iets te doen, moet er een reden zijn. En als de reden er niet is, doe je het niet. Dat is een a-b-c'tje, vind ik', zegt hij op de voor Cruijff herkenbare wijze als op een bepaald moment een actie van Verstappen in zijn eerste Formule 1-seizoen ter sprake komt.

Achteraf zijn het een van de laatste zinnen die hij uitspreekt tegen journalisten. Want dan wordt Cruijff plots weggeroepen. Hij krijgt een rondleiding door de garage van Verstappens team. Maar niet voordat hij eerst netjes afscheid heeft genomen van zijn gesprekspartners. We wensen hem nog sterkte. Cruijff bedankt en verlaat met een glimlach het gebouw.

Johan Cruijff in 2011. Beeld epa
Johan Cruijff in 2011.Beeld epa

Herinnering van Iñaki Oñorbe Genovesi

Even voor tweeën snelt de groene Citroën SM over de Calle Muntaner richting de Gran Via. Elke werkdag opnieuw. Soms toeteren automobilisten naar de groene wagen. Dan weer zwaaien voetgangers naar diens bestuurder. Maar altijd is er de opwinding. De blijdschap om de glimp van El Salvador, de Verlosser.

Het is eind 1973. Ik ben amper twee jaar oud. Barcelona zucht onder de dictatuur van Generalisimo Franco. Het Catalaans is taboe. Slechts thuis en in het Camp Nou knijpen de autoriteiten een oogje toe. De herinneringen zijn verdwenen. Net als nu de man in de groene Citroën SM: Johan Cruijff, de man die heel een volk bevrijdde.

Hoezeer bleek in 2004 toen de film En un momento dado van Ramon Gieling in de bioscopen verscheen. Een Catalaanse liefdesverklaring aan Cruijff. Een heldenepos uit de mond van een stoet Catalanen en één Madrileen. De titel was ontleend aan de letterlijke Spaanse vertaling van Cruijffs veel gebruikte uitdrukking 'op een gegeven moment'.

Cruijff bij zijn Citroën. Beeld EFE
Cruijff bij zijn Citroën.Beeld EFE

Zoete wraak
Het is slechts een voetnoot bij de imposante daden die Cruijff als voetballer, als trainer en als mens in Barcelona verrichtte. Zijn allermooiste vieren oudere Barcelona-fans elke zeventiende februari opnieuw: de 0-5 vernedering van Real in Madrid.

Natuurlijk, het blijft prachtig dat Barcelona in 1974 na veertien jaar weer kampioen werd. Ongeslagen nog wel. Maar die wedstrijd in Bernabéu. Achtereenvolgens Asensi, Cruijff, Juan Carlos, Asensi en Sotil. Dat was meer dan een overwinning. Het was de wedergeboorte van een geknecht volk. Vijf Catalaanse klappen aan de gehate regering in Madrid.

'Het was alsof ik droomde', zei ook Xavier Pitarque, manager op een cruiseschip, in Gielings film. 'De wraak was zo zoet. Het was geen bittere wraak, nee, een heerlijke zoete wraak. We hadden die klootzakken uit Madrid in de grond getrapt.'

Hij hield het maar net droog. Zoals maar weinig oudere Catalanen de tranen kunnen bedwingen als ze aan die ene memorabele februari-dag denken. Om maar te zwijgen van Cruijffs enorm eerbetoon enkele dagen ervoor. Toen hij zijn zoon de verboden naam Jordi gaf. De naam van de patroonheilige van Catalonië.

Dit alles was al genoeg geweest om Cruijff voor eeuwig heilig te verklaren. Maar El Johan zou Barcelona nogmaals verlossen. Mijn generatie. Als trainer van ons Dreamteam. Ronald Koeman, Stoitsjkov, Michael Laudrup, Romario. Ze veroverden de Spaanse liga, de Copa maar vooral Europa. En daarmee bevrijdden Cruijff cs. Catalonië van het trauma rond de Cup met de grote Oren.

Leegte
Wembley, 20 mei 1992. Barça -Sampdoria. De 111de minnut. D'Invernizzi begaat op de rand van het strafschopgebied een overtreding op Eusebio. Op de bank verbergt Sampdoria-spits Vialli zijn hoofd onder een handdoek. Koeman schiet de vrije trap achter doelman Pagliuca.

Een dolgelukkige Cruijff wil over een reclamebord springen en blijft hangen. Hij zet door, wil naar zijn spelers, aanwijzingen geven om dit heroïsch moment voor de kinderen van Sint Jordi veilig te stellen.

Vier jaar later maakte de enorme vreugde plaats voor bittere woede. Op voorzitter Josep Lluis Nuñez die Barça corrumpeerde en Cruijff aan de kant zette. Het einde van een glorieus tijdperk.

'De dag dat Johan vertrok als trainer voelden we een onbeschrijfelijk gevoel van leegte. Cruijffs vertrek veroorzaakte een sociale breuk in alle lagen van de Barça-aanhang', vertelde de toenmalige voorzitter Joan Laporta in En un momento dado. 'We wisten wel dat er iets onherstelbaars verwoest was.'

null Beeld .
Beeld .

Maar Cruijff wist dat hij de Catalanen nog eenmaal zou verlossen. Op zijn voorspraak stelde Barcelona Frank Rijkaard, de man die Lionel Messi ooit liet debuteren, en Pep Guardiola, die het wonderschone tiki-taka combinatievoetbal perfectioneerde, aan als trainer. En nam Cruijff het openlijk op voor de huidige succescoach Luis Enrique, toen deze anderhalf jaar geleden een moeilijke start kende.

Toch aardig van mijn man in de groene Citroën SM.

Herinnering van Mark Misérus

Oktober 2014: Johan Cruijff loopt het Mini-stadion van Barcelona uit, om een luchtje te scheppen. De A-jeugd van Ajax staat met 2-0 voor tegen de A-jeugd van Barcelona en daar wil Cruijff best wat over zeggen. Hij meldt zich bij een achteringang tijdens de rust.

Het effect is overweldigend -en niet alleen omdat hij een polo draagt in een kleur die het midden houdt tussen roze en rood. Meteen overal fototoestellen. Meteen overal camera's. Vaders sleuren hun zoontje erbij om met Cruijff een kiekje te schieten. En als hen geen kind ter beschikking staat, drukken ze hun jeugdheld zelf wel tegen zich aan.

Natuurlijk praat Cruijff ook, zoals alleen Cruijff kan praten. Met Spaanse, Catalaanse en Nederlandse verslaggevers. Of een kort interview schikt, vraagt een verslaggeefster van Ajax TV. Natuurlijk, zegt Cruijff en hij maakt zich overtuigend los van de reikende tentakels van de Spaanse radiomicrofoons. Cruijff trekt zich recht en glimlacht even - van dit soort drukte kijkt hij allang niet meer op.

Om wat hij dan zegt over de opwinding die rond hem gonst, moeten een AD-verslaggever en ik nog altijd glimlachen: 'Wat een bende.' Een vrolijke bende, dat dan weer wel.

null Beeld anp
Beeld anp

Herinnering van Patrick van IJzendoorn

Het was een aangename meiavond in 1983 toen ik het scheenbeen van mijn voetbalvader aanraakte. Er was een klauterpartij over de hekken van de Diemen-zijde in De Meer voor nodig, tijdens de rust van de wedstrijd tegen Fortuna Sittard die in een 6-5 zege zou eindigen. Gevolgd door een spurt naar de middencirkel waar Johan Cruijff op de schouders was gehesen door supporters die sterker waren dan ik, een twaalfjarige puber. Na rust zou hij zich niet meer op het veld vertonen. Een veldinvasie was daarom gewenst en geboden. Het was een beter en knusser afscheid dan die 0-8. Een spontaan samenzijn op de grasmat waar hij zoveel mooie acties had gemaakt, waar hij enkele maanden eerder nog met Jesper Olsen (mijn lievelingsspeler, die dagen) die unieke strafschop had uitgevoerd, slechts bewonderd door 10.500 toeschouwers en op een gortdroge wijze becommentarieerd door Hugo Walker. Een seconde duurde uiteindelijk het contact met dat heilige rechterbeen.

Maar Johan zou terugkeren, twee jaar later als coach. Zijn jeugdige Ajax speelde magistraal voetbal. Omdat ik er geen genoeg van kreeg, fietste ik soms vanuit mijn woonplaats Den Dolder naar Amsterdam om Cruijffs trainingen bij te wonen. Die 110 gulden die ik betaalde voor een seizoenkaart achter het doel leverde onbetaalbare herinneringen op, Tegen zwakkere ploegen was het meenemen van een telraam geen overbodige luxe. Hoogtepunt was de weg naar Athene: van de revanche op Olympiakos Piraeus (4-0), de heldendaden van de 17-jarige Bergkamp tegen Malmo FF (3-1) en, op reis naar zijn tweede vaderland, het waterballet in Zaragoza (2-3). We hadden weer aanzien in Europa. De droom spatte in de volgende winter uiteen, toen Cruijff na een geschil met de clubleiding moest vertrekken. Wekenlang zongen we 'We willen Johan terug' (tegen PSV begeleid met tientallen eieren die in de zestienmeter van Hans van Breukelen terugkwamen). Maar hij kwam niet terug.

En nu is hij voorgoed verdwenen, de man die mijn tienerjaren kleur had gegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden