Heimwee naar de enorme ruzies van vroeger

Op de meest desolate schaduwplek van Stadion Kaalheide stoot Corrie de Bruin de kogel, tesamen met drie tegenstandsters. De juryleden hebben hun klapstoeltjes braaf naar deze publieksloze uithoek gesjouwd....

Van onze verslaggever

Hans van Wissen

KERKRADE

Een internationaal 'gala'. De Nederlandse (sub)top, voor het merendeel onwelkom geworden in het buitenland, heeft weinig gelegenheden om zich voor de WK atletiek van Athene te kwalificeren. 'Kerkrade' is er één van. De zon schijnt maar het is te koud. Er is voor de nacht vorst aan de grond voorspeld.

'Kerkrade Classics', zo heeft een Limburger met groot gevoel voor allure dit gala van de onderkant acht jaar geleden gedoopt. Bijna altijd regende het ongenadig, nooit vertoonden zich meer dan tweeduizend toeschouwers en zelden was er het beloofde aanbod van alombekende coryfeeën. Kamiel Maase, de Nederlandse recordhouder: 'Ik kan me wel voorstellen dat ter promotie van het evenement wordt gezegd dat ik een aanval zou doen op het 5000 m-record van Tebroke, maar het was niet waar. Ik ben tevreden met mijn persoonlijk record.'

Nadat Maase het ene onderdeel waaraan het gehele gala lijkt te zijn opgehangen, de 5000 meter, naar eigen tevredenheid maar ten opzichte van de Afrikanen nogal teleurstellend tot een einde heeft gebracht, volgt ondergronds, in het voetgangerspad onder de voetbalmat, in een betonnen gang, misschien wel het warmste moment van de avond.

Tegenover de uitwasemende Maase staat een broer van Gerard Tebroke, een T-shirt van de Tebroke Memorial in de hand. Op de achterkant de records van te vroeg overleden Tebroke. Maase zegt dat hij dat ene record op de rugkant van het shirt al kan doorhalen, de broer gunt hem ook het andere, op de vijfduizend: 'Het heeft lang genoeg stand gehouden'. Het record van Tebroke (13.21,68) dateert al van 1978. Maase was er in Sittard zestien seconden boven gebleven. Hij vond het zichtbaar een wat moeilijke, onhandige situatie. Waarschijnlijk had hij de broer van Tebroke liever zonder omstanders gesproken. Misschien ook is de naam 'Tebroke' voor Maase alleen nog een naam en een tijd.

Want één ding is in duidelijk in de Nederlandse atletiek: de eigenzinnigen, gekken, schreeuwlelijken, obstinaten en rebellen zijn verdwenen. De voormalig technisch directeur Kauffman en zijn opvolger Paauw hebben na tien jaar hun zin gekregen. Ze hebben een selectie van kleurloze braveriken die nog nauwelijks hun stem durven verheffen. Als Maase zegt dat hij op het minimumloon zit, geen auto van het NOCNSF krijgt en als afgestudeerde microbioloog op een kamer van vier bij vijf woont, zal hij eerder tot de orde worden geroepen dan dat hij in een beter begeleidingsprogramma wordt opgenomen.

Hoe enorm had Maase zich geërgerd aan een pre-Olympisch Volkskrant-dubbelinterview met de atleet Greg van Hest (in Sittard kwam die een plaatsje achter hem op de 5000 meter) en de hockeykeepster Toxopeus. Die hockeyster ontving met drie keer trainen per week gewoon een Olympische auto. 'Als ik bij de WK de finale haal', zei hij in Runner's World, krijg ik het kwartaal erop een lease-auto. Dus als de voorbereiding al voorbij is. De mensen die over mij moeten beslissen begrijpen blijkbaar niet hoe moeilijk het is om een finaleplaats te halen. Ik zeg wel eens: als ik voetballer zou zijn op het niveau waarop ik hardloop, was ik miljonair.'

Nadat Stella Jongmans derde is geworden op de 800 meter (ze is verhuisd, ze had geen theelepeltjes meer en zou dit jaar dus wel wat later dan normaal in vorm komen), vertrekt haar coach Haico Scharn spoorslags uit Sittard. Niet dat hij zijn pupil iets kwalijk neemt, o nee. Jongmans is nu eenmaal een open boek, haar spontaniteit is ook haar charme. Als ze zegt dat ze nog ver voor haar dertigste grijze haren heeft ontdekt en dat ze zich voor WK- of andere limieten geen grijze haren meer wil lopen, dan heeft hij daar alle begrip voor. Maar de algemene situatie in de Nederlandse atletiek zint hem niet. Zint hem zelfs zo weinig dat hij steeds meer afstand neemt.

Bram Wassenaar, die samen met Scharn in de 1500-meterfinale van de EK 1971 stond, is de vertrouwensmans van Maase. Hij heeft nog wel enige fiducie in de toekomst van de Nederlandse atletiek, al ziet hij ook dat een enkel talent als Maase misschien te veel wordt opgejaagd. Maase deed mee aan de WK indoor, omdat hij zich daar verrassend genoeg voor kwalificeerde, hij ging korte tijd later naar de WK cross en liep kort daarop de 10-kilometerlimiet voor de WK van Athene. De 'rustperiode' daarna was kort, te kort waarschijnlijk. Want Wassenaar is een voorzichtige trainer. En Kamiel Maase een talent dat moeilijk is in te tomen.

Des te groter is inmiddels het verschil geworden tussen de coaches Wassenaar en Scharn. Nog ver voor de 5000 meter, die de climax van 'Kerkrade' zou moeten worden, verliet Scharn het terrein. 'Ach, een beetje begeleiden, een club steunen, dat wil ik nog wel twee jaar doen. Met gemotiveerde mensen bezig zijn blijft leuk, ik sta graag op de baan, maar de kern is dat ik eigenlijk niemand meer zou aanraden om voor atletiek te kiezen.'

Zelf was hij een Europees toploper. Scharn maakte daarna furore als toptrainer. En dan nu de moedeloosheid? Ja, die is groot, zegt hij. De diepe vechtlust is weg. Bij de atleten is het zoeken van sponsors belangrijker geworden dan het presteren. Hij ziet niet meer dan een enkeling die de strijd met zichzelf en de buitenwereld wil aangaan, die hard genoeg is. En als die gedrevenheid nog bestaat wordt ze overwoekerd door commerciële belangen en afgedwongen aanpassingsvermogen.

Scharn refereert aan de situatie waarin Maase zich bevindt. Eén van de grootste talenten in Nederland moet in de meest ontwikkelde sport op een houtje bijten. Hij kan in twee vakken zijn afgestudeerd, heeft zich geplaatst voor de WK, maar hij mag blij zijn als hij zich in leven kan houden. Scharn wekt de indruk alsof hij het op wil geven: 'Ik ga over twee jaar gewoon in aandeeltjes doen, een beetje hobbyen, dat heb ik in de topsport ook altijd gedaan. Maakt me niet uit of ik er veel bij win, ik doe het gewoon.

'Het probleem in Nederland is dat de teamsporten en de individuele sporten steeds verder uit elkaar groeien. Kijk naar Maase, een van de grootste talenten. Wat krijgt die voor faciliteiten in vergelijking met een teamsporter? Moet ik dan atleten met minder aanleg dwingen om zich volledig voor de atletiek in te zetten? Het is maatschappelijk toch onverantwoord om te zeggen: en nu maak je de keuze.'

Het zijn nog weinigen die de keuze maken. En als de ongewisheid al wordt gekozen, dan strompelt de bond. De Surinaamse Letitia Vriesde, bij de laatste WK tweede, heeft het intussen beter dan Jongmans. Naarmate ze beter presteert, praat ze minder. Ze is een van de weinige complete profs. Ze won in Sittard de 800 meter en liet meteen weten dat haar zege niets voorstelde.

Langzamerhand zijn toch nog enige toeschouwers naar het Roda-stadion toegekomen. De voetbaldoelen zijn verwijderd, dat was de concessie. Volgend jaar is er een Support Club, hoopt de organisatie. Want de regio blijkt absoluut niet te beseffen dat hier een evenement van betekenis is 'neergezet'. In elk geval moet de huidige status van European Permit Meet behouden blijven. Hoe denigrerend en derderangs die aanduiding ook klinkt.

Tegen half tien 's avonds zetten de lopers op de 5000 meter zich in beweging. Zelfs Khlalid Skah, de Olympisch kampioen van 1992, is er bij. De Kenyaan Ismael Kirui, befaamd veldloper, houdt zich rondenlang aan het onbarmhartige schema. Van Hest en Maase verliezen de aansluiting.

Uiteindelijk gaat de jeugdwereldkampioen Assefa Mezgubu uit Ethiopië met een fraaie versnelling iedereen voorbij. Het toch al lege voetbalstadion wordt nog leger. Mezgebu gaat in de rij staan om nog iets van van het buffet te bemachtigen. Hij wordt gelukgewenst door Getaneh Tessema, de landgenoot die vorig jaar bijna door een Nederlandse vrachtwagen werd aangereden maar die na een wonderlijk snel herstel al weer gewoon op eigen benen kan staan.

Khalid Skah, de omstreden Olympisch kampioen van 1992, zat natuurlijk voorin. Ismael Kirui die al eens derde was bij de WK veldlopen, gaf zich tot het uiterste, al leek hij eerder haas dan premiejager, en de Zuid-Afrikaan Van Rensburg deed, in de aanvangsfase, zijn portie trekwerk. Maar was dit de beoogde climax? Was dit beter dan de 15.14,01 waarmee de Keyniaanse Lydia Cheromei naar de tweede plaats van de seizoenranglijst was gestegen? Nee, Cheromei was de beste van de koude avond in Kerkrade maar ze had net zo goed kunnen deelnemen aan het kogelstoten, schuin achter het weggehaalde doel van Roda JC.

Geen Nederlander voldeed aan de 'richtprestaties' voor de WK van Athene. Koers en Maase hebben zich al geplaatst, Sharon Jaklofsky heeft tijdens het indoorseizoen aan de norm voldaan. Het grote talent Gert-Jan Liefers richt zich met Corrie de Bruin vooral op de EK onder 23 jaar. Ze waren op De Bruin na allen afwezig in Kerkrade.

De discuswerpers De Bruin, Pieter van der Kruk, Ben Vet en Jacqueline Goormachtigh zouden zich nog voor Athene kunnen plaatsen, daarmee een oude traditie (Koen Koch, Ria Stalman, Erik de Bruin) in stand houdend. Maar Haico Scharn lijkt met zijn langzaam terugtreden gelijk te hebben. De grote monden zijn gesnoerd, de conflicten worden in de kiem gesmoord, en het keurslijf van de sponsoring zit strakker dan ooit.

Er klinkt heimwee naar die enorme ruzies van vroeger, naar het vechten tegen de bierkaai.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden