Hebben Nederlandse schaatsers last van een post-olympische depressie?

Bijna twee jaar geleden werden de Nederlandse schaatsers bejubeld vanwege al hun successen bij de Winterspelen in Sotsji. Van die hegemonie is voorlopig weinig meer over.

Jan Smeekens praat na afloop van zijn tegenvallende 500 meter met coach Jac OrieBeeld Klaas Jan van der Weij

De kwalificatiewedstrijden voor de WK afstanden zijn pas na Kerstmis, maar veel van de medaillewinnaars uit Sotsji hebben reden tot zorg. Ze behoren niet tot de huidige wereldtop.

De uitslagen van de eerste vier wereldbekers liegen er niet om. Van de veertien individuele medaillewinnaars presteren alleen de drie stayers naar behoren: Sven Kramer, Jorrit Bergsma en Carien Kleinbeuker. Ook shorttracker Jorien ter Mors is goed, maar ze heeft weinig gereden. De rest worstelt danig met de vorm, zoals onomstotelijk bleek bij de wereldbeker in Heerenveen:

Olympisch kampioen 500 meter Michel Mulder: 19de en 30ste
Olympisch kampioen 1.000 meter Stefan Groothuis: 23ste
Zilveren medaillewinnaar 500 meter Jan Smeekens: 30ste en 8ste
Zilveren medaillewinnaar 5.000 meter Jan Blokhuijsen: 17de
Bronzen medaillewinnares 1.000 meter Margot Boer: 13de

De 100ste 5.000 meter is uiteraard ook een prooi voor de jubilaris

Sven Kramer heeft in zijn jubileumwedstrijd in Thialf laten zien dat hij nog altijd heer en meester is op de 5 kilometer. Hij versloeg in zijn honderdste wedstrijd zijn belangrijkste concurrent, Jorrit Bergsma. Het was zijn tachtigste zege op zijn favoriete afstand sinds hij in 2003, als 17-jarige junior, debuteerde. Het is niet uitzonderlijk als een schaatser honderd maal de 5 kilometer rijdt. Volgens de cijferliefhebbers van de website schaatsstatistieken.nl zijn bijna tweehonderd schaatsers Kramer voorgegaan, onder wie twintig Nederlanders. Aan het zegepercentage van 80 procent komt waarschijnlijk geen andere actieve schaatser. Alleen Martina Sablikova komt mogelijk in de buurt, ook op de 5 kilometer. De Tsjechische olympisch kampioene heeft 13 van de 25 snelste tijden gereden op de 5 kilometer, Kramer 11 van de 25. Vrouwen rijden de afstand minder vaak dan mannen.

Sven Kramer en Jorrit Bergsma na hun 5000 meterBeeld anp

Rampseizoen

En dat zijn de schaatsers die goed en gezond genoeg waren om in Thialf te mogen meedoen. Andere medaillewinnaars uit Sotsji kwamen op het nieuwe ijs niet eens in actie: Ireen Wüst, Ronald Mulder, Koen Verweij, Lotte van Beek en Bob de Jong.

De slechte prestaties vallen de bekende schaatsers zwaar. Michel Mulder zag grauw van de teleurstelling na zijn eerste wereldbeker van het seizoen. Hij bleef meer dan een seconde verwijderd van zijn baanrecord. Hij verzuchtte: 'Er zijn zoveel momenten geweest in de afgelopen maanden dat ik heb gedacht: hoe heb ik die tijd ooit gereden?'

Mulder weet dat een rampseizoen dreigt. Bij de WK afstanden mogen per afstand slechts drie rijders meedoen. Op de 500 en 1.000 meter is al een startbewijs vergeven. Zijn jonge ploeggenoot Kai Verbij is dit seizoen de beste Nederlander op de 500 meter. Kjeld Nuis, die zich niet plaatste voor Sotsji, is het sterkst op de 1.000 meter.

De sombere vooruitzichten voor Mulder gelden ook voor de andere routiniers. Het eerste deel van dit seizoen lijkt de opmaat tot een generatiewisseling. Naast Verbij hebben ook Gerben Jorritsma en Thomas Krol zich op de middellange afstanden gemanifesteerd als talenten die dit seizoen misschien al om de mondiale medailles kunnen strijden.

Michel Mulder in actie op de 500 meterBeeld anp

'Olympische cyclus'

Volgens coach Jac Orie is het te vroeg om de medaillewinnaars van Sotsji af te schrijven, maar hij ziet wel ontwikkelingen die deel uitmaken van de 'olympische cyclus'. Jong talent manifesteert zich, oudere kampioenen raken in de knel. Dat is ook niet zo gek, vindt hij. 'Je hebt jarenlang naar de top toegewerkt, sommigen wel zes jaar. Dan heb je die olympische medaille. Probeer dan maar effe aan de top te blijven.'

Er is geen eenduidige verklaring voor de tegenvallende prestaties van de medaillewinnaars. Sommigen hebben te maken gehad met blessures, zoals Wüst, Smeekens, Groothuis en Van Beek. Anderen kampten met motivatieproblemen, zoals Verweij en Blokhuijsen. De leeftijd speelt een rol, bij de 39-jarige Bob de Jong bijvoorbeeld. En ook de prestatiedruk die een olympische titel met zich brengt, speelt soms onwillekeurig een rol.

Onbevangen schaatsen is lastig voor een olympisch kampioen, meent Desly Hill, de coach van Jan Blokhuijsen en mentor van Michel Mulder. Plotseling is elke slechte rit nieuws. Elke wanprestatie vraagt om uitleg. De eens zo feestelijke gang naar de camera's van de NOS, krijgt het karakter van een verbale marteling door Bert Maalderink. 'Ik kan niet verwachten dat ik dit seizoen nog ga meedoen met de besten', liet Mulder zich na zijn prutrit ontvallen.

Harde concurrentiestrijd

Door de stevige competitie om het geringe aantal startbewijzen, vooral op de kortere afstanden, kunnen de olympische vedetten zich geen fouten veroorloven. De harde concurrentiestrijd, die Nederland als geheel sterker maakt, is voor de enkeling pijnlijk.

'Als je er een tikje naast zit, doe je gelijk niet mee', zegt KNSB-directeur topsport Arie Koops. Volgens hem is dat een natuurlijk proces: 'Na Hein Vergeer kwamen Gerard Kemkers en Leo Visser. Die werden weer verstoten door Falko Zandstra en Rintje Ritsma.'

Ook Orie beseft dat de Sotsji-gangers uiteindelijk opvolgers krijgen. Maar hij vindt dat oudere kampioenen niet te snel moeten wanhopen. 'Het verschil tussen goed en slecht is dit', zegt hij terwijl hij zijn duim en wijsvinger slechts een centimeter uiteen houdt. Hij verwijst naar Smeekens, die op zijn belabberde race van vrijdag (30ste in 35,54) op zondag een veel betere rit liet volgen (8ste in 34,98). 'Jan is pas 29', zegt Orie. 'Die moet nog makkelijk meekunnen. Alleen, je moet wel effe uitvinden wat er aan de hand is.'

KNSB-directeur topsport Arie KoopsBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden