REPORTAGE

Hemels gras, duivelse bouwputten

Ajax traint in Qatar op gras dat veert als een tapijt. Iets verderop worden gastarbeiders uitgebuit, zegt de FNV. Zij maken het land klaar voor het WK.

Mark Misérus
Secretaris-generaal Al-Thawadi (met duim omhoog) van het Qatarese comité WK 2022 kondigt de bouw aan van een voetbalstadion in Al-Khor, juni 2014. Beeld reuters
Secretaris-generaal Al-Thawadi (met duim omhoog) van het Qatarese comité WK 2022 kondigt de bouw aan van een voetbalstadion in Al-Khor, juni 2014.Beeld reuters

Het gras van de Aspire Academy is als een tapijt dat meeveert wanneer je erop gaat staan. Mooier dan de kikkergroene velden op Qatars nationale sportcomplex in hoofdstad Doha kom je ze nergens anders tegen. Bij de Ajax-selectie regeert maandag toch al de lach, want de eerste stappen van het winterse trainingskamp worden gezet bij een temperatuur van 25 graden.

Het is alsof de ondergrond gemaakt is voor de trapoefening zoals trainer Frank de Boer die in gedachten heeft. De bal zoeft ogenschijnlijk sneller over het Qatarese gras dan op de zoden in Amsterdam, die elk jaar maar moeten zien hoe ze weer en wind doorstaan. Als de training voorbij is, komen de terreinmeesters in hun golfkarretje aangesneld om noodzakelijk onderhoud aan de mat te plegen.

De Ajacieden hebben het rustig aan gedaan, de dag na aankomst in Doha, de stad van waanzinnig architectonisch vernuft. De stad die even gemakkelijk een megamuseum in Arabische zandkleuren laat verrijzen als de skyline van New York. Vraag de Nederlandse voetbaltrainer Ed Graper of het werkelijk mogelijk is om stadions te koelen bij het WK in 2022 en hij antwoordt: 'Natuurlijk kan dat. Dat gebeurt nu ook al.'

Op de blauw geschilderde tribunes kijkt Graper toe, tussen andere Nederlandse trainers van de Aspire Academy. De meesten werken al jaren op het complex dat wil uitgroeien tot de kampioenenschool van de Qatarese sport.

Ajax traint in de hoofdstad Doha tijdens de winterstop op het complex Aspire Academy. Ricardo Kishna (r) en Anwar el Ghazi (l. Beeld anp
Ajax traint in de hoofdstad Doha tijdens de winterstop op het complex Aspire Academy. Ricardo Kishna (r) en Anwar el Ghazi (l.Beeld anp

Debat

Graper houdt zich bezig met de voetbalkant die in een klinkende missie kan worden samengevat. In 2022 is Qatar gastheer van het WK en die nieuwe status schept verplichtingen. Een afgang van het nationale elftal is over zeven jaar nadrukkelijk niet de bedoeling.

Qatar en het WK. Veel is er al over gezegd, nog meer over geschreven. Sinds de toewijzing van het toernooi, in december 2010, is de oliestaat in de hoogste versnelling geschoten. Het land bouwt aan het WK met dezelfde voortvarendheid waarmee het in nog geen tien jaar tijd het New Yorkse vergezicht uit de grond stampte. Op afstand wacht de wereld af, tot al dan niet ultiem bewijs over corruptie bij diezelfde WK-toewijzing wordt geleverd.

Intussen woedt een debat, over het lot van de gastarbeiders die tegenwoordig met duizend tegelijk per dag Qatar binnen schijnen te komen. Ze hebben huis en haard verlaten om te werken in omstandigheden die zich volgens FNV Bouw-voorman Ruud Baars maar op een manier laten omschrijven.

'Afschuwelijk. Alsof de slavernij opnieuw is ingevoerd.' De bouwers tekenen bij aankomst in Qatar een contract waarbij ze afstand doen van hun uitreisvisum: het bouwbedrijf bepaalt wanneer de tijd rijp is voor een terugkeer huiswaarts.

'Afschuwelijk'

Baars vertelt over de omstandigheden die hij aantrof toen hij in overkoepelend verband de arbeiders bezocht. Hij zag magere mannen op de grond slapen, op stapels planken in de open lucht. Een groep van vijfhonderd immigranten deelde twee gaten in de grond die als toilet dienst doen. Er is geen stromend water, geen riolering. 'Daarbij vergeleken is het leven in de Braziliaanse sloppenwijken stukken beter.'

Het debat over het lot van de bouwers zet voor- en tegenstanders tegenover elkaar in een woordenstrijd waarbinnen elke partij de waarheid tot de zijne poogt te maken. Zo is er de blijvende onduidelijkheid over het aantal doden dat te betreuren valt bij de bouwwerkzaamheden in Qatar, waar het zomers boven de 50 graden kan zijn.

De ambassades van de landen die veel arbeiders leveren, zoals India, Nepal en Bangladesh, noteerden in 2012 en 2013 een totaal van duizend dodelijke slachtoffers. De FNV concludeert, mede uit gesprekken met de bouwers zelf, dat het er zeker 2.500 tot 3.000 moeten zijn.

Binnen die discussie is er een andere kwestie die de boel op scherp zet. Een 'kulverhaal' noemde Ronald de Boer zaterdag in deze krant nog de bewering dat bij de bouw van WK-stadions mensen omkomen. Zoiets is volgens hem onmogelijk, omdat er met dat doel nog geen stadion is gebouwd in het land waar hij zijn carrière als speler besloot.

Die uitspraak verdient enige nuancering. Zo is Qatar druk doende met de herbouw van het Al-Rayyanstadion en zouden in drie andere stadions de voorbereidingen op het WK zijn begonnen.

Computerafbeelding van het Al Wakrah stadion. Beeld ap
Computerafbeelding van het Al Wakrah stadion.Beeld ap

Eigen gewin

FNV'er Baars wijst daarnaast op de aanleg van de metrolijn, van hotels en van wegen die nodig zijn om straks alle supporters te kunnen vervoeren en een slaapplaats te bieden. 'Je kunt zeggen: dat hoort niet bij het WK. Maar hoe kom je anders bij het stadion en raak je weer in je hotel?'

Baars vertelt over de brief die hij opstelde, nadat bekend was geworden waar Ajax de week voor de herstart van de competitie zou doorbrengen. Hij vroeg daarin het clubbestuur te erkennen dat er dodelijke slachtoffers vallen in het land. Dat leek hem voldoende om de aandacht op het onderwerp te vestigen.

Op een boycot van Qatar was hij niet uit. 'Dat werkt toch niet. Ik was zelf bij de Spelen van Moskou in 1980. Dat waren prachtige Spelen.'

In goede aarde viel zijn oproep niet bepaald. Ajax stuurde FNV Bouw een brief terug waarvan de inhoud volgens de clubwoordvoerder binnenskamers blijft. 'Wij hoeven niet via de media met modder te gooien. Zij kennelijk wel', stelt hij.

Baars en zijn vakbond kregen het verwijt over de rug van een voetbalclub te willen scoren, voor eigen gewin. 'We gebruiken ze om aandacht te vragen voor een schrijnend onderwerp', vindt hijzelf.

Ajax is in het land om te voetballen, klinkt het op het Aspire-complex. Dat is het probleem niet. Het enige waarover de spelers zich zorgen maken op het immense terrein is of ze op tijd voor de lunch terug zijn in het hotel. Die is door de trainer om half 2 vastgesteld. En geen seconde later.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden