Gendoping Olympische Spelen Tokio 2020

Groningse test moet op Spelen gebruikers van gendoping ontmaskeren

Een in Groningen ontwikkelde test moet sporters die gendoping hebben gebruikt op de Olympische Spelen van Tokio 2020 ontmaskeren. 

Hidde Haisma.

Volgens de Groningse hoogleraar farmaceutische genmodulatie Hidde Haisma zal het hoofdzakelijk gaan om duursporters of sporters die een uitzonderlijke, en dus mogelijk verdachte prestatie hebben geleverd. Dat liet hij weten op een symposium in Nieuwegein. Het wachten is nu op de officiële bevestiging van het wereldantidopingbureau de Wada.

Tot nu toe is er nog geen sporter tegen de lamp gelopen als het gaat om gendoping, maar signalen dat die vorm van doping wordt gebruikt of dat er op zijn minst interesse is vanuit de sportwereld, zijn er wel. Haisma, tevens lid van het antidopingpanel van de Wada, is naar eigen zeggen al meerdere keren benaderd door sporters of mensen uit hun omgeving voor epo-dna. ‘Sommigen gewoon onder hun eigen naam. Daar stond ik wel van te kijken. Maar het geeft aan hoever mensen bereid zijn te gaan.’ Eén persoon uit de sportwereld deed zich voor als politieagent die voor een controle epo-dna nodig zei te hebben. Namen wil Haisma niet noemen.

Genetische doping is moeilijk op te sporen, omdat het lichaamseigen is. Volgens de hoogleraar zou met name het epo-gen aantrekkelijk zijn voor topsporters. Epo is een hormoon dat zorgt voor meer zuurstof in het bloed en dus voor meer uithoudingsvermogen. Een sporter die nu epo gebruikt, moet dat als geneesmiddel in de spieren inbrengen. Bij gendoping hoeft de gebruiker alleen maar een stukje epo-dna in zijn bovenarm te spuiten. ‘Het aantrekkelijke van dna voor een sporter is dat al je spieren meteen snappen wat je daarmee moet’, aldus Haisma. ‘De spiercel gaat vanzelf meer epo aanmaken.’

Epo-dna is voor nog geen honderd euro gemakkelijk online te bestellen. Het is in Nederland niet illegaal. Wel is het voor een sporter verboden om zich in te spuiten; gendoping staat sinds vijftien jaar op de dopinglijst. Op welke schaal sporters gebruikmaken van gendoping durft Haisma niet te zeggen, omdat gebruik nooit is bewezen en daardoor cijfers ontbreken. 

‘Het is relatief simpel. Als je het eenmalig toedient, kun je er lang profijt van hebben. Sporters zelf hebben hier misschien nog weinig verstand van, maar er zullen altijd mensen zijn uit hun omgeving, zoals coaches en artsen, die wel bekend zijn met gendoping. ‘

Haisma verwacht tevens dat topsporters binnen enkele jaren steevast genetisch gescreend zullen worden om blessures of hartfalen in de toekomst te kunnen voorkomen. ‘Als Ajax voor tien miljoen een speler koopt, dan doe je toch voor 1.000 euro zo’n genetische test? Voor blessures heeft het een voorspellende waarde. Dan kun je als club of trainer andere trainingsschema’s opstellen.’

De test die is ontwikkeld met het oog op de Spelen van volgend jaar werkt met bloedmonsters. Dna dat in het lichaam is aangebracht is ongeveer een maand zichtbaar in het bloed. Gezondheidsrisico’s, zoals een trombose of een infarct vanwege bloedstolling, zullen sporters bij epo-gen op de koop toenemen, verwacht Haisma. 

‘We weten dat er altijd vals gespeeld zal worden. Waarom dan niet proberen dat genetisch te doen?’ De hoogleraar hoopt dat er vooral ook een preventieve waarschuwing van de test uitgaat, omdat mogelijk ook met terugwerkende kracht gendoping aangetoond kan worden.

De hoogleraar benadrukt dat genen niet alleen de sleutel tot succes zijn. ‘Zonder perfecte genen word je nooit een topsporter. Maar met perfect genen is dat ook niet zeker. Je moet ook hard trainen, kunnen doorzetten, gezond eten en in een stimulerende omgeving opgroeien. De verhouding is 50/50. Of laat ik het zo zeggen: er zal ergens ter wereld heus iemand rondlopen met het perfecte genenpakket voor bijvoorbeeld een wielrenner. Maar als die in een ontwikkelingsland woont, is de kans klein dat hij ooit een fiets van dichtbij zal zien. Dan zullen we nooit weten wie die persoon is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden