De Engelse speler Harry Kane heeft dit WK al vijf keer gescoord.

Analyse Groepsfase WK

Groepsfase WK is een optelsom van grote en kleine verrassingen

De Engelse speler Harry Kane heeft dit WK al vijf keer gescoord. Foto Getty Images

Duitsland ligt eruit, Harry Kane staat al op vijf treffers en slechts een duel eindigde in 0-0. Als het zo is dat de eerste ronde de toon zet, dan wordt Rusland 2018 een goed toernooi. De teams die de hoofdrol willen spelen, moeten vanaf nu opstaan.

Bijna ondraaglijke spanning. Ongelooflijke erupties van vreugde. Prachtige sfeer met duizenden supporters uit alle landen gemoedelijk naast elkaar in mooie stadions. Verwarring om de arbitrage. Kampioen Duitsland onttroond.

Dat is lang niet alles. Ergernis om defensief voetbal. De beoogde sterren doen nog mee, nu de achtste finales beginnen: Ronaldo, Neymar, Messi, Kane, Griezmann, Lukaku, Hazard, ze scoorden minimaal een keer. De typische spitsen doen het ook goed, uitzonderingen als Lewandowski daargelaten. Bovendien scoorden Kane (vijf goals) en Lukaku (vier) alleen tegen Panama en Tunesië. 

Het WK laat best aardig voetbal zien, zonder te overdrijven. De voetballer of het land dat werkelijk een hoofdrol wil vervullen, moet opstaan in de tweede fase. De ware klasse van een WK is voor de geschiedschrijving afhankelijk van legendarische duels om alles of niets, niet van leuk voetbal in de poule.

Waar is Afrika?

Het WK draagt bijna alles in zich dat voetbal kan brengen. Het jammerlijke is dat oude verhoudingen zijn bevestigd, wetende dat de Fifa de continenten vanaf 2026 ruimer gaat bedelen met startbewijzen, als het veld naar 48 landen gaat. Dat is bijna een vierde van de aangesloten bonden op de wereld. Dat is op zijn minst overdreven en vooral ingegeven door commercie.

Afrika is weggevaagd, al waren Nigeria en Senegal dichtbij de laatste zestien. Azië is met één land door, Japan, dankzij iets sportiever spel dan Senegal. Mexico en Japan zijn de enige deelnemers die niet uit de oude bolkwerken komen: Europa en Zuid-Amerika, de continenten die alle kampioenen uit de historie van het WK leveren.

Harry Kane (Engeland) scoort een penalty tegen Panama. Foto REUTERS

Tien en vier deelnemers uit Europa en Zuid-Amerika schaarden zich bij de laatste zestien. Bij het vorige WK was de verhouding heel anders, waarbij aangetekend dat Europese landen het gemiddeld beter doen in Europa en Amerikaanse ploegen in Amerika. Vier jaar geleden in Brazilië bleven slechts zes landen uit Europa over, waaronder de latere winnaar (Duitsland) en de nummer drie (Nederland), tegen vijf uit Zuid-Amerika, drie uit Midden-Amerika en twee uit Afrika. Zo bezien zijn Midden-Amerika en Afrika de verliezers.

Rekenvoetbal

Het WK voor landenteams heeft een andere dynamiek dan clubvoetbal, waar trainers, zeker in de toplanden, ruim de tijd krijgen om een elftal te bouwen met soms onbeperkte financiële middelen. Bij landen is het zaak te werken met het aanbod uit een land, al is gegoochel met paspoorten modern tegenwoordig. Het is een lastige klus om van mogelijk vermoeide voetballers snel een aardig collectief te maken, en zelfs dan is het afwachten. De bondscoach is gemiddeld ook wat ouder dan de clubcoach. Hij is ervaren en stelt een ervaren team op, waarin de verdediging prioriteit heeft. Rekenvoetbal ligt altijd op de loer.

Zekerheden in het interlandvoetbal? Ze bestaan bijna niet. Duitsland was misschien iets te zeker van zichzelf, Engeland en België zijn nog niet echt getest. Ronaldo speelt niet zo goed, maar hij scoorde al vier keer. Een uitstekende indruk maakt Kroatië, dat ook won toen het niet meer hoefde te winnen, met veel invallers, van IJsland.

De duels waren soms heerlijk intens en spannend, met ontknopingen die grensden aan het onwaarschijnlijke. Het WK is  vaak een tranendal, door het besef van die ene, unieke gelegenheid op wereldfaam, of juist de ingedaalde gedachte dat alles is verloren na één nederlaag, wetende dat het volgende WK te laat komt. Ronaldo en Messi spelen hun vierde en normaliter laatste WK, maar na dit weekend kan dat al voorbij zijn, want ze spelen zaterdag in razend moeilijke achtste finales tegen Uruguay en Frankrijk.

Last van de wereldtitel

Het WK toont opnieuw aan dat de last van de wereldtitel zwaar weegt, zoals dat tot kort geleden ook zo was in de Champions League. Real Madrid was de eerste club in moderne tijden die de beker vaker dan één keer op rij wist te winnen, drie keer. In het landenvoetbal zijn vier van de vijf laatste kampioenen uitgeschakeld in de groepsfase van het toernooi daarna. Frankrijk in 2002, Italië in 2010, Spanje in 2014, Duitsland in 2018.

Mesut Ozil van de uitgeschakelde titelverdediger Duitsland tijdens de wedstrijd tegen Zuid-Korea. Foto AFP

Is dat toeval? Vermoedelijk niet. De Deense denker Rasmus Ankersen, onder meer voorzitter van de club Mydtjylland, schreef er een interessant boek over, ‘Hunger in Paradise’. De kampioen is opgejaagd wild, terwijl de wereldtitel in de grootste sport op aarde andere mensen heeft gemaakt van de kampioenen. Hoe houd je de vedetten gretig, wanneer vervang je ze door anderen, tot hoever gaat de loyaliteit tussen trainer en topper? Genoemde landen kunnen meepraten over dat proces.

Fanfare

Al die verwikkelingen samen leveren een best aantrekkelijk WK op. De videoarbiter met zijn beslissende ingrepen, het aantal doelpunten, slechts één 0-0, ontsnappingen, veel strafschoppen. Het is daarom ook onzinnig om te stellen dat het toernooi nu pas begint, zoals menig criticus doet. Zoiets opmerken is als van een spannend boek alleen de laatste hoofdstukken lezen.

Zeker, wie alle groepen langsgaat, zal gauw zeggen dat hij, een enkele uitzondering daargelaten, had kunnen voorspellen welke twee landen de volgende ronde zouden bereiken. Maar de groepsfase zet de toon van het toernooi. Daarna komt de fanfare, in vol ornaat, met alle blazers aan het front.

Vier aparte voetballers in de achtste finalesvan het WK

Pione Sisto, Denemarken

Mijn idool? ‘Dat ben ikzelf.’ Een van de weinige dribbelaars in het toernooi draagt de naam die bij een pingelaar past: Pione Sisto van Denemarken. Een uitbundige, zelfverzekerde jongeman, na de wedstrijd tegen Frankrijk met een hippe bril op de ontmoetingsplek met verslaggevers. ‘Ik doe gewoon wat ik doe sinds ik een kleine jongen ben. Dit is de manier waarop ik me probeer uit te drukken.’

Sisto, eens begeerd door Ajax, is geboren in Oeganda en van Zuid-Soedanese komaf. Als baby emigreerde hij met zijn ouders naar Denemarken, vanwege de oorlog in Soedan. ‘Voetbal is ook entertainment. Via sociale media is het makkelijk toegang te krijgen tot mijn wortels. Ik krijg ook commentaar van mensen uit Zuid-Soedan, waar ik één keer ben geweest, bijna twee maanden. Het was fantastisch om te zien waar ik vandaan kom. Ik weet dat ik mensen raak met mijn voetbal en dat is waardevol. Zelf probeer ik zoveel mogelijk kennis te vergaren. Ik wil dat mensen slim worden en niet dom blijven. Dus deel ik mijn kennis graag. Voetbal is prachtig, maar het ontwikkelt me niet als het om het leven gaat, over hoe dingen werken. Ik lees veel boeken, over uiteenlopende onderwerpen.’

Vroeger had hij trouwens wel een idool. ‘Ronaldinho. Hij lachte altijd. Het was geweldig om hem te zien voetballen.’

Roman Zobnin & Ilja Koetepov, Rusland

Louis Coolen (66) was trots toen hij Roman Zobnin en Ilja Koetepov zag gloriëren met Rusland. Hij dacht terug aanzijn tijd in Toljatti, de stad van auto-industrie in de provincie Samara. Coolen was door toenmalig bondscoach Hiddink gestationeerd om de academie, deels opgezet met geld van Chelsea-eigenaar Abramovitsj, te laten floreren.

‘Ik heb daar drie jaar, van 2008 tot 2011, met plezier gewerkt, onder meer door de mentaliteit te veranderen. De Russen waren volledig gefocust op winnen, op bekers. Wij probeerden individuele ontwikkeling na te streven. Ja, ik herinner me die twee goed, Zobnin en Koetepov. Die jongens kwamen van ver.’

Zobnin is geboren in Irkoetsk, Koetepov in Stavropol. Coolen: ‘De voetballers op de academie gingen één of maximaal twee keer per jaar naar huis. Het was een jongensdorp, bij ons op de campus. Sommigen kwamen van wel vijfduizend, tienduizend kilometer ver. Ja, die twee staken er bovenuit, ik heb het voor de zekerheid gecheckt in de archieven. We hielden hun ontwikkeling bij met kleuren. Wie een blauwe kaart had, was een groot talent.’

Fagner, Brazilië

Op Youtube is het ene doelpunt van voormalig PSV’er Fagner Conserva Lemos te zien tegen NEC, in het seizoen 2007-2008. Hij is net ingevallen voor Kenneth Perez als hij scoort uit een rebound, wegrent en een rare duik maakt, waarbij hij landt op zijn rug. Maar het komt nooit tot een doorbraak bij PSV. Zijn contract wordt ontbonden en hij keert terug naar Brazilië. Hij pakt zijn loopbaan weer op en speelt nu op het WK, als rechtsachter. Hij greep zijn kans, mede door de blessure van Dani Alves.

Dat jaartje PSV is niet meer dan een aantekening op zijn cv. Jammer, oordeelt scout Piet de Visser, die hem destijds aanmeldde bij PSV. ‘Ik zag hem al in de jeugd van Corinthians. We konden hem kopen voor een bedragje. De club had ook Kromkamp gehaald voor drie miljoen en de trainers (in dat seizoen eerst Koeman, later Wouters, daarna Vergoossen), stelden liever hem op. Ze vonden Fagner ook te klein. Maar ja, hij speelt nu op het WK met de Goddelijke Kanaries.’

Trouwens, ook de linksachter van Brazilië Felipe Luis, die tegen Servië inviel voor de geblesseerde Marcelo, was als tiener even in Nederland, bij Ajax. Hij speelde daar nooit in het eerste elftal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.