INTERVIEW

'Hard zijn mag in de sport, en ook in de kerk'

Aan de vooravond van de klassieker Ajax - Feyenoord beschouwen twee dominees het Nederlandse profvoetbal, supporters en de rol van geld. Klaas Vos, dominee en Ajaxfan: 'Wat hebben mensen nog naast dat voetbal? Niks. Dat is eng.'

Klaas Vos Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Klaas VosBeeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Ajax is hunkering naar het verleden, naar Cruijff de voetballer, Van Basten of de Meer. Hoe moeilijk is het voor de huidige, jonge voetballer, om aan eeuwige, niet in te lossen verwachtingen te voldoen? 'Voetballer is een onzeker beroep', zegt dominee Klaas Vos, voorganger in een kleine parochie in Ossendrecht. In het voorjaar krijgt hij zijn eigen reclamebord, bij vierdeklasser ODIO.

'Forse verdiensten zijn ook compensatie. Zij, de sporters, zijn degenen van wie het succes afhangt. De rol van de voetballer is ook dat hij het volk zegent. Op zijn beurt roept de sporter God of Allah aan, een voorvader, een broer, wie dan ook. Ook in vormen van juichen zitten elementen van geloof.'

Vos (66) ontdekte Ajax vanuit Huizen, eind jaren vijftig een orthodox christelijk bolwerk. Vader, vrachtwagenchauffeur, nam voetbalplaten van Esso mee naar huis. Vos werd geraakt door een foto van Ajax. Dat shirt. Amsterdam, de verdorven stad. Onderweg naar Artis reed het gezin langs de Meer. Hij werd supporter, hevig, met 'Krankheit zum Tode'.

Karin van den Broeke, dominee en Feyenoordfan

Van den Broeke (52) kwam tot Feyenoord via de Bijbelkring van haar schoonouders. Een vriend uit die kring nam haar zoon mee. 'Via de kerk zijn we in de Kuip terechtgekomen.' Ze weet nog dat haar zoon voor het eerst meeging naar het stadion, als jongen van 10. 'Ik had ook een beeld: goh, komt hij niet in agressieve sferen terecht? Dat is helemaal niet zo. Het is veel gemoedelijker dan velen denken.'

Geld

Vos zat jaren in de ledenraad en gaat af en toe nog kijken, maar er zijn praktische bezwaren, nu hij in Ossendrecht woont. Zo'n wedstrijd als zondag tegen Feyenoord, met aftrap om 12.30 uur, is niet te halen voor de dominee. Zijn dienst begint om 9.45 uur. Na afloop is er koffie en zijn er gesprekken met gelovigen. 'Ik ben de trainer van de protestantse gemeenschap. Ik hoor er als eerste te zijn en als laatste weg te gaan. Voetbal houdt alleen rekening met de grote jongens van het geld.'

Voetbal is geregeld een metafoor in zijn preken. 'In het spel is de bal God. God is rond. Je moet de bal het werk laten doen. Of God.'

Religie

Kerken lopen leeg, stadions zitten vol. Sport heeft altijd te maken gehad met geloof, hoop en liefde. 'Sport bevat allerlei soorten geloof. Je hebt ook een soort IS-groep, bij wijze van spreken. Die gaat bij Vejinovic in de tuin staan schreeuwen. Directeur Gudde van Feyenoord zegt dan dat zij geen echte supporters zijn, maar daarover denken die jongens anders. Wij zeggen ook dat IS geen echte islam is, maar daar denken zijzelf anders over.

'Diehards onder supporters zijn bij wijze van spreken bereid hun leven te geven. Voetbal, of de oorlog rond voetbal, heeft sterk religieuze trekken, maar de relativering is weg. Dat is jammer. In alle nuchterheid probeer ik in mijn gemeenschap ook te relativeren. Ik zeg weleens: je moet minder geloven, want fanatisme is het grootste gevaar. De kerk moet ook de plek zijn om te 'ontgeloven'. Het gaat erom dat je met elkaar kunt omgaan, in normale verhoudingen. Dat is een offer, want dat betekent vaak dat je van je eigen voetstuk afmoet.

'Soms denk ik: wat hebben mensen nog naast dat voetbal? Niks. Dat is eng. Net als het eng is als mensen de hele week alleen kerk, kerk, kerk hebben. Dat wordt ook van niemand gevraagd. Neem eens een brake in de tijd, door even op te houden. Neem ruimte voor de leegte.'

Onvrede

Het werkelijke kwaad in het voetbal is volgens Vos het grote geld, de onderwerping aan de God Mammon. 'Geld is een enorme verleiding. Geld is bovendien een onbetrouwbare god, want door die geldgod zullen wij in Nederland nooit meer iets in de melk te brokkelen hebben. Vroeger kon je een aantal seizoenen genieten van Van Basten. Nu mag je blij zijn als je Bazoer één seizoen ziet. Dat is toch belachelijk.

'Sinds Bobby Haarms (vroegere assistent-trainer met een speciale aanpak, red.) weg is, is Ajax mentaal achteruit gegaan. Op Bobby's graf staat: houten schepen, ijzeren kerels. Nu is het vaak andersom: ijzeren schepen, houten kerels. Ik zie nu assistent Bergkamp zitten naast De Boer: je kunt net zo goed een Boeddha-beeld neerzetten. Het element van hardheid ontbreekt. Hard zijn mag in de sport, en ook in de kerk.'

Bij Ajax tiert de onvrede welig, ondanks vier recente kampioenschappen op rij. Het gaat dan over gras, aankoopbeleid, jeugd, Cruijff, een embleem, de Arena of Overmars. Nou ja, er is altijd iets bij Ajax, constateert Vos. Dat zit in de genen van de club. 'Ik heb eens supporters van eerstedivisieclubs geïnterviewd. Dat was zaligmakend. Ze gingen naar het voetbal voor een mooie wedstrijd. Het was hun ontspanning, meer niet. Bij Ajax is dat anders, en Feyenoord heeft daarvan ook last. Daar duurt het maar voort, die periode van succesloosheid, en de spanning wordt steeds groter.

'De Arena is één blok steen van verwachting. In veel sectoren, ook in sport, geldt het neoliberalisme: veel geld verdienen. En als iedereen dat doet, komt het goed. Niet dus. Dat is de utopie van de vrije markt.'

Cruijff

De mislukte revolutie van Cruijff liet Ajax in zekere zin ontredderd achter. Vos zat in de ledenraad. Die is opgeheven. 'Ik weet niet of het daarna beter is geworden. De ledenraad was altijd een vreemd gezelschap, maar vanaf het moment dat die Cruijff-jongens erin kwamen, was het niet meer leuk. Er was geen vertrouwenssfeer meer. Op een van de laatste bijeenkomsten zaten wij nog te vergaderen, terwijl Jaap de Groot van De Telegraaf op televisie al dingen vertelde die wij net hadden besloten. Er liepen steeds van die jongens de vergadering uit, om even te telefoneren.

'Je kunt wel radicaal schoon schip willen maken, maar misschien bezem je de verkeerde mensen weg.'

Vos droomt weleens van innige samenwerking tussen de lijnen Cruijff en Van Gaal/Adriaanse. 'Als zij nu eens niet zo dwars waren, hadden ze een geweldig Ajax kunnen maken. Veel mannen die er nu in de leiding zitten, zijn groot geworden onder Van Gaal. Ze hebben destijds ja gezegd tegen Cruijff, omdat ze geen nee durfden te zeggen. Maar op een gegeven moment ga je je afvragen: wie ben ik nu zelf?'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Johan Cruijff. Beeld anp
Johan Cruijff.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden