PROFIEL

Grootmeester met 12 jaar en 7 maanden, de jongste ooit

Vrijdag begint uitdager Sergey Karjakin aan de WK-match tegen de Noor Magnus Carlsen. Karjakin, de jongste grootmeester ooit, stond lang in de schaduw van de titelhouder. Nu hij een Rus is, keert het wonderkind terug in de schaker.

Sergey Karjakin.Beeld anp

In 2004 eiste de 13-jarige Magnus Carlsen alle aandacht voor zich op door in Wijk aan Zee de goed bezette C-groep van het Tata Steel-toernooi met een reuzenscore te winnen. Televisieploegen rukten uit voor het kleine Noorse wonderkind, dat een kussentje op zijn stoel nodig had om tot de achtste rij van het bord te kunnen reiken. Zijn indrukwekkende spel deed vermoeden dat de grootste schaker sinds Gari Kasparov zich had aangediend.

Toch was Carlsen op dat moment niet de sterkste schaker van de lichting 1990. De tien maanden oudere, op de Krim geboren Oekraïner Sergey Karjakin had minstens evenveel in zijn mars. Het bleek een jaar later, toen de twee in de B-groep in Wijk aan Zee speelden. Karjakin won het toernooi op soevereine wijze, terwijl Carlsen met een score net boven de 50 procent op de zevende plaats eindigde.

Het lag vooral aan de nationaliteit van de twee tieners dat Carlsen veel meer aandacht kreeg dan Karjakin. Het was een wonder dat Noorwegen, een land zonder noemenswaardige schaaktraditie, een talent als Carlsen had voortgebracht. Een sterke jonge speler uit Oekraïne had de schaakwereld vele malen eerder gezien.

Oekraïne

Karjakin leerde schaken toen hij 5 was. Toen de jeugdtrainers in zijn geboortestad Simferopol hem niets meer konden leren, gaf zijn vader zijn baan op om met het gezin te verhuizen naar Kramatorsk in Oost-Oekraïne, waar in een school onder leiding van directeur Michail Ponomariov de beste schaakafdeling van het land floreerde.

De nieuwe leerling ontwikkelde zich zo razendsnel dat hij spoedig de uitblinker van de school was. In 2002 vestigde hij een nog steeds niet gebroken record door op de leeftijd van 12 jaar en 7 maanden 's werelds jongste grootmeester te worden. Carlsen had tien maanden meer nodig om die eretitel te verwerven.

Aan Karjakins ongestoorde ontwikkeling kwam in 2003 een eind, toen na de dood van Ponomariov de school in Kramatorsk werd geherstructureerd en de schaakcoaches werden ontslagen. Het gezin Karjakin keerde gedesillusioneerd terug naar de Krim, waar voor de talentvolle zoon geen schaaktechnische ondersteuning van betekenis voorhanden was.

Sergey Karjakin.Beeld afp

Met morele ondersteuning van zijn ouders slaagde Karjakin er op eigen kracht in een aantal jaren zijn leeftijdgenoten voor te blijven, al zag hij gaandeweg Carlsen dichterbij komen. Op de wereldranglijst van 1 oktober 2006 ging de Noor hem definitief voorbij.

Een nieuwe verhuizing volgde. In 2009 sloot Karjakin de 'verloren jaren', zoals hij ze zelf noemt, af door zich te laten naturaliseren tot Rus en te vertrekken naar Moskou, waar hem een warm welkom wachtte. Vaak heeft Karjakin gezegd dat zijn ontwikkeling veel sneller zou zijn verlopen als hij de drastische beslissing eerder had genomen.

Van heimwee naar Oekraïne heeft Karjakin geen last. Hij was een voorstander van Ruslands annexatie van zijn geboortegrond. Toen 97 procent van de bevolking van de Krim die in 2014 in een referendum goedkeurde, noemde hij dat 'een triomf voor de democratie.'

Sergey Karjakin schudt de hand van Magnus Carlsen.Beeld epa

Mede dankzij zijn nieuwe trainers Dochojan en Motylev bloeide Karjakins carrière na de nationaliteitswisseling op. In november 2010 bereikte hij voor het eerst de toptien van de wereldranglijst, waaruit hij sindsdien alleen tijdelijk even is verdwenen. Hij werd wereldkampioen rapidschaak in 2012 en in 2013 en 2014 won hij het Norway Chess-toernooi in Stavanger, beide malen vóór Carlsen.

In het voorjaar behaalde hij zijn allergrootste succes door in Moskou het kandidatentoernooi te winnen. De experts beschouwden hem niet als een groot kanshebber, al was er een opvallende uitzondering. Carlsen zei voor het begin van het toernooi dat hij verbaasd zou zijn als iemand anders dan Karjakin of Aronian zijn uitdager zou worden. Hij heeft gelijk gekregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden